De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Theaterfotografie

Hexa/Fysica. Stichting Dansproduktie, 1989. Foto: Ben van Duin Vijand van het volk. Toneelgroep Maastricht, 2009. Foto: Ben van Duin

Foto's: Ben van Duin

Biografie

Ben van Duin (1959) is een een Nederlandse theater fotograaf. Hij is als zodanig actief sinds 1980. In zijn carrière heeft hij voor een zeer uiteenlopende verzameling gezelschappen en genres gewerkt, van experimenteel theater tot meer traditioneel teksttheater, van jeugdtheater tot moderne dans, van muziektheater tot mime. Hij werkt zowel voor kleine als voor grote gezelschappen en doet dit vaak voor langere periodes. Hij werkt/heeft gewerkt voor onder andere Bambie, Maatschappij Discordia, ZT Hollandia, Toneelgroep Maastricht, Het Nationale Toneel, Mugmetdegoudentand, Dood Paard, Onafhankelijk Toneel, Stichting FACT, Noord Nederlands Toneel, Toneelgroep Oostpool, Orkater, het veem theater, en Stichting Toneelschuur Producties. Door de enorme omvang van zijn oeuvre is zijn werk belangrijk, maar ook fototechnisch en inhoudelijk is zijn werk opmerkelijk. Van Duin is in 2001 op de digitale techniek overgestapt. In zijn analoge periode heeft hij voornamelijk in zwart/wit gewerkt. 

Van Duin is erg sterk in het maken van opvallende composities, waarbij hij een van de belangrijkste stijlmiddelen van de fotografie, de kadrering, actief toepast. Hij maakt vaak extreme afsnijdingen in zijn beeld, bijvoorbeeld van twee dansers, die aan beide zijden van het beeld voor de helft verschijnen. Hij neemt de vrijheid om niet de hele beweging van de danser te laten zien, maar haalt hier de essentie uit. De nadruk komt te liggen op kracht en de verbondenheid van de dansers, maar ook op de dynamiek van de voorstelling die het beeld lijkt te overstijgen; alsof de energie van de dansers niet in één beeld te vangen is. De foto legt de aandacht niet alleen op dit bepaalde moment, maar ook op datgene dat voor en na deze foto is voorgevallen.

Waar theaterfoto’s vaak een horizontaal kader hebben, zet Van Duin het beeld vaak verticaal in. Dit combineert hij met zijn sterke afsnijdingen en strakke kadrering van het onderwerp. In andere gevallen zet hij kadrering in om een heel strakke beeldopbouw te verkrijgen, waarbij de acteurs vaak net wél helemaal in het beeld vallen, afgezien van een enkele voet of hand. Hierdoor ontstaat er een spanning tussen wat de foto toont en wat daarbuiten valt. Het maakt de toeschouwer nieuwsgierig naar wat er buiten het beeld plaats vindt.

Van Duins analoge zwart/wit werk wordt gekenmerkt door een grote helderheid in het beeld, die wordt veroorzaakt door veel grijstonen en een duidelijke scherpte. Anders dan zijn voorgangers, kruipt Van Duin niet op de acteurs, maar geeft ze voornamelijk in medium shots weer. Hierdoor hebben de foto’s meer ruimtelijkheid, ondanks de soms strakke kadrering, en is er aandacht voor de context waarin de acteur verschijnt. De acteur verdwijnt ook niet in zijn omgeving, zoals dat in sommige overzicht shots wel het geval is. Van Duin fotografeert meestal vanuit ooghoogte of laag standpunt, hij plaatst zich bijna nooit boven de acteur. Doordat Van Duin de beelden redelijk licht weergeeft, blijft de expressie van de acteurs goed zichtbaar. Ook het ontbreken van bewegingsonscherpte draagt bij aan de helderheid van het beeld. In plaats van op beweging, concentreren Van Duins beelden zich op de kracht die in het moment ligt, hetzij fysieke of expressieve kracht. Dit zorgt voor een grote dynamiek in de beelden.

In zijn digitale periode is Van Duin meer afstand gaan nemen van het toneel en is hij vaker overzicht shots gaan maken. Dit kunnen foto’s zijn van belangrijke momenten in de voorstelling. Maar Van Duin doet soms meer dan alleen dat. Een nieuw kenmerk van deze foto’s is het verschijnen van een hoop acteurs op toneel op momenten die geen hoogtepunten, meer eerder overgangsmomenten lijken te zijn. Deze foto’s leveren een interessant beeld van het theater op, wat meestal alleen wordt vastgelegd tijdens de hoogtepunten. De transitionele momenten leggen de nadruk op wat er is voor gevallen en wat er nog gaat gebeuren op het toneel. Net als zijn extreme afsnijdingen leggen deze foto’s de nadruk buiten het beeld, maar nu niet in ruimtelijke, maar in temporaire zin. Hiermee weet Van Duin iets van de tijdelijkheid van het theater in het beeld te vatten.

Opdrachtgevers

Ben van Duin heeft onder andere gefotografeerd voor:

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gebracht en waarbij hij geregistreerd werd in de Productiedatabase voor de fotografie

 
Falstaff - Projekttheater - 1981-12-12
Pieterskerk, Leiden - Bewegingstheater Bewth - 1982-03-05
Het meer - Stichting De Omweg - 1984-09-13
Titus Andronicus - Stichting Toneelschuur Producties - 1984-09-21
Het jaagt in de Dagmarkt - Stichting Toneelschuur Producties - 1984-09-27
Verstand van weemoed - Theo Nijland & Fritz Kampinga - 1984-10-04
De wereldreiziger - Stichting De Omweg - 1984-12-05
Niets rijmt - Stichting Toneelschuur Producties - 1984-12-06
Net zo lief een aap - Theatergroep Carrousel - 1984-12-13
Hadewych - Stichting Theaterunie - 1985-01-10
Dagger of Charm - Danstheater Vals Bloed - 1985-01-17
Dungeons & Basements - Ellen Fisher - 1985-03-07
Het duel / De dode stad - Stichting Theaterunie - 1985-03-27
Twee vrienden en een pak - Theatergroep Carrousel - 1985-04-06
Radio Piepschuim 'Live' - Stichting Mammoet - 1985-04-10
Sweet Inspiration - Nieuw West - 1985-04-23
Vuil - De Factorij - 1985-04-25
Gesplitst - Stichting Zinnober - 1985-05-07
Föld - Dansgroep Krisztina de Châtel - 1985-06-24
Föld - Dansgroep Krisztina de Châtel - 1985-06-24
Dunne bomen - Stichting Triade - 1985-09-12
De Duitse prinses - Stichting Toneelschuur Producties - 1985-09-18
Beatrice Cenci - Stichting Freem - 1985-09-26
De droom, de golf en het bedrog - De Kolonie - 1985-10-31
De golf en het bedrog - De Kolonie - 1985-10-31 De droom
De koning sterft - Theatergroep Carrousel - 1985-11-09
Het houten zwaard - Shaffy Theater - 1985-11-16
Villa Vuilnisbak - Theatergroep Carrousel - 1985-12-03
Cold Sweat Antigone - Stichting Toneelschuur Producties - 1985-12-05
Parijs 1910 - Handke-Weiss Gezelschap - 1986-02-04
So Long Johnny - Danstheater Vals Bloed - 1986-02-06
Anna - Stichting Toneelschuur Producties - 1986-02-13
Typhoon - Dansgroep Krisztina de Châtel - 1986-02-22
Scylla en Charybdis - De Kolonie - 1986-02-26
Om Eleanor - mugmetdegoudentand - 1986-03-06
Audientie - Populier / Balie Produkties - 1986-03-07
De kleine dramaturg - Stichting Toneelschuur Producties - 1986-03-18
Embodiment - Harry de Wit - 1986-03-20
Big - Pip Bek - 1986-03-21
Montana - Carolien van der Berg - 1986-03-27
Lulu - De Salon - 1986-04-01
Silicone - Stichting Toneelschuur Producties - 1986-04-24
Berlijn 1930 - Handke-Weiss Gezelschap - 1986-05-03
Onder de sneeuw wil ik liggen en kijken - Circuit du Theatre - 1986-05-07
I'm Really Here - Stichting De Vier-7 - 1986-05-15
De onbekende Kurt Weill - Handke-Weiss Gezelschap - 1986-06-10
Urfaust - Handke-Weiss Gezelschap - 1986-06-26
El escorial - Stichting Toneelschuur Producties - 1986-09-06
Ik Pierre Riviere - Stichting Pierre Rivière - 1986-09-11
Biedermann en de brandstichters - Theatergroep Carrousel - 1986-10-04
Nee Jo - Stichting Toneelschuur Producties - 1986-10-21
Deuce - Stichting Toneelschuur Producties - 1986-11-08
Bikini - Nieuw West - 1986-11-26
Het zilvermeer - Handke-Weiss Gezelschap - 1986-12-23
Tegen de tachtig - mugmetdegoudentand - 1987-01-05
Romeo / Julia - Studio's Onafhankelijk Toneel - 1987-01-16
Macbeth - De Salon - 1987-01-21
1991 - Een mythe - Stichting Toneelschuur Producties - 1987-02-12
De bloemen en de zomer - Groep Gertrud-D - 1987-02-19
Lindberghs vlucht over de oceaan / Leerstuk - Handke-Weiss Gezelschap - 1987-03-08
Pick-up - Stichting Toneelschuur Producties - 1987-03-21
Persephone - Stichting FACT - 1987-03-21
Alleen op de wereld - Nieuw West - 1987-03-26 Alleen
Alleen, alleen op de wereld - Nieuw West - 1987-03-26
Een totnogtoe onvervuld verlangen (1) - Moniek Kramer - 1987-04-01
Zappzarapp - Theatergroep Carrousel - 1987-04-09
Beckett 1 - De Salon - 1987-05-07
What The Body Does Not Remember - Wim Vandekeybus / Ultima Vez - 1987-06-12
SOLO door Karina Holla - Stichting De Schreeuw - 1987-06-17
Turandot - Turandot - 1987-07-21
Jolie Madame - Nationaal Fonds - 1987-09-18
De lente is onnozel - Stichting De Omweg - 1987-09-24
Tuin der lusten - Theatergroep Carrousel - 1987-10-08
We hebben je op het toneel gezien, je stond daar maar en je deed niets - Nieuw West - 1987-10-10
Je stond daar maar en je deed niets - Nieuw West - 1987-10-10 We hebben je op het toneel gezien
Adem, niet ik, theater 2 - Stichting FACT - 1987-10-20
Blindman with A Pistol - Stichting Toneelschuur Producties - 1987-11-05
Below Zero - Nieuw West - 1987-11-24
De atlantische man - Stichting Toneelschuur Producties - 1987-11-28
Interieur - Bonheur Theaterbedrijf Rotterdam - 1987-12-01
… overige resultaten

Bronnen