Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Leven

Bonn (1770-1792)

Ludwig van Beethoven was de zoon van de Rijnlandse zanger Johann van Beethoven en zijn echtgenote Magdelena Keverich. Zijn grootvader, Lodewijk (of Lodewyck) van Beethoven, kwam uit Mechelen en vestigde zich later in Bonn. Deze afkomst verklaart het Nederlandse voorvoegsel van in zijn naam. De naam Beethoven zou afgeleid zijn van de landstreek Betuwe. Een andere mogelijkheid is dat hij afgeleid is van het knolgewas biet: "Biethoven".[1]

Geboortehuis, Bonn, Bonngasse
Opschrift op geboortehuis

Beethovens vader trachtte van zijn zoon Ludwig, in navolging van Mozart, een wonderkind te maken, nadat hij had gemerkt dat de jongen een grote muzikaliteit aan de dag legde. Een moeilijke jeugd waarin armoede een rol speelde en een vader die geregeld dronken was en 's nachts bij thuiskomst – indien hij gezelschap bij zich had – zijn zoon dwong uit bed te komen om voor hen piano te spelen, maakten van Ludwig een somber en wantrouwend mens. Toch kon hij met zijn extraverte karakter ook luidruchtig vrolijk zijn.

Een portret van de dertienjarige Beethoven door een onbekende meester uit Bonn (ca. 1783)

In 1777 ging Beethoven naar het zogenaamde Tirocinium, een lagere school waar Latijn werd onderwezen. De schoolgang duurde tot 1781. Hij genoot verder geen algemeen vormend onderwijs meer. Alle tijd werd nu aan de muziek besteed.

De vroege en wat latere jeugd van Beethoven worden redelijk gedetailleerd beschreven in een manuscript dat nagelaten is door het gezin Fischer, dat vanaf 1776 huisgenoot van de Beethovens was. Als volwassen man kreeg hij makkelijk ruzie en kon hij onredelijk zijn, zelfs tegenover zijn beste vrienden. Maar hij putte zich ook uit om een vriendschap te herstellen als deze door zijn toedoen op de klippen was gelopen.

Beethoven nam in 1779 in Bonn lessen bij Christian Gottlob Neefe, een hoforganist, die hem in contact bracht met de werken van Bach, Haydn en Mozart. Op elfjarige leeftijd kon Beethoven Das wohltemperierte Klavier van Bach bijna in zijn geheel uit zijn hoofd spelen en schreef hij zijn eerste composities. Op twaalfjarige leeftijd kon Beethoven al invallen voor Neefe als organist en theaterkapelmeester. In 1781 bezocht Beethoven met zijn moeder Rotterdam en Den Haag, waar hij optrad o.a. voor Erfstadhouder Prins Willem V van Oranje-Nassau en diens hofentourage.

In 1782 verscheen zijn eerste uitgegeven werk: de Dressler-Variationen (WoO[2] 63). In de editie van 2 maart 1783 van Cramers Magazin der Musik liet Neefe zich lovend uit over Beethoven. In juni van het jaar erop (1784) werd Beethoven, naast Neefe, benoemd tot hoforganist. Zijn salaris bedroeg 150 florijnen (100 Thaler). In 1784 componeerde Beethoven op 13-jarige leeftijd zijn allereerste pianoconcert in Es majeur (Wo04). Het stuk genoot tot voor kort weinig bekendheid maar door een reconstructie van de orkestpartij van de hand van de Nederlandse pianist en muziekonderzoeker Ronald Brautigam, staat Beethovens pianoconcert 'Nr.0' Wo04 na ruim 220 jaar opnieuw in de belangstelling.

In 1787 ondernam Beethoven een reis naar Wenen om bij Mozart les te nemen,[3] maar waarschijnlijk hebben de twee elkaar nooit ontmoet. Beethoven moest namelijk halsoverkop terug naar Bonn omdat zijn moeder op sterven lag. Zij overleed op 17 juli 1787. Op 20 november 1789 verliet Beethovens vader het hoforkest. Zijn salaris, 200 Thaler, werd gehalveerd, de resterende 100 Thaler werden voortaan aan Beethoven toegekend voor het onderhoud van zijn broers. In de praktijk verzorgde Beethoven zijn broers vanaf ongeveer 17-jarige leeftijd.

Op 2 november 1792 maakte Beethoven zich gereed om naar de Oostenrijkse hoofdstad Wenen te verhuizen. Hij kwam op 10 november in Wenen aan. Mozart was elf maanden eerder gestorven. Op 18 december 1792 overleed Beethovens vader.

Wenen (1792-1827)

Tussen 1792 en 1794, terwijl hij zich inmiddels definitief in Wenen gevestigd had, nam hij lessen bij Joseph Haydn. Maar tussen de twee boterde het niet erg. Haydn was verbaasd over de 'woede' in Beethovens muziek en deed zelfs een poging om de publicatie van een van diens eerste pianotrio's tegen te houden. Beethoven vond dat hij te weinig leerde bij Haydn en nam in het geheim les bij de componist Johann Schenk, die een betere leraar bleek, omdat deze fouten uit het werk van Beethoven haalde die Haydn – mogelijk uit gebrek aan interesse – over het hoofd had gezien. Dit zou kunnen suggereren dat Haydn toentertijd de grootte van Beethovens talent niet juist had ingeschat.[4]

Op 29 maart 1795 gaf Beethoven zijn eerste openbare concert in Wenen, in het Burgtheater, en speelde daar (waarschijnlijk) voor het eerst zijn eerste pianoconcert. In juli of augustus van hetzelfde jaar verscheen zijn eerste gepubliceerde werk: de pianotrio's opus 1.

Op 6 oktober 1802 schreef hij zijn 'Heiligenstädter Testament', een testament voor zijn twee broers, Carl en Johann, waarin hij zijn wanhoop over zijn toenemende doofheid uitsprak. Hij schreef onder andere dat hij als dove musicus eigenlijk niet meer wilde leven, maar zich verplicht voelde toch in leven te blijven, om zodoende de wereld van zijn composities te laten genieten. Rond 1819 was Beethoven volledig doof.

Titelblad van de derde symfonie van Beethoven, de Eroïca opus 55. De aanvankelijke opdracht aan Napoleon Bonaparte is doorgehaald.

In de periode van juni tot en met oktober 1803 schreef Beethoven de Eroïca, zijn derde symfonie, die hij aan Napoleon opdroeg. Toen Beethoven in 1804 hoorde dat Napoleon zich tot keizer had laten uitroepen, kraste hij de naam van Napoleon zo heftig van het titelblad dat op die plek een gat achterbleef (zie afbeelding) en hij veranderde de opdracht in Sinfonia Eroica, composta per festeggiare il sovvenire di un grand' Uomo ("Heroïsche symfonie, gecomponeerd om de herinnering aan een groot Man te vieren").

In 1809 speelde Beethoven de Weense adel uit door een aanstelling als Kapellmeister in Kassel te accepteren. Hij wilde wel in Wenen blijven, maar dan moest de adel hem een vast inkomen garanderen. Op 26 februari kreeg hij zijn begeerde contract met een jaargeld van 4000 florijnen. Nu hij een vast inkomen had, ondernam Beethoven stappen in de richting van een huwelijk. Zo schreef hij zijn voormalige secretaris Gleichenstein (die in Freiburg woonde) of deze hem wilde helpen een vrouw te vinden. In mei 1810 vroeg Beethoven Wegeler in Koblenz om een afschrift van zijn doopakte. Dit kan ermee verband houden dat hij in die periode een aanzoek aan Therese Malfatti had gedaan.

In mei 1810 leerde Beethoven Bettina, Franz en Antonie Brentano kennen, die op hun beurt bevriend waren met Johann Wolfgang von Goethe. Deze stelde via Bettina Brentano voor Beethoven te ontmoeten, waarin Beethoven toestemde. Later dat jaar componeerde hij drie liederen op teksten van Goethe, opus 83. Op 12 april 1811 schreef Beethoven voor het eerst aan Goethe en liet hem weten dat hij een exemplaar kreeg van de Egmont-muziek. In juni 1812 vertrok Beethoven naar een kuuroord in Teplitz, bij Karlsbad. Terwijl Beethoven hier verbleef, schreef hij een hartstochtelijke brief aan een anonieme vrouw: de Unsterbliche Geliebte. Omdat de Brentano's de dag ervoor in Karlsbad waren aangekomen, nemen de meeste onderzoekers aan dat de brief aan Antonie Brentano was gericht,[5] al houden enkelen vol dat het Josephine Deym-Brunsvik betrof. Op 14 of 15 juli kwam Goethe in Teplitz aan, waarna hij Beethoven op 19 juli ontmoette. De daaropvolgende week hadden ze dagelijks contact, totdat Beethoven naar de Brentano's reisde en in hun huis in Karlsbad logeerde.

In 1813 stelde Beethovens broer Carl een verklaring op dat, mocht hij komen te overlijden (vanwege zijn ernstige tering), hij Beethoven wilde zien als voogd van zijn zoon Karl. Beethoven leende van muziekuitgever Steiner geld om zijn zieke broer en diens vrouw Johanna te ondersteunen. Deze lening werd terugbetaald in de vorm van publicatierechten van bepaalde werken, zoals Wellington's Sieg, de zevende en achtste symfonie, strijkkwartet opus 95, vioolsonate opus 96 en het Erzherzogtrio. Na het overlijden van zijn broer op 15 november 1815 ontvlamde een bittere strijd om het voogdijschap van Karl. Vanaf 19 januari 1816 was Beethoven de enige wettelijke voogd over Karl. Karl werd begin februari van zijn moeder gescheiden en op een internaat geplaatst. Vanaf ongeveer september dat jaar begon Beethoven plannen te ontwikkelen om zijn neef bij zich in huis op te nemen. Op 14 oktober werd Beethoven ernstig ziek, de start van een lange periode van kwakkelen en problemen. In deze periode had hij regelmatig contact met de Philharmonic Society of London die hem wilde betalen om naar Londen te komen en twee symfonieën te schrijven. Hoewel Beethoven begon met de schetsen van de negende symfonie, zou hij die pas jaren later voltooien.

Begin 1818 kwam neef Karl bij Beethoven in huis wonen en kreeg onderricht van een huisleraar. In deze periode nam Beethovens gehoor zo sterk af dat hij gebruik moest maken van de zogenoemde Konversationshefte.[6] Gedurende 1818 deed Karls moeder Johanna diverse pogingen de voogdij terug te krijgen, die alle door de rechtbank werden afgewezen. Op 3 december vluchtte Karl naar zijn moeder. Beethoven schakelde de politie in om zijn neef terug te brengen, waarna Karl weer enkele maanden naar het internaat ging. Toen Beethoven voor het Landrecht moest toegeven dat hij niet van adel was, werd de voogdijkwestie doorverwezen naar de Magistrat, een lagere rechtbank, waardoor Beethoven zich diep gegriefd voelde. Deze dwong Beethoven ertoe zijn voogdijschap neer te leggen en een andere voogd te zoeken. In die periode ging Karl terug naar zijn moeder. Hoewel het voogdijschap op 17 september 1819 aan Johanna (en Leopold Nussböck) werd toegewezen, bleef Beethoven dit aanvechten, totdat – na diverse vergeefse pogingen – het Hof van Appèl Beethoven op 8 april 1820 in het gelijk stelde. Johanna tekende hiertegen vergeefs beroep aan bij de keizer.

In de periode hierna verergerden de diverse kwalen van Beethoven. Zijn muziekproductie nam in kwantiteit sterk af, maar hij werkte aan enkele van zijn grootste werken, zoals de Missa solemnis en de eerste twee van zijn late pianosonates. Rond februari 1824 was eindelijk zijn negende symfonie klaar. Bij de première ervan was Beethoven zo slecht van gehoor, dat een van de solisten, de alt Caroline Unger, hem na afloop naar het publiek moest draaien zodat hij kon zien dat het publiek voor hem applaudisseerde. Zwaar geëmotioneerd nam hij de eerbetuigingen in ontvangst, wat tot nog geestdriftiger toejuichingen leidde.

In 1824 liet zijn neef Karl weten dat hij de inmiddels gestarte universitaire opleiding filologie wilde verruilen voor een militaire loopbaan. In april 1825 startte hij eerst nog een handelsopleiding aan het Polytechnisches Institut. In juli 1826 besloot Karl zelfmoord te plegen, een voornemen dat – na een eerste verhinderde poging – mislukt werd uitgevoerd op 30 juli: de eerste kogel miste en de tweede verwondde hem slechts. Hij werd naar zijn moeder gebracht waar zijn wonden werden behandeld.

In december 1826 kreeg Beethoven een zware longontsteking na een overnachting in een ijskoude dorpsherberg, op de terugweg van zijn broer Johann in Gneixendorf naar Wenen. Op 4 of 5 december van dat jaar componeerde Beethoven zijn laatste voltooide werk: Wir irren allesamt WoO 198. Vanaf 10 december nam zijn gezondheid de laatste, slechte wending. Van toen af aan kon hij vrijwel niet meer werken vanwege waterzucht en geelzucht. In de daarop volgende maanden werd Beethoven diverse keren gepuncteerd, waarbij grote hoeveelheden vocht werden afgevoerd.

Laat in de middag van 26 maart 1827 stak in Wenen een storm op. Volgens Hüttenbrenner was er tegen 5 uur een lichtflits, gevolgd door een enorme donderslag. "Na dit onverwachte natuurfenomeen, dat mij hevig deed schrikken, opende Beethoven zijn ogen, hief zijn rechterhand op en keek enkele seconden op, met zijn vuist gebald en een zeer ernstige, dreigende uitdrukking op zijn gezicht. ... Toen hij zijn hand op het bed liet terugvallen sloot hij half de ogen. ... Geen ademtocht meer, geen hartslag."[7]

Op 29 maart vond in de Alser Kirche onder grote publieke belangstelling de uitvaartdienst plaats. De lijkrede, geschreven door Grillparzer, werd uitgesproken door de acteur Heinrich Anschütz. Beethoven werd begraven op het Währinger Friedhof. In 1888 werd zijn stoffelijk overschot opgegraven en overgebracht naar het Zentralfriedhof in Wenen.

Beethovens graf, Zentralfriedhof Wenen

Laatste woorden

Er is, zoals bij vele beroemdheden, uitgebreid gespeculeerd over Beethovens laatste woorden. Op zijn sterfbed gelegen, had Beethoven erin toegestemd het sacrament der stervenden te ontvangen. Na vertrek van de priester zei Beethoven: Plaudite, amici, comedia finita est. ("Applaudisseert, mijn vrienden, de voorstelling is voorbij", het gebruikelijke einde bij een stuk in de Commedia dell'arte). Heb ik niet altijd gezegd dat het op deze wijze zou aflopen? Kort daarna werd een kistje wijn bezorgd afkomstig van muziekuitgever Schott. Schindler, Beethovens 'Geheimsekretär ohne Gehalt', plaatste hiervan twee flessen Rüdesheimer en twee andere flessen op een tafel naast het bed. Beethoven keek ernaar en stamelde: Jammer, jammer, te laat!

De gezondheid van Beethoven

De laatste jaren van zijn leven kwakkelde Beethoven ernstig met zijn gezondheid. De somberheid en het wantrouwen die hij al vroeg had, werden meer uitgesproken door de slechthorendheid die in 1801 begon en die uiteindelijk tot volledige doofheid zou leiden. Hij klaagde ook vaak over zijn spijsvertering. Later heeft men wel eens gesuggereerd dat Beethoven met zijn conflictueuze zielenleven aan een spastische darm leed, die door psychische spanningen werd verergerd. Een leverkwaal (levercirrose), waarschijnlijk door overmatig drankgebruik, werd tijdens de lijkschouwing, die door Beethoven bij leven bevolen werd, in ieder geval klinisch vastgesteld. Een voor de hand liggende oorzaak voor zijn doofheid kan otosclerose zijn geweest, een kwaal waarbij de gehoorbeentjes in het oor aan elkaar groeien en onbeweeglijk worden. Zekerheid zal waarschijnlijk nooit worden verkregen, want de gehoorbeentjes werden tijdens de autopsie verwijderd en zijn sindsdien spoorloos.[8]

Leven

Bonn (1770-1792)

Ludwig van Beethoven was de zoon van de Rijnlandse zanger Johann van Beethoven en zijn echtgenote Magdelena Keverich. Zijn grootvader, Lodewijk (of Lodewyck) van Beethoven, kwam uit Mechelen en vestigde zich later in Bonn. Deze afkomst verklaart het Nederlandse voorvoegsel van in zijn naam. De naam Beethoven zou afgeleid zijn van de landstreek Betuwe. Een andere mogelijkheid is dat hij afgeleid is van het knolgewas biet: "Biethoven".[9]

Geboortehuis, Bonn, Bonngasse
Opschrift op geboortehuis

Beethovens vader trachtte van zijn zoon Ludwig, in navolging van Mozart, een wonderkind te maken, nadat hij had gemerkt dat de jongen een grote muzikaliteit aan de dag legde. Een moeilijke jeugd waarin armoede een rol speelde en een vader die geregeld dronken was en 's nachts bij thuiskomst – indien hij gezelschap bij zich had – zijn zoon dwong uit bed te komen om voor hen piano te spelen, maakten van Ludwig een somber en wantrouwend mens. Toch kon hij met zijn extraverte karakter ook luidruchtig vrolijk zijn.

Een portret van de dertienjarige Beethoven door een onbekende meester uit Bonn (ca. 1783)

In 1777 ging Beethoven naar het zogenaamde Tirocinium, een lagere school waar Latijn werd onderwezen. De schoolgang duurde tot 1781. Hij genoot verder geen algemeen vormend onderwijs meer. Alle tijd werd nu aan de muziek besteed.

De vroege en wat latere jeugd van Beethoven worden redelijk gedetailleerd beschreven in een manuscript dat nagelaten is door het gezin Fischer, dat vanaf 1776 huisgenoot van de Beethovens was. Als volwassen man kreeg hij makkelijk ruzie en kon hij onredelijk zijn, zelfs tegenover zijn beste vrienden. Maar hij putte zich ook uit om een vriendschap te herstellen als deze door zijn toedoen op de klippen was gelopen.

Beethoven nam in 1779 in Bonn lessen bij Christian Gottlob Neefe, een hoforganist, die hem in contact bracht met de werken van Bach, Haydn en Mozart. Op elfjarige leeftijd kon Beethoven Das wohltemperierte Klavier van Bach bijna in zijn geheel uit zijn hoofd spelen en schreef hij zijn eerste composities. Op twaalfjarige leeftijd kon Beethoven al invallen voor Neefe als organist en theaterkapelmeester. In 1781 bezocht Beethoven met zijn moeder Rotterdam en Den Haag, waar hij optrad o.a. voor Erfstadhouder Prins Willem V van Oranje-Nassau en diens hofentourage.

In 1782 verscheen zijn eerste uitgegeven werk: de Dressler-Variationen (WoO[10] 63). In de editie van 2 maart 1783 van Cramers Magazin der Musik liet Neefe zich lovend uit over Beethoven. In juni van het jaar erop (1784) werd Beethoven, naast Neefe, benoemd tot hoforganist. Zijn salaris bedroeg 150 florijnen (100 Thaler). In 1784 componeerde Beethoven op 13-jarige leeftijd zijn allereerste pianoconcert in Es majeur (Wo04). Het stuk genoot tot voor kort weinig bekendheid maar door een reconstructie van de orkestpartij van de hand van de Nederlandse pianist en muziekonderzoeker Ronald Brautigam, staat Beethovens pianoconcert 'Nr.0' Wo04 na ruim 220 jaar opnieuw in de belangstelling.

In 1787 ondernam Beethoven een reis naar Wenen om bij Mozart les te nemen,[11] maar waarschijnlijk hebben de twee elkaar nooit ontmoet. Beethoven moest namelijk halsoverkop terug naar Bonn omdat zijn moeder op sterven lag. Zij overleed op 17 juli 1787. Op 20 november 1789 verliet Beethovens vader het hoforkest. Zijn salaris, 200 Thaler, werd gehalveerd, de resterende 100 Thaler werden voortaan aan Beethoven toegekend voor het onderhoud van zijn broers. In de praktijk verzorgde Beethoven zijn broers vanaf ongeveer 17-jarige leeftijd.

Op 2 november 1792 maakte Beethoven zich gereed om naar de Oostenrijkse hoofdstad Wenen te verhuizen. Hij kwam op 10 november in Wenen aan. Mozart was elf maanden eerder gestorven. Op 18 december 1792 overleed Beethovens vader.

Beethovens muziek

Beethovens werken worden vrijwel altijd ingedeeld in drie stijlperiodes: 'vroeg', 'midden' en 'laat'.

Vroege periode

Tot zijn vroege periode worden alle werken gerekend die hij in Bonn schreef en de eerste werken die hij in Wenen schreef. Hoewel deze werken (of bepaalde passages daarvan) onmiskenbaar vooruitwijzen naar de rijpe Beethoven, missen zij de compositorische finesse om op één lijn gesteld te kunnen worden met de vroege meesterwerken als de opus 2 sonates of de Pathétique.

Middenperiode

Het eerste deel van de middenperiode wordt vaak de 'heroïsche fase' genoemd,[12] naar de titel van de derde symfonie en de onderwerpen van de bijna gelijktijdige werken zoals het oratorium Christus am Ölberge en de opera Leonore (Fidelio). Veel commentatoren gaan nog verder en rekenen ook de vijfde en zesde symfonie en de grote concerten tot deze subperiode. Zij wijzen op het gegeven dat Beethoven vanaf 1809 een serie veel intiemere werken afleverde, waarbij de sonate in Fis opus 78 het meest sprekende voorbeeld is van een introvertere stijl.

Autograaf van de pianosonate opus 109

Late periode

De scheidslijn tussen de middenperiode en de late periode wordt heel verschillend gelegd: de vroegste datum ligt rond 1813, de periode van ernstige depressie, na de 'Unsterbliche Geliebte'-affaire. Door zowel zijn psychische als fysieke achteruitgang leidde Beethoven in die periode een sterk teruggetrokken leven, die leidden tot een serie 'intieme' sonates zoals opus 90 en 101 voor piano en opus 102 voor cello en piano. Anderen wijzen op zijn gehoorverlies, dat in 1818 leidde tot het gebruik van zijn Konversationshefte[6] en in muzikaal opzicht tot de gigantische Missa solemnis in 1819. Weer anderen trekken de grens nadat Beethoven zich uit het publieke leven had teruggetrokken, dus na de concerten van mei 1824 (waar de negende symfonie en de Missa solemnis voor het eerst werden opgevoerd) en beperken de late periode dus praktisch tot zijn experimentele late strijkkwartetten.

Stijlkenmerken

Beethoven was de erfgenaam van de rijke en rijpe muzikale taal van Mozart en Haydn en sloot daar direct op aan. De keurvorst Maximilian Franz was een groot bewonderaar van Mozart en stelde zijn laatste werken direct beschikbaar voor de musici die hij in dienst had. Uit veel werken die Beethoven in Bonn schreef, kan worden afgeleid dat hij zich al componerend de stijl van Mozart eigen maakte en dat hij hierdoor (zonder dat hij hierin formeel veel onderricht genoot) de principes van het schrijven van sonates leerde. Mozart bleef tot tenminste 1800 van beslissende invloed op Beethoven.

De invloed van Haydn is lastiger te herkennen, ook al omdat Haydn als componist tegenwoordig minder wordt begrepen dan Mozart. Bovendien wordt de relatie tussen Haydn en Beethoven versluierd door allerlei anekdotes en mythes die grotendeels onjuist of op zijn minst overdreven zijn.[4] Het lijkt erop dat Beethoven van Haydn vooral heeft geleerd thema's en motieven economisch te gebruiken en vindingrijk te ontwikkelen. Beethoven volgde bij het ontwikkelen van thema's het dualisme van Mozart door een nieuwe toonsoort te introduceren met iets dat klonk als een nieuw thema en dus niet de 'monothematiek' van Haydn, waarbij verschillende thema's in een sonatedeel in diverse toonsoorten werden gevarieerd, maar die alle terug te voeren waren op een gemeenschappelijke bron.

De vernieuwing die Beethoven bracht voor wat betreft harmonie, melodie, vorm, etc. is moeilijk nauwkeurig te omschrijven. Het lijkt erop dat ze in het beste geval kunnen worden geduid op basis van drie parameters: 1. de absolute omvang van de delen, 2. tonale en/of thematische integratie van de delen en 3. nieuwe definities van wat een deel is en hoe werken samengesteld kunnen worden uit delen van ongelijke omvang.

Een treffend voorbeeld van de absolute omvang is het Allegro con brio uit de derde symfonie. Geen enkel werk voor de derde symfonie (van Beethoven of anderen) wierp ook maar een schaduw vooruit op de ontzagwekkende proporties en de constructie van dit deel. Door de afmetingen, de orkestratie (inclusief de "foute" hoorninzet), de harmonische en tonale ontwikkeling en de emotionele kracht is dit deel een populair studieobject geworden.[13] De belangrijkste reden van de omvang lijkt te bestaan uit de combinatie van brede frasering en de hoeveelheid thema's. De toegenomen omvang van de expositie leidde tot de "noodzaak" het doorwerkingsdeel aanzienlijk te verlengen. Hier introduceert Beethoven een feitelijke vernieuwing: hij schreef niet één lange doorwerking, maar twee afzonderlijke die hij onderling verbond met ander muzikaal materiaal. Een mooi voorbeeld hiervan is het eerste deel van het strijkkwartet in F opus 59 nummer 1.

De tonale en/of thematische integratie bewerkstelligde Beethoven op diverse nieuwe manieren, zoals het laten aansluiten van delen. Een andere manier was het verbinden van het langzame deel met het scherzo of de finale door de slotcadens af te snijden op, of te verlengen tot een onstabiel akkoord, bijvoorbeeld een verminderd septiem of een dominante septiem. Een vroeg voorbeeld daarvan komt voor in de sonate Appassionata (1805).

In zijn late werken experimenteert Beethoven met de definitie van "deel" en schrijft hij elementen die te kort zijn om als zelfstandig deel te worden gerekend, maar te vol met muzikale ideeën om als introductie te worden gezien. In die periode krijgt hij veel belangstelling voor de kleine vorm, wat leidde tot de Bagatelles opus 119 nummers 7-11 en vooral de cyclus Bagatelles opus 126. Maar ook binnen werken componeert hij op deze nieuwe wijze, zoals in de pianosonate in As opus 110, waarin de rol van het langzame deel wordt overgenomen door een melodie van zestien maten getiteld Arioso dolente (of: Klagender Gesang), voorafgegaan door zeven maten introductie en een 'recitatief'. Omdat deze 23 maten te kort zijn in verhouding tot de voorgaande delen en de fuga die volgt, onderbreekt Beethoven de fuga na 48 maten en neemt hij het Arioso dolente weer op, ditmaal in een aangrijpender ritmiek. Hierdoor versmelten in feite twee delen tot één, met een volmaakt evenwicht tussen de twee onderdelen.

Standbeeld van Beethoven in Bonn


Ludwig van Beethoven heeft bijgedragen aan 235 productie(s).

Ludwig van Beethoven heeft gewerkt in de volgende functies:


Het gehele overzicht van voorstellingen waaraan Ludwig van Beethoven heeft meegewerkt, voor zover geregistreerd in de Theaterencyclopedie:

NB: Bij de carrièreoverzichten zijn de voorstellingen gekoppeld aan de premièredatum. Het kan echter voorkomen dat personen niet aan de première meewerkten, maar pas later bij de voorstelling betrokken raakten.

Curriculum Vitae Theatrum
Productie Functie Producent Seizoen Premièredatum In regie van
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Deutsches Theater in der Amstelstrasse 1832/1833 15 april 1833
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Amsterdam Stadsschouwburg 1840/1841 17 april 1841
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Duits Opera - Gezelschap 1848/1849 24 april 1849
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Deutsches Theater in der Amstelstrasse 1849/1850 7 november 1849
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Hoogduitsche Opera 1855/1856 10 april 1856
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Hoogduitsche Opera 1855/1856 11 april 1856
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Hoogduitsche Opera 1860/1861 26 oktober 1860
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Hoogduitsche Opera 1864/1865 20 december 1864
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Hoogduitsche Opera o.l.v. Jean Pfläging 1876/1877 6 maart 1877
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Hoogduitsche Opera o.l.v. Carl Pfläging 1878/1879 22 februari 1879
Adagio Cantabile Muziek Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) 1882/1883 29 juli 1882
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Hoogduitsche Opera 1886/1887 13 oktober 1886 Eduard Bollé
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Nederlandsche Opera 1894/1895 16 april 1895 Alexander Saalborn
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Nederlandsche Opera 1897/1898 23 februari 1898 Karl Dibbern
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Nederlandsche Opera 1901/1902 8 oktober 1901 Karl Dibbern
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Nederlandsche Opera 1902/1903 23 januari 1903 Karl Dibbern
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek De Nederlandsche Opera 1903/1904 20 oktober 1903 Johannes Elmblad
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Opera Vereeniging Amsterdam/Den Haag 1906/1907 20 oktober 1906 Jacques Coini
Sonata appuassionata Muziek Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) 1906/1907 26 december 1906
Trio Op. 1 No. 3 Muziek Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) 1906/1907 1 april 1907
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Amsterdam Stadsschouwburg 1915/1916 28 april 1916
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Nederlandsche Opera 1917/1918 5 maart 1918 Henri Engelen
Scherzo uit op. 31 no. 3 Muziek Gelegenheidscombinaties 1917/1918 3 mei 1918
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Gast-Opera o.l.v. Cornelis Bronsgeest 1923/1924 8 maart 1924 Cornelis Bronsgeest
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Wagnervereeniging 1926/1927 9 juni 1927
Dansavond Mary Smithuysen Muziek Mary Smithuysen 1926/1927 14 juli 1927
Egmond Muziek Gezelschap Louis Saalborn 1932/1933 8 december 1932 Louis Saalborn
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Oper Osnabrück 1933/1934 16 november 1933 Walter Storz
Prometheus Muziek Dansgroep Yvonne Georgi 1937/1938 14 juni 1938
Die Geschöpfe des Prometheus Muziek Dansgroep Yvonne Georgi 1939/1940 11 juli 1940
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Nederlandsche Opera-Stichting 1940/1941 21 november 1940 Johannes den Hertog
Haagsche Balletgroep met het Kameropera-Orkest Muziek Haagsche Balletgroep 1942/1943 8 december 1942
Dokter Bavino Muziek Royal-variété 1942/1943 21 maart 1943 Matthieu van Eysden
Rondo (Dansmatinée) Muziek Dansgroep Yvonne Georgi 1942/1943 20 juni 1943
Vagebond (Ballet-Parade 1943) Muziek Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam 1943/1944 5 september 1943
Dans-avond dansgroep Netty van der Valk Muziek Dansgroep Netty van der Valk 1943/1944 23 september 1943
Dansavond Gretel van Bruggen Muziek Gretel van Bruggen 1943/1944 23 december 1943
Titel niet bekend (Dans programma dansgroep Netty van der Valk) Muziek Dansgroep Netty van der Valk 1944/1945 4 maart 1945
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam 1945/1946 17 maart 1946 Abraham van der Vies
Spectacle coupé Muziek De Nederlandsche Opera 1946/1947 15 oktober 1946
Egmond Muziek Amsterdams Toneelgezelschap (A.T.G.) 1947/1948 5 mei 1948 Louis Saalborn
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Stichting De Nederlandse Opera 1949/1950 15 november 1949 Abraham van der Vies
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek De Nederlandsche Opera (gevestigd te Amsterdam) 1949/1950 15 november 1949 Abraham van der Vies
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek De Nederlandsche Opera (gevestigd te Amsterdam) 1955/1956 15 juni 1956 Georg Hartmann
Sneeuwvlokjes Muziek Scapino Ballet 1956/1957 27 december 1956
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek De Nederlandsche Opera (gevestigd te Amsterdam) 1959/1960 9 oktober 1959 Wolf-Dieter Ludwig
Piece Period Muziek Holland Festival 1964/1965 5 juli 1965
Orbs Muziek Holland Festival 1965/1966 4 juli 1966
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek De Nederlandse Operastichting 1966/1967 4 oktober 1966 Rudolf Hartmann
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Opera Forum 1967/1968 9 september 1967 H.W. Wolff
Grosse Fuge Muziek Nederlands Dans Theater 1987/1988 8 april 1971
Adagio Hammerklavier - Hans van Manen Muziek Het Nationale Ballet 1973/1974 4 oktober 1973
Ongewoon Recital Fons Jansen Muziek Fons Jansen 1973/1974 15 oktober 1973
Iwanow Muziek Publiekstheater 1974/1975 23 november 1974 Hans Croiset
Fons Jansen 5 Muziek Fons Jansen 1975/1976 23 oktober 1975
Kleintje kunst Muziek Fons Jansen 1975/1976 1 maart 1976 Theo Kling
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Städtische Bühnen Mainz 1976/1977 11 maart 1977 Wolf-Dieter Ludwig
Don Quichot & Sancho Panza Muziek Guido Lauwaert 1979/1980 30 mei 1980 Guido Lauwaert
Kleist Muziek Stichting FACT 1980/1981 4 april 1981 Peter te Nuijl
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek De Nederlandse Operastichting 1980/1981 30 april 1981 Harry Kupfer, Monique Wagemakers
Grosse Fuge Muziek Het Nationale Ballet 1981/1982 26 januari 1982
Landschap Muziek Het Nationale Ballet 1981/1982 2 juni 1982
1980 - Ein Stück von Pina Bausch Muziek Holland Festival 1981/1982 25 juni 1982 Pina Bausch
De opdracht Muziek Holland Festival 1982/1983 26 mei 1983 Herman Gilis, Pol Dehert
Het verhaal dat niet verteld wordt Muziek Stichting Dansers Collectief 1983/1984 17 november 1983
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Limburgs Symphonie Orkest 1983/1984 16 maart 1984 Prof. Peter Massmann
Wreed weerzien Muziek Ohne Limits 1983/1984 18 juni 1984 Hans Alex-Julius Evers
Le Sacre du printemps Muziek Holland Festival 1983/1984 21 juni 1984
Duetten voor ballet en muziek Muziek Impresariaat Jacques Senf & Partners 1984/1985 7 september 1984 Berend Boudewijn
Nailed Muziek Werkcentrum Dans 1984/1985 22 november 1984 Käthy Gosschalk
Stilleven Muziek LeineRoebana 1985/1986 16 oktober 1985
Macbeth - William Shakespeare Muziek Stichting Dansers Collectief 1985/1986 7 januari 1986 Ricardo Anemaet
Peurs bleues Muziek Springdance 1985/1986 10 maart 1986
7e Symfonie Muziek Het Nationale Ballet 1985/1986 15 maart 1986
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek De Nederlandse Opera 1981/1982 10 mei 1986 Harry Kupfer
Beethoven and Boothe Muziek Holland Festival 1985/1986 14 juni 1986
Struikrovers Muziek Speelteater Gent 1986/1987 31 augustus 1986 Eimert Vermeulen
Het nut van Erosie Muziek De Verbeelding 1986/1987 21 september 1986 Donald van der Maaten, Jan van Hoften
Agamemnon / De vogels Muziek Nederlands Eurythmie Ensemble 1986/1987 7 oktober 1986 Werner Barfod
7e Symphonie van Beethoven / Carmina Burana Muziek Ballet Royal de Wallonie 1986/1987 7 februari 1987
De kersentuin Muziek Art & Pro 1986/1987 26 februari 1987 Frans Strijards
Muziek Muziek Dansend Hart 1986/1987 22 mei 1987 Moniek Merkx
De naïven - Ouverture Muziek Compagnie Peter Bulcaen 1987/1988 9 oktober 1987 Piet Rogie
De 7de symfonie van Beethoven Muziek Ballet Royal de Wallonie 1987/1988 13 oktober 1987
Twee dingen Muziek Dansend Hart 1987/1988 6 november 1987
De naïven (deel 4) Muziek Compagnie Peter Bulcaen 1987/1988 29 januari 1988 Piet Rogie
Vergane glorie Muziek Stichting Muzenis 1987/1988 12 februari 1988 Mariëtte Wildeboer
Waldsteinsonate Muziek Eurythmic Bühne Dornach 1987/1988 20 april 1988
Impressing The Czar Muziek Holland Festival 1987/1988 3 juni 1988
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Opera Forum 1988/1989 30 september 1988 Edgar Kelling
De kleine prins / Tijl Uilenspiegel Muziek Nederlands Eurythmie Ensemble 1988/1989 3 oktober 1988
Confined to The Earth Muziek Nieuwe Dansgroep 1988/1989 3 februari 1989
Mignon ( ) Muziek WALPURGISnacht VZW 1988/1989 1 maart 1989 Paul Peyskens
Eerste held Muziek Het Zuidelijk Toneel 1989/1990 15 september 1989 Didier de Neck
De vliegende hollander Muziek Nederlands Eurythmie Ensemble 1989/1990 2 oktober 1989 Werner Barfod, Baptiste Hogrefe
Sonate a Kreutzer Muziek Ballet Royal de Wallonie 1989/1990 13 januari 1990
Anna hat kein Heimweh mehr Muziek Stichting Danslab 1989/1990 30 januari 1990
Sinfonia eroica Muziek Compagnie Michèle Anne de Mey 1989/1990 24 april 1990 Gäetan van den Berg, Ivan Hernandez
Solo - 1 - Het Nationale Ballet - 1999-05-19 Muziek Springdance 1989/1990 4 mei 1990
Echo Muziek De Nederlandse Dansgroep 1989/1990 11 mei 1990
Thomas Bernhard op de Heldenplatz Muziek Henri van Zanten 1989/1990 8 juni 1990 Catherine ten Bruggencate
In between Muziek Scapino Ballet Rotterdam 1989/1990 21 juni 1990
Monologue Muziek Het Concern 1990/1991 1 november 1990
Inner Move Muziek Scapino Ballet Rotterdam 1990/1991 16 november 1990
Tomorrow, Same Time, Same Place Muziek Or Bagim 1990/1991 21 november 1990
Tomorrow, Same Time, Same Place Muziek Or Bagim 21 november 1990
Mercedes Muziek Wolfsmond 1990/1991 11 januari 1991 Ramón Gieling
Zwarte bloesem Muziek Stichting van de Toekomst 1990/1991 4 april 1991 Marien Jongewaard
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Stichting Vrije Val 1991/1992 12 oktober 1991 René Groothof
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek De Nederlandse Opera 1991/1992 4 november 1991 Johannes Schaaf, Gerda van Kampen
Slotkoor Muziek Het Nationale Toneel 1991/1992 19 december 1991 Hans Croiset
Fragments of A Certain Time Muziek Internationaal Theaterschool Festival 1991/1992 22 juni 1992
Erts Muziek Rosas VZW 1992/1993 19 februari 1993 Jean Luc Ducourt
Rapsodie der harmonie Muziek Matthias de Boer 1992/1993 2 april 1993 Matthias de Boer
Suites (dansen voor de koningin) Muziek LeineRoebana 1993/1994 14 oktober 1993
Nu ook voor vrouwen Muziek Hans Liberg 1993/1994 22 oktober 1993 Hans Liberg
Exiles Muziek Kaaitheater 1993/1994 16 november 1993 Peter van Kraaij
Klein volkslied Muziek Truus Bronkhorst 1993/1994 24 november 1993 Marien Jongewaard
Facetten Muziek Dansgroep Krisztina de Châtel 1993/1994 27 januari 1994
Ons aards paradijs in harmonie Muziek Matthias de Boer 1993/1994 3 februari 1994 Matthias de Boer
Susto Muziek Nederlands Dans Theater 1993/1994 4 maart 1994
Zonder veren, delen I en II Muziek Dansgezelschap Reflex 28 april 1994
Zonder veren, delen I en II Muziek Dansgezelschap Reflex 1993/1994 28 april 1994
Syllabus Muziek Nederlands Dans Theater 1994/1995 12 februari 1995
Titel niet bekend Muziek Eurythmy Spring Valley 1994/1995 9 maart 1995 Dorothea Mier
Kinok Muziek Rosas VZW 1994/1995 30 april 1995
De vijfde van Stultiens Muziek Bart Stultiens 1995/1996 15 december 1995
Die wunderbare Frau und ihre Kinder Muziek Quirine Melssen 1996/1997 3 maart 1996
Cover Him with Grass Muziek Dansgezelschap Reflex 1995/1996 20 april 1996
A Clockwork Orange Muziek LAMDA 1996/1997 6 februari 1997 Geoffrey Reeves, Ann Durham
A Clockwork Orange Muziek The Guildhall School of Music and Drama 1996/1997 13 maart 1997 Stephen Jameson
Ludwig Muziek Jim Barnard & Markus Schnitzer 1996/1997 20 maart 1997
Klavier Muziek Rogie & Company 1997/1998 6 november 1997
Rough Material Muziek Maatschappij Discordia 1997/1998 4 december 1997 Maatschappij Discordia
Klavier Live Muziek Rogie & Company 1997/1998 17 februari 1998
Wenn tausend Perlen sich im Gras verlieren... Muziek Euritmie & Theater Impresariaat Nederland 1998/1999 1 november 1998 Lisa Dunker
Höhenluft Muziek Korzo producties 1998/1999 5 november 1998
Insect Muziek Introdans 1998/1999 26 december 1998
Et in Arcadia Insomniat: Sheepless in Seattle Muziek Dansateliers 1998/1999 26 februari 1999 Martin Butler
Et in Arcadia Insomniat: Sheepless in Seattle Muziek Dansateliers 1998/1999 26 februari 1999 Martin Butler
Zonder titel Muziek De Rotterdamse Dansgroep 1998/1999 12 maart 1999
Dromen en bedrog Muziek Introdans 1998/1999 10 april 1999
De-tonation / A Documentary Muziek DansWerkplaats Amsterdam 1998/1999 3 juni 1999 Nicole Beutler
Adagio Muziek Het Nationale Ballet 1999/2000 7 september 1999
29, The B Side Muziek Los Bewegingstheaterwerkplaats 24 september 1999 Susanne Marx, Martin Butler
29, The B Side Muziek Los Bewegingstheaterwerkplaats 1999/2000 24 september 1999 Susanne Marx, Martin Butler
Dolores Muziek Erik Brey 1999/2000 11 oktober 1999
Prinses Marianne, de romantische Oranje Muziek Nel Kars 1999/2000 28 november 1999 Ton Vorstenbosch
Panorama Muziek Rogie & Company 1999/2000 3 december 1999
De Russische Hamlet Muziek Sint Petersburg Ballet Theater Boris Eifman 1999/2000 20 februari 2000
Konzert für... Muziek Theatergroep Hollandia 1999/2000 15 juni 2000 Paul Koek
De reis van de liefde Muziek Stichting Muziektheater Nederland-Japan 2000/2001 27 oktober 2000 Juan C. Tajes
De hemelse wedstrijd Muziek Stichting Nederlands Impresariaat 2000/2001 26 november 2000 Anne Knappstein
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Nationale Reisopera 2001/2002 31 augustus 2001 Monique Wagemakers
Ready, set, ...gone Muziek Veem House for Performance 2001/2002 21 september 2001 Susan Landau
Ready, set, ...gone Muziek Het Veem Theater 2001/2002 21 september 2001 Susan Landau
Diabelli variaties Muziek Introdans 2001/2002 29 september 2001
Grosse Fuge Muziek Bayerisches Staatsballett 2001/2002 3 november 2001
Koning Willem I of Het verlies van België Muziek Theatergroep De Kern 2001/2002 16 november 2001 Dirk Laroy
Vijf kamers Muziek Max Tak 2001/2002 16 november 2001 Bart van Rosmalen
De winter onder de tafel Muziek HETPALEIS 2001/2002 3 februari 2002 Peter de Graef
Poppouri Muziek Het Concertgebouw, Amsterdam 2001/2002 6 april 2002 Merel van Gaalen, Onny Huisink
Music Hall Muziek Theater van de Verloren Tijd 2001/2002 22 juni 2002 Sjon Brands
Verbum Muziek Gastprogrammering Het Muziektheater 2002/2003 14 november 2002
When Time Takes Time Muziek Nederlands Dans Theater III 2002/2003 21 december 2002
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek De Nederlandse Opera 2002/2003 29 januari 2003 Robert Carsen
Beethoven Muziek Klaas Hofstra 2002/2003 1 februari 2003 Margreet Blanken
Zero in on Man Muziek Nederlands Dans Theater I 2002/2003 8 april 2003
Music Hall Muziek Theater van de Verloren Tijd 2002/2003 18 juni 2003 Sjon Brands
Für Elise, een symfonisch sprookje Muziek Herman van Veen 2003/2004 2 oktober 2003
Insekt Muziek Introdans Ensemble voor de Jeugd 2003/2004 7 februari 2004
Nootroof Muziek Mirjam Smitt 2003/2004 7 april 2004 Geert Kimpen
Doe maar DaDa Muziek Branoul Producties 2003/2004 13 mei 2004 Martine de Moor, Peter Beijersbergen van Henegouwen
Van heksensoep en reuzenpoep Muziek Het Concertgebouw, Amsterdam 2003/2004 15 mei 2004 Margrith Vrenegoor
Symphonie Eurythmie 2004 Muziek Else Klink Eurythmie Ensemble 2004/2005 21 september 2004
Kan een kwartel noten balken Muziek Het Concertgebouw, Amsterdam 2004/2005 25 september 2004 Theo Fransz
Kreutzersonates Muziek Het Net 2004/2005 26 februari 2005
Gradual and Persistent Loss of Control Muziek Dansgroep Krisztina de Châtel 2004/2005 25 maart 2005
I fratellini Tortellini Muziek Productiehuis Jeugdconcerten 2004/2005 23 april 2005 Margrith Vrenegoor
Black Spring Muziek Compagnie Heddy Maalem 2004/2005 11 juli 2005
The Perfect V Muziek Stenzel & Kivits 2004/2005 15 juli 2005
De Kreutzersonate Muziek Bolten 2005/2006 20 september 2005 Kasper Kapteijn
Blauwbaard Muziek Beeldend Dans Theater Telder 2004/2005 3 oktober 2005 Anita van Renswoude
Susto Muziek Introdans Ensemble voor de Jeugd 2005/2006 21 oktober 2005
Potemkins Unterschrift Muziek Koninklijk Ballet van Vlaanderen 2005/2006 10 december 2005
Hell Muziek Emio Greco 2005/2006 3 juli 2006 Emio Greco, Pieter C. Scholten
Egmont Muziek Rotterdams Philharmonisch Orkest 2006/2007 10 september 2006 Michiel Dijkema
Die Grosse Fuge Muziek Rosas VZW 2006/2007 2 november 2006 Jean Luc Ducourt
Materia and Potentiality Muziek Stichting DasArts 2006/2007 30 maart 2007
Grosse Fuge Muziek San Francisco Ballet 2007/2008 11 september 2007
Trio Muziek Nederlands Dans Theater I 2007/2008 20 september 2007
Glenn Gould Muziek Het Nationale Toneel 2007/2008 3 april 2008 Franz Marijnen
Vincent van Gogh, een leven in schilderijen Muziek Stichting Vrije Val 2008/2009 1 november 2008 Shireen Strooker
Gods and Dogs Muziek Nederlands Dans Theater II 2008/2009 13 november 2008
Sehnsucht Muziek Nederlands Dans Theater I 2008/2009 7 mei 2009
Sub Rosa ( under The Rose) Muziek Scapino Ballet Rotterdam 2008/2009 3 juni 2009
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Rotterdams Philharmonisch Orkest 2009/2010 4 september 2009 Neil Wallace
Record of Joy Muziek Het Nationale Ballet 2009/2010 10 september 2009
Limbo - Lugar donde van Las Almas Muziek Nederlands Dans Theater I 2009/2010 10 oktober 2009
Double Points: Janine Muziek Emio Greco 2009/2010 26 oktober 2009
Largo Muziek Dance Works Rotterdam 2009/2010 15 november 2009 Neil Wallace
Sneeuwduister Muziek Toneelgroep Maastricht 2009/2010 21 november 2009 Jan van Opstal
Neige Muziek Charleroi / Danses 2009/2010 15 februari 2010
Cacti Muziek Nederlands Dans Theater II 2009/2010 25 februari 2010
Jachtseizoen Muziek Stichting Het Laagland 2009/2010 22 april 2010 Nataschja Derks
De muziekfabriek Muziek Oorkaan 2009/2010 29 mei 2010 Annechien Koerselman, Oda Buijs
And Then, One Thousand Years of Peace Muziek Het Muziektheater Amsterdam 2010/2011 10 november 2010
Locked-in Muziek Gotra Ballet 2010/2011 12 maart 2011
CelebrAGE Muziek Introdans 2011/2012 7 oktober 2011
Miraculous Wednesday Muziek Stichting Grand Theatre 2011/2012 25 oktober 2011
The Other You Muziek Nederlands Dans Theater I 2011/2012 24 november 2011
Six Years Later Muziek Roy Assaf 2011/2012 9 december 2011
Dodelijk verlangen Muziek Theatergezelschap Fantasten 2011/2012 20 januari 2012 Titus Tiel Groenestege
Napoleon op Sint-Helena Muziek Impresariaat WallisFinkers 2011/2012 21 januari 2012 Ursul de Geer
Last Image Muziek Nederlands Dans Theater I 21 januari 2012
Short Time Together Muziek Het Nationale Ballet 2011/2012 16 februari 2012
Kreutzer Muziek De Dutch Don't Dance Division 2011/2012 14 maart 2012
Trilogy Muziek Albert Quesada 2012/2013 14 mei 2013
Leonore's Fidelio Muziek Kameroperahuis 31 mei 2013
Shape Muziek Het Nationale Ballet 2013/2014 16 april 2014
Complexe des genres Muziek Compagnie Virginie Brunelle 2014/2015 6 juli 2015
Next: Portland Muziek Marcos Morau 2015/2016 8 juli 2016 Marcos Morau
Dit is geen dagboek Muziek Beer Muziektheaterproducties 2016/2017 26 januari 2017 Aike Dirkzwager
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Orkest van de Achttiende Eeuw 2016/2017 31 januari 2017 Jeroen Lopes Cardozo
Kwartetten met Beethoven Muziek Oorkaan 2017/2018 1 oktober 2017
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek HETPALEIS 2017/2018 27 mei 2018 Judith Vindevogel
Trois grandes fugues - Maguy Marin Muziek Ballet de l'Opera de Lyon 2018/2019 18 september 2018
Trois grandes fugues - Lucinda Childs Muziek Ballet de l'Opera de Lyon 2018/2019 18 september 2018
Trois grandes fugues - Anne Teresa de Keersmaeker Muziek Ballet de l'Opera de Lyon 2018/2019 18 september 2018
The little great people Muziek Korzo producties 2018/2019 12 april 2019
Beethoven Lost in Silence Muziek Esther Apituley 2019/2020 29 februari 2020 Esther Apituley
Planet Beethoven Muziek Philharmonie Zuidnederland 2020/2021 30 december 2020 Frederick Dewinter
Fidelio - Ludwig van Beethoven Muziek Opera Compact 2021/2022 16 april 2022 Sybrand van der Werf
Part Muziek OFFprojects 2022/2023 7 oktober 2022

Invloed

Beethoven heeft de hele negentiende eeuw overheerst met zijn muziek. Geen componist heeft zich aan zijn invloed kunnen onttrekken, geen componist heeft iets kunnen schrijven zonder zich rekenschap te geven van de dominantie van Beethoven. Dat geldt voor Mendelssohn, Berlioz, Schumann, Wagner en talloze anderen. Wagner was zelfs de mening toegedaan dat de symfonie na Beethoven geen rol van betekenis zou moeten spelen. Beethoven heeft alles reeds 'gezegd'. Zelfs Brahms had het aanvankelijk niet aangedurfd om symfonieën te schrijven omdat hij werd geïntimideerd door de enorme kwaliteiten van Beethovens symfonische werk. Brahms' reactie op een vraag waarom hij tot dan toe geen symfonie had geschreven - 'Wat wil je als zo'n reus in mijn nek staat te kijken' - had meer waarheid in zich dan menigeen zich realiseert: in Brahms' werkkamer stond achter het klavier van zijn grote concertvleugel een portretbuste van Beethoven hoog opgesteld. Brahms' antipode Anton Bruckner bouwde ook voort op de monumentale stijl van Beethoven en via Brahms en Bruckner leidde Beethovens muziek tot verregaande invloeden in de muziek van de laat-romantici. In dat opzicht is Beethoven een der invloedrijkste personen uit de westerse muziekgeschiedenis geweest.

Bekende werken

  • 9 symfonieën, waarvan de 3e, 5e, 6e en de 9e wel de bekendste zijn. De laatste heeft een finale waarin voorkomen 4 zangsolisten en koor voor de Ode an die Freude op tekst van Schiller.
  • 32 pianosonates
  • 33 variaties op een wals van Anton Diabelli voor piano solo en diverse andere variatiereeksen
  • een groot aantal korte pianostukken (waaronder Bagatellen, enkele Fantasieën en oerversies van delen uit sonates)
  • 9 concerten voor solo-instrumenten en orkest: 6 pianoconcerten (waaronder het 'nulde' in Es-groot die hij op twaalfjarige leeftijd in Bonn componeerde), 1 hoboconcert (uit dezelfde periode, de handgeschreven partituur is zoekgeraakt), 1 vioolconcert en 1 concert voor viool, cello en piano (NB Het vioolconcert heeft Beethoven later succesvol bewerkt tot 'zesde' pianoconcert)
  • 2 romances voor viool en orkest
  • 10 vioolsonates
  • 5 cellosonates
  • 7 pianotrio's
  • 16 strijkkwartetten
  • ouvertures: onder andere Coriolanus, Egmont en Leonore (I, II en III)
  • 1 opera: Fidelio (NB voorafgegaan door twee eerdere versies van dezelfde opera, onder de naam Leonore])
  • de Missa Solemnis, een zeer grootschalige mis voor solisten, koor en orkest en de Mis in C-groot

Luisteren

Commons-logo.svg
Muziek, en wellicht ook afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Ludwig van Beethoven op Wikimedia Commons.
  • European Archive – Rechtenvrije lp-opnamen van Beethoven in het Europees Archief.
  • Beethoven 5e symfonie – Rechtenvrije lp-opname van Beethovens 5e symfonie door Otto Klemperer (dirigent) en de Wiener Symphoniker op de website van radio 4. Opname 1951.
  • Mutopia heeft midi-bestanden en bladmuziek voor diverse stukken van Beethoven.
  • Classic Cat - The Beethoven mp3 directory biedt een groot aantal links naar mp3-bestanden van Beethovens muziek op het internet.
  • Piano Society - Beethoven – Een korte biografie en veel opnamen van Beethovens pianowerken (in het Engels).

Trivia

  • Zijn vijfde symfonie wordt wel eens de "noodlotsymfonie" genoemd. De opening bestaat uit vier noten, waarover de legende zegt dat Beethoven hierover ooit zei: "Het noodlot klopt aan de deur". De romantische interpretatie van deze symfonie is dat hieruit Beethovens overtuiging spreekt dat het noodlot ooit overwonnen zal kunnen worden.
  • Beethoven veranderde kort voor zijn dood de finale van een van de laatste strijkkwartetten. De oude finale kreeg een nieuw opusnummer (opus 133) en vierde triomfen onder de naam "Große Fuge".
  • Beethoven heeft al vrij direct aan het begin van zijn carrière een destijds reeds beroemd gedicht van Friedrich Schiller, de "Ode an die Freude", als lied voor zang en piano getoonzet (1794). In de negende symfonie werd dit gedicht opnieuw uitgewerkt in een grote oratoriumachtige vorm, als finale (1823).
  • 1808 was financieel geen goed jaar voor Beethoven. In december van dat jaar organiseerde hij een "Akademie", een concert, de enige gelegenheid dat jaar waar hij voldoende geld aan overhield. Het concert duurde meer dan vier uur en werd in een ijskoude kerk gehouden. Het is zo bekend geworden doordat Beethoven veel nieuwe werken in première bracht, die tegenwoordig zeer beroemd zijn. Artistiek gezien viel het concert echter tegen. Musici speelden wisselvallig, zodat enkele composities zelfs onderbroken moesten worden. Het uithoudingsvermogen van de bezoekers werd flink op de proef gesteld. Het programma van dit roemruchte concert wordt tegenwoordig nog wel eens herhaald.
  • Een van de beschermheren van Beethoven was prins Lichnowsky. Toen hij Beethoven voor de Franse bezetter van Wenen wilde laten spelen werd dat Beethoven teveel: "U bent toevallig als prins geboren, wat ik ben heb ik zelf bereikt. Prinsen zijn er bij duizenden, er is slechts één Beethoven." Dit ging de prins te ver. Hij trok zijn bescherming in waarop Beethoven een borstbeeld van de prins tegen de grond gesmeten zou hebben.

Bibliografie

  • Jan Caeyers, Beethoven. Een biografie, De Bezige Bij, 2009.
  • Dr. Barry Cooper, Het Beethoven compendium, Uitg. Tirion, Baarn, 1998
  • Herman Baeten, De negen symfonieën van Beethoven, Luistergids voor melomanen, Uitg. Alamire, Peer, België, 1994.
  • Gaston d'Angelis, Marcel Mithois, Marie de Comeiras, Pierre Levallois, Shakuntala le Tourneur, Solange Robinet en Valentine de Miré: Das Genie und seine Welt – Beethoven, München, Wien, Basel: Verlag Kurt Desch GmbH, 1963. 254 p. LXXI.
  • Georg Kinsky, Das Werk Beethovens: Thematisch-bibliografisches Verzeichnis seiner sämtlichen volendeten Kompositionen, uitgegeven door H. Halm, München, Duisburg, 1955.
  • Robert d'Harcourt, André Maurois, Jules Romains, Jacques Brenner, Bernard Gavoty, André Jolivet, Alfred Kern, Hermann Scherchen, Jean Witold: Beethoven: Das Genie und seine Welt, Paris: Librairie Hachette, 1961. München, Wien, Basel: Verlag Kurt Desch GmbH (deutsche Ausgabe)

Films over Beethoven

  • Walter Kolm-Veltée, Eroïca, 1949, met Ewald Balser als Beethoven.[14]
  • Bernard Rose, Immortal Beloved, 1994, met Gary Oldman, Jeroen Krabbé en Isabella Rossellini.
  • Agnieszka Holland, Copying Beethoven, 2006, met Ed Harris, Diane Kruger en Matthew Goode.

Externe links

Bronnen


  1. "Frequently asked questions" nr. 3. "De Beethovensite" (www.beethovensite.eu)
  2. WoO betekent "Werk(e) ohne Opuszahl". De catalogus van Georg Kinsky uit 1955 is hierin de standaard.
  3. Dieter Habler, Beethovens erste Reise nach Wien. Die Datierung seiner Schülerreise zu W.A. Mozart, in: Neues Musikwissenschaftliches Jahrbuch, 2006
  4. 4,0 4,1 J. Webster, The Falling-Out between Haydn and Beethoven: the Evidence of the Sources, 1984, Lockwood, blz. 3-45
  5. Maynard Solomon, Beethoven, London/New York, 1977
  6. 6,0 6,1 Beethoven gebruikte tientallen schriften waarin zijn gesprekspartners konden schrijven als hij ze niet kon verstaan.
  7. A.W. Thayer, Ludwig van Beethovens Leven, 3 delen, Berlijn, 1866-1879 (diverse malen heruitgegeven).
  8. [http://www.xs4all.nl/~ademu/Beethoven/Btl/08erfe
  9. "Frequently asked questions" nr. 3. "De Beethovensite" (www.beethovensite.eu)
  10. WoO betekent "Werk(e) ohne Opuszahl". De catalogus van Georg Kinsky uit 1955 is hierin de standaard.
  11. Dieter Habler, Beethovens erste Reise nach Wien. Die Datierung seiner Schülerreise zu W.A. Mozart, in: Neues Musikwissenschaftliches Jahrbuch, 2006
  12. A. Tyson, Beethoven's Heroic Phase, in The Musical Times, 110, 1969, blz. 139-141.
  13. L. Lockwood, "Eroica" Perspectives: Strategy and Design in the First Movement in Tyson, Beethoven Studies 3, Cambridge, 1982, blz. 85-105
  14. Zie International Movie Database