De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Harold Pinter (1930 - 2008) was een Brits toneelschrijver en in 2005 winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur. Hij was een van de meest vooraanstaande Britse toneelschrijvers van na de Tweede Wereldoorlog.

Biografie

Pinter werd geboren in het Londense East End, als zoon van een Joodse kleermaker. Na een korte studie aan de beroemdste toneelschool van Engeland, de "Royal Academy of Dramatic Art", sloot hij zich aan bij een rondtrekkend toneelgezelschap. Tot 1957 werkte hij onder het pseudoniem "David Baron" als acteur bij verschillende groepen en bij de radio. Tussen de engagementen door verdiende hij de kost als kelner, bordenwasser en verkoper, terwijl hij tegelijk zijn acteursopleiding voortzette aan de "Central School of Drama". Voordat Pinter in 1957 zijn eerste stuk, The Room, schreef, had hij al vele korte prozastukjes en gedichten geproduceerd. In hetzelfde jaar voltooide hij zijn eerste avondvullende stuk, The Birthday Party, waarvan de première geen succes werd, en de eenakter The Dumb Waiter. Pinters echte doorbraak als toneelschrijver kwam in 1960 met het avondvullende stuk The Caretaker, dat werd bekroond met de "Evening Standard Award". Het is in 1963 verfilmd door Clive Donner en won dat jaar op het filmfestival van Berlijn de Zilveren Beer. Het volgende jaar kwam een ander stuk van hem uit dat grote faam heeft verworven, The Homecoming (1964).

In 1975 huwde Pinter Lady Antonia Fraser.

Recenter stukken van Harold Pinter zijn onder meer: Betrayal (1978), Family Voices(1980), Mountain Language (1988), Moonlight (1993), Ashes to Ashes(1996), Celebration (1999), Remembrance of Things Past (2000).

Voorstellingen in Nederland

Bedrog 84611.jpg De broeikas 84954.jpg Om het af te leren Bir tek daha 86375.jpg

V.l.n.r.: Affiche van Bedrog door de Haagse Comedie, 1980; Affiche van De broeikas, Toneelgroep Theater, 1981; Affiche van Om het af te leren Bir tek daha, Theater Öngören, 1988. Collectie TIN.

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gebracht, c.q. die in Nederland te zien zijn geweest en waarbij hij geregistreerd werd in de Productiedatabase als auteur of librettist

 
De huisbewaarder - Ensemble - 1960-10-20
De dienstlift - Haagse Comedie / Werkgroep - 1960-11-05
Het verjaardagsfeest - Toneelgroep Centrum - 1962-01-17
Een beetje pijn - Toneelgroep Centrum - 1963-01-01
De collectie - Toneelgroep Centrum - 1963-01-01
De dienstlift - Toneelgroep Centrum - 1964-10-30
De minnaar - Toneelgroep Centrum - 1964-10-30
De thuiskomst - Toneelgroep Centrum - 1966-01-01
De kamer - Toneelgroep Theater - 1966-03-05
Het verjaardagsfeest - Studententoneel en Studentencabaret - 1966-10-26
Moeilijkheden op de fabriek - Studententoneel en Studentencabaret - 1966-10-27
Sollicitant - Studententoneel en Studentencabaret - 1966-10-27
De huisbewaarder - Studententoneel en Studentencabaret - 1966-11-30
Een beetje pijn - Nieuwe Komedie - 1967-05-13
De dienstlift - Nieuwe Komedie - 1967-05-13
De dwergen - Mickery - 1967-06-08
Dat was de laatste - Proloog - 1967-10-12
De dienstlift - Proloog - 1967-10-12
Moeilijkheden op de fabriek - Proloog - 1967-10-12
Halte op verzoek - Proloog - 1967-10-12
The Birthday Party - The York Theatre Royal Company - 1967-11-06
De minnaar - De Noorder Compagnie - 1969-03-27
Nacht - Toneelgroep Centrum - 1969-09-05
Stilte - Toneelgroep Centrum - 1969-11-19
Landschap - Toneelgroep Centrum - 1969-11-19
De huisbewaarder - Stichting Nieuw Rotterdams Toneel - 1970-01-10
Dat was de laatste - Proloog - 1970-01-31
Het verjaardagsfeest - Haagse Comedie - 1970-02-28
Een bruidegom van Marcella - Stichting Nieuw Rotterdams Toneel - 1970-04-20
Vroeger - Toneelgroep Centrum - 1972-03-18
Vroeger - Stichting Nieuw Rotterdams Toneel - 1972-04-29
De dienstlift - De Noorder Compagnie - 1973-01-13
A Slight Ache - Holland Festival - 1973-06-18
Landscape - Holland Festival - 1973-06-18
De minnaar - Schafttijdtheater - 1974-05-05
De collectie - Zuidelijk Toneel Globe - 1974-09-12
Monoloog - Toneelgroep Centrum - 1975-10-31
Niemands land - Haagse Comedie - 1976-01-10
Niemandsland - Haagse Comedie - 1976-01-10
De thuiskomst - Toneelgroep Theater - 1976-03-20
The Birthday Party - Kiss - 1978-12-26
Een beetje pijn - Toneelgroep Centrum - 1979-09-19
De kamer - Toneelgroep Centrum - 1979-09-19
Het verjaardagsfeest - Toneelgroep Centrum - 1979-12-20
Bedrog - Haagse Comedie - 1980-01-26
Bedrog - Publiekstheater - 1980-02-21
De broeikas - Toneelgroep Theater - 1981-09-18
Family Voices - Toneelgroep Centrum - 1981-09-24
De frijer - Fryske Toaniel Stifting Tryater - 1982-03-02
The Dumb Waiter - Kiss - 1982-03-09
Family Voices - Producent onbekend - 1982-09-10
Een soort Alaska - Toneelgroep Centrum - 1982-10-15
Old Times - ESTA - 1982-11-23
Victoria Station - Toneelgroep Centrum - 1982-11-24
Nacht - Toneelgroep Centrum - 1982-11-24
Betrayal - ESTA - 1982-11-30
Monoloog - Toneelgroep Centrum - 1983-02-16
De huisbewaarder - Toneelgroep De Appel - 1983-10-05
A Magic Dark Room - ESTA - 1983-10-24
De dienstlift - Handke-Weiss Gezelschap - 1984-05-11
De thuiskomst - Toneelgroep De Appel - 1984-09-05
Om het af te leren - Toneelgroep Centrum - 1984-11-15
Natuurgetrouw - Nieuw Vlaams Theater - 1985-02-05
Landscape - Night - Jail Warehouse Company - 1985-04-11
Exact - Toneelgroep Centrum - 1985-05-02
De minnaar - Theatergroep Zodiak - 1985-05-10
Of liefde - Theaterschool - 1985-06-26
De thuiskomst - I.N.S. Mannen van de Dam - 1986-03-01
Landschap of liefde in de keuken - Het Gebeuren - 1986-06-01
Bedrog - De Akteursstudio - 1986-06-12
Vroeger - Haagse Comedie - 1986-09-20
Vroeger - Theaterschool - 1986-10-01
De huisbewaarder - Nederlands Theaterbureau B.V. - 1986-10-22
Stracciatella speelt Truus - Sweat Produkties - 1986-11-21
The Dumb Waiter - LEST - 1986-12-01
Het verjaardagsfeest - Toneelgroep De Appel - 1987-02-20
Bedrog - De Zaak - 1987-03-18
Victoria Station - ESTA - 1987-05-01
Trouble in The Works / Black and White / Last to Go - ESTA - 1987-05-01
Niemandsland - Toneelgroep De Appel - 1987-09-16
… overige resultaten

Scènefoto's van voorstellingen Pinter in Nederland

De thuiskomst 103994.jpg De huisbewaarder 98051.jpg

Links: Guus Hermus, Wim van de Heuvel, Ann Hasekamp in De Thuiskomst, Toneelgroep Centrum, 1966. Foto: Lemaire en Wennink/MAI. Rechts: Guus Hermus en Henk van Ulsen in De Huisbewaarder, Ensemble, 1960. Foto: Particam Pictures/MAI. Collectie TIN.

Vroeger 174258.jpg Old Times 179202.jpg

Links: Vroeger, Toneelschuur Producties, 1990. Foto: Sanne Peper. Rechts: Catherine ten Bruggencate in Old Times, Toneelgroep Amsterdam 1988. Foto: Kees de Graaff. Collectie TIN.

Vroeger 159765.jpg Zelfportret - dat kan geen toeval zijn 105594.jpg

Links: Maaike van Langen en Andreas Freichels in Vroeger, Noord Nederlands Toneel, 1998. Foto: Karel Zwaneveld. Rechts: Oscar van Woensel, Manja Topper, Kuno Bakker in Zelfportret - dat kan geen toeval zijn, Dood Paard, 2006. Foto: Sanne Peper. Collectie TIN.

Party Time 179328.jpg Party Time 179330.jpg

De éénakter Bergtaal, onderdeel van "Party Time/De nieuwe wereldorde/Bergtaal", Toneelgroep Amsterdam, 1992. Links: Kees Hulst, Celia Nufaar, Chris Nietvelt. Rechts: Kees Hulst, Fred Goessens, Ann Hasekamp. Foto's: Annaleen Louwes. Collectie TIN.

Niemandsland 103142.jpg Niemandsland 103144.jpg

Niemandsland, Het Nationale Toneel, 2004. Links: V.l.n.r. Lou Landré, Carol Linssen. Rechts: v.l.n.r. Peter Bolhuis, Hajo Bruins, Carol Linssen, Lou Landré in Niemandsland, Het Nationale Toneel, 2004.. Foto's: Leo van Velzen. Collectie TIN.

Video

Video van Bedrog door De Paardenkathedraal.

Kenmerken van het werk van Pinter

In het vroege werk van Pinter was een aantal opvallende kenmerken te bespeuren. De handeling speelt zich steeds af in een gesloten ruimte, meestal een kamer, en de personen worden in hun veiligheid bedreigd door onverklaarbare vijandigheden van een buitenstaander. Dreiging is altijd een belangrijk motief in Pinters werk gebleven, zij het dat in zijn latere stukken de dreiging minder expliciet vanuit de buitenwereld afkomstig is, maar meer uit een geheimzinnige interactie tussen de personages ontstaat. Deze verschuiving gaat gepaard met een verandering in het sociale milieu waartoe zijn karakters behoren. Hun dialogen dragen de kenmerken van alledaags taalgebruik. De situatie lijkt aanvankelijk heel normaal. Allengs ontstaat door het binnendringen van een buitenstaander een spanning die kan uitlopen op gewelddadigheid.

In The Room tast de komst van een blinde neger het veilige bestaan van een middelbaar echtpaar aan. Een onzichtbare dreiging beheerst The Dumb Waiter, waarin twee beroepsmoordenaars in een smerig vertrek wachten op hun volgende opdracht, terwijl in The Birthday Party een kostganger door twee indringers wordt vernederd en weggevoerd.

Pinter wist door middel van tegenstrijdige beweringen en oncontroleerbare uitspraken vragen op te roepen die niet te beantwoorden zijn. Juist dat maakt zijn stukken zo fascinerend. In The Caretaker, waarin een zwerver tijdelijk onderdak krijgt in het huis van twee broers, maakt Pinter subtiel gebruik van dit middel. In de opvatting van de auteur bestaat tussen waarheid en onwaarheid geen duidelijk verschil, evenmin als tussen werkelijkheid en onwerkelijkheid. Niets is te verifiëren, en dit leidt tot een effect van raadselachtige onwezenlijkheid.

Seksuele verwarring speelt een rol in eenakters als The Collection en The Lover. In het eerste stuk worden een heteroseksueel en een homoseksueel met elkaar geconfronteerd. Gefingeerd overspel is het thema van The Lover. Beide stukken werden als televisiespel geschreven.

Pinter winnaar Nobelprijs

Pinter won in 2005 de Nobelprijs voor de Literatuur. De toekenning aan hem, hoewel niet omstreden, kwam onverwacht. Doordat enkele dagen voor de bekendmaking in 2005 duidelijk werd dat er in 2004 onenigheid in het Nobelprijscomité was geweest over de prijs voor Elfriede Jelinek, rees het vermoeden dat ditmaal Pinter als compromiskandidaat de prijs kreeg.

Op 7 december 2005 aanvaardde Pinter de prijs met een lezing getiteld Art, Truth & Politics ("kunst, waarheid en politiek"). Ongeveer een kwart van die lezing was gewijd aan Pinters eigen werk, en aan de vraag wat artistieke waarheid is. Maar waarheid in de politiek, vervolgt hij, is iets geheel anders: iedereen weet van de verschrikkingen van het voormalig Oostblok, maar er is veel minder aandacht voor de "wandaden" van de Verenigde Staten. Om dat recht te zetten geeft hij een uitgebreide beschrijving van de ingrepen in Nicaragua, en noemt en passant nog een reeks andere landen waar honderdduizenden stierven, mede als gevolg van de Amerikaanse politiek. Alleen, dat weet niemand:

Het is nooit gebeurd. Niets is er ooit gebeurd. Zelfs terwijl het gebeurde, gebeurde het niet. Het deed niet ter zake. Het was van geen belang. De misdaden van de Verenigde Staten zijn systematisch, niet-aflatend, kwaadaardig, meedogenloos, maar slechts zeer weinigen spreken erover. Dat moet je Amerika nageven. Het oefent over de hele wereld een zeer klinische machtsmanipulatie uit en doet zich daarbij voor als een kracht die allen ten goede komt.

Het nieuwste voorbeeld is de inval in Irak, "een blatante daad van staatsterrorisme". En hoewel ook vele Amerikanen walgen van de VS-politiek, weet Pinter "dat president Bush vele uiterst vaardige speechschrijvers heeft": met taal (Pinter komt op zijn uitgangspunt terug) sust de politiek mensen in slaap.

Hier moet ook het Verenigd Koninkrijk het ontgelden: premier Tony Blair loopt als een schoothondje achter president George W. Bush aan. Bush en Blair zouden voor het Internationaal Strafhof moeten worden gedaagd. De VS erkent het strafhof niet, dus hoeft Bush daar ook geen verantwoording af te leggen; anders is het met Blair, zegt Pinter, en we hébben zijn adres.

Pinter was erelid van de National Secular Society.

Bibliografie

Zie Wikipedia

Externe Links

Bronnen