De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Biografie

Gerardjan Rijnders (1949) is een Nederlands toneelregisseur, -speler en schrijver.

Na de middelbare school ging Rijnders in Amsterdam naar de Regie Opleiding aan de Theaterschool en tegelijkertijd studeerde hij Rechten aan de Universiteit van Amsterdam. Beide opleidingen rondde hij af. Op de regieopleiding werd hij begeleid door Leonard Frank, bij wiens Toneelgroep Baal hij in 1974 debuteerde als professioneel regisseur. Hiervoor, na zijn eindexamen in 1973, werkte hij als regieassistent van Fritz Marquardt, die uitgenodigd was om Penthesilea van Heinrich von Kleist voor de Toneelraad Rotterdam te regisseren. Werken met Marquardt betekende voor Rijnders het vak voor negentig procent leren.

In 1975 werd Rijnders samen met vier andere regisseurs gevraagd om te regisseren bij een nieuwe toneelgroep F Act, een groep waar jonge regisseurs een kans krijgen om professioneel theater te maken. Dit was een initiatief van de toenmalige Rotterdamse Toneelraad. In het eerste jaar regisseerde Rijnders een eigen bewerking van SofoklesAntigone. In het jaar daarop speelde hij de titelrol in Schreber dat hij samen met Mia Meijer schreef en dat werd geregisseerd door Paul Vermeulen Windsant. Na regies bij De Nieuwe Komedie (Voor niks gaat de Zon op) en bij het Projekttheater van Frans Strijards (Transsiberië Expres van Copi en zijn eigen stuk, Dollie of Avocado’s bij de Lunch) werd hij in 1977, tijdens het werken aan Carl Sternheims Burger Schippel gevraagd om bij Zuidelijk Toneel Globe in Eindhoven samen met regisseurs Paul Vermeulen Windsant en Ulrich Greiff de leiding van dit gezelschap over te nemen. Onder zijn artistiek leiderschap (tot 1985) werd Globe een van de spraakmakendste gezelschappen van Nederland.

De volgende twee jaar regisseerde Rijnders voornamelijk voor het Publiekstheater in Amsterdam en Toneelschuur te Haarlem. Van 1987 tot 2000 was hij artistiek leider van een nieuw gezelschap, Toneelgroep Amsterdam, dat was ontstaan uit een samengaan van het Publiekstheater en Toneelgroep Centrum. Dit nieuwe gezelschap staat inmiddels bekend om haar producties van zowel klassiek als modern repertoire, meestal van een artistiek hoog niveau en dikwijls spraakmakend, niet in de laatste plaats door de zogenaamde montagevoorstellingen van Gerardjan Rijnders zelf.

Rijnders gebruikt de taal zoals je die op straat hoort: gesprekken die plaatsvinden in wachtkamers en op televisie, woorden van vakbondsleiders en politici. Het is een taal die niets verbergt en onthult maar die vermijdt. De cliches die hij gebruikt zijn zowel onzinnig als diepzinnig. Het is een structuur waarin herhalingen en afwisselingen van woord en daad de belangrijkste rol spelen.

In 1996 regisseerde hij bij het Deutsches Theater in Berlijn zijn eigen stuk Moffenblues en in januari 1998 bij Schauspiel Bonn, Malstrom, de opvolger van Licht. In november 1998 heeft hij bij het Deutsches Theater Penthesilea geregisseerd. Naast regisseur, (tv-regisseur) is Rijnders toneelauteur (scriptschrijver) (met meer dan veertig titels op zijn naam) en toneelspeler. Sinds 2000 is Rijnders freelance theatermaker.

Werkwijze

Werkwijze Acteurs die met Rijnders gewerkt hebben geven aan dat hij ze heel erg lang laat ‘’aanmodderen’’. Pas op het laatste moment laat hij weten wat hij er van vindt of hoe hij het wil hebben. In het proces van Bakeliet schijnt hij pas in de week voor de première echt keuzes te hebben gemaakt in welk materiaal er wel en welk materiaal uit de repetities er niet in kwam. Zijn voorstelling Bakeliet werd gezien als het de eerste voorstelling die paste in de cadans van het regisseurstoneel uit de jaren ’80. Het was het startschot voor golf van vernieuwing in het Nederlands Theater. In het proces van Bakeliet gebruikte Rijnders manieren van om materiaal te maken die daarvoor in ieder geval in het grote gesubsidieerde theater niet echt gebruikt werden. Zo liet hij zijn acteurs bijvoorbeeld improviseren en of zelf scènes maken. Rijnders haalt ook vaak materiaal voor zijn voorstellingen uit de dingen die hij om zich heen ziet. Hij gebruikt bijvoorbeeld gesprekken die hij op straat hoort als tekst voor in een voorstelling

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gegaan en die hij heeft geregisseerd, alsmede zijn overige bijdragen aan voorstellingen, voorzover geregistreerd in de Productiedatabase.

 
Een stuk voor twee dames - Theaterschool - 1972-10-29
De ignorant en de waanzinnige - Theaterschool - 1973-05-08
De dame met de camelia's - Toneelgroep Baal - 1975-02-26
Antigone - Stichting FACT - 1975-09-18
Dollie, of advocado's bij de lunch - Projekttheater - 1977-11-08
Burger Schippel - Zuidelijk Toneel Globe - 1978-01-21
De mensenhater - Zuidelijk Toneel Globe - 1979-01-20
Zondag - Zuidelijk Toneel Globe - 1979-03-31
Bloed van de hongerlijders - Zuidelijk Toneel Globe - 1979-11-13
De kwekeling - Zuidelijk Toneel Globe - 1980-02-08
Suus - Zuidelijk Toneel Globe - 1980-09-27
Troilus en Cressida - Zuidelijk Toneel Globe - 1981-03-14
Hofscènes - Zuidelijk Toneel Globe - 1981-10-10
De miraculeuze come-back van Mea L. Loman - Zuidelijk Toneel Globe - 1982-02-12
Kwartet (2)- De Hamletmachine - Zuidelijk Toneel Globe - 1982-04-20
Een vreselijk geluk - Zuidelijk Toneel Globe - 1982-09-24
Een tweede werkelijkheid - Stichting Van Alles - 1982-10-20
Het chemisch huwelijk - Zuidelijk Toneel Globe - 1982-12-18
Drie zusters - Zuidelijk Toneel Globe - 1983-03-12
In het tuinhuis - Zuidelijk Toneel Globe - 1984-03-16
Moby Dick - Zuidelijk Toneel Globe - 1984-06-23
De domkop en de gek - Het Zuidelijk Toneel - 1984-09-30
De redders - Het Zuidelijk Toneel - 1984-12-20
Wolfson, de talenstudent - Het Zuidelijk Toneel - 1985-04-13
De Bacchanten - Het Nationale Ballet - 1986-01-18
Beeldbeschrijving - Publiekstheater - 1986-01-31
Silicone - Stichting Toneelschuur Producties - 1986-04-24
Hamlet - Publiekstheater - 1986-10-11
Nee Jo - Stichting Toneelschuur Producties - 1986-10-21
Pick-up - Stichting Toneelschuur Producties - 1987-03-21
Bakeliet - Toneelgroep Amsterdam - 1987-10-13
Zwijgt - Toneelgroep Amsterdam - 1987-12-10
Vreemdgangers - Toneelgroep Amsterdam - 1987-12-10
De caracal - Toneelgroep Amsterdam - 1988-01-08
Terug in de woestijn - Toneelgroep Amsterdam - 1988-04-09
De hoeksteen - Toneelgroep Amsterdam - 1988-04-28
Titus, geen Shakespeare - Toneelgroep Amsterdam - 1988-10-11
Tulpen vulpen - Stichting Toneelschuur Producties - 1988-12-02
Medea - Toneelgroep Amsterdam - 1989-02-04
Bergtaal - Toneelgroep Amsterdam - 1989-02-04
Kras - Toneelgroep Amsterdam - 1989-04-18
Nadien - Toneelgroep Amsterdam - 1989-05-02
Vrouwen - Theater Persona - 1989-06-07
Los zand - Toneelgroep Amsterdam - 1989-11-01
Gespierde lucht - Theater Frascati - 1990-01-11
Ballet - Toneelgroep Amsterdam - 1990-04-04
Mister Sero - Paradiso - 1990-06-22
Mijn diner met André - Toneelgroep Amsterdam - 1990-09-13
Andromache - Toneelgroep Amsterdam - 1990-11-17
Het jachtgezelschap - Toneelgroep Amsterdam - 1991-01-22
Bekende gezichten, gemengde gevoelens - Toneelgroep Amsterdam - 1991-03-23
Anne Frank, de tentoonstelling - Toneelgroep Amsterdam - 1991-05-22
Penthesilea - Toneelgroep Amsterdam - 1991-10-22
Variété - Toneelgroep Amsterdam - 1991-12-13
Het mondeling verraad - Toneelgroep Amsterdam - 1991-12-13
Beeldbeschrijving - Deutschland in Europa in Duitsland - 1992-02-04
Liefhebber - Toneelgroep Amsterdam - 1992-03-31
Lady Windermere's Fan - Toneelgroep Amsterdam - 1992-04-01
Toren van kaneel - Toneelgroep Amsterdam - 1992-10-07
La vie en noir, A Work in Progress - Het Concern - 1992-12-15
Count Your Blessings - Toneelgroep Amsterdam - 1993-02-10
One Pair / Even 6. Levender kan niet - Luc Boyer - 1993-03-22
Eigenlijk ben ik Spaans - Toneelgroep Amsterdam - 1993-12-07
Richard III - Toneelgroep Amsterdam - 1994-02-09
Reïncarnatie - Toneelgroep Amsterdam - 1994-03-31
Klaagliederen - Toneelgroep Amsterdam - 1994-11-16
Ecstasy - Toneelgroep Amsterdam - 1995-03-23
Mooi - Toneelgroep Amsterdam - 1995-04-13
Barnes' beurtzang - Toneelgroep Amsterdam - 1995-12-06
Vavoom... - Stichting Dans in Uitvoering - 1996-04-04
Srebrenica! - Toneelgroep Amsterdam - 1996-05-15
De drang - Toneelgroep Amsterdam - 1996-09-21
Licht - Toneelgroep Amsterdam - 1996-12-24
Een soort Hades - Toneelgroep Amsterdam - 1997-05-02
Zinsbegoocheling - Toneelgroep Amsterdam - 1997-10-16
Buff - Toneelgroep Amsterdam - 1998-03-27
Zes personages op zoek - Toneelgroep Amsterdam - 1998-04-09
Hedda, Hedda - Theaterschool - 1998-06-21
Hedda - Theaterschool - 1998-06-21 Hedda
Dark Lady - Toneelgroep Amsterdam - 1999-01-09
… overige resultaten

Prijzen

Externe Links

Bronnen

Voor een verzamelbundel met werk van Gerardjan Rijnders: Rijnders kiest