De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Nicolaas Wijnberg (1918 - 2006) was een Nederlands beeldend kunstenaar, decorontwerper en kostuumontwerper.

Biografie Nicolaas Wijnberg

Portret van Nicolaas Wijnberg bij een maquette 110689.jpg Portret van Nicolaas Wijnberg 92412.jpg

Links: Nicolaas Wijnberg bij één van zijn maquettes. Foto: Hans Wolf. Rechts: Nicolaas Wijnberg, Foto Lemaire en Wennink/MAI. Collectie TIN.

Nicolaas Wijnberg werd geboren in de Amsterdamse Pijp, in een sociaal-democratisch milieu. Zijn vader Nicolaas sr. was een meestersteendrukker bij diverse drukkerijen, en druktie in die hoedanigheid tekeningen van kunstenaars als Piet van der Hem en Jan Sluijters. Hij was het die zijn zoon meenam naar het museum en hem kennis liet maken met de beeldende kunsten van zijn tijd.

Wijnberg volgde van 1933 tot 1935 de opleiding tot lithograaf aan de Grafische School te Amsterdam. Daarna werkte hij bij een reclamebureau, en volgde daarnaast van 1935 tot 1942 de avondopleiding Tekenen aan de Rijksacademie te Amsterdam.

Vanaf 1936 schildert Wijnberg. Als beeldend kunstenaar is hij autodidact en blijft hij het figuratieve in zijn vrije werk altijd trouw. Hoewel Wijnberg zelf veel belang hechtte aan zijn werk als beeldend kunstenaar, is hij vooral als decor- en kostuumontwerper bij het grote publiek bekend geworden. Zijn karateristieke, kleurrijke theateraffiches vormen daarbij een hoogtepunt.

Na onderduik in het laatste jaar van de Tweede wereldoorlog, richtte hij in 1945 samen met Hans Snoek en Hans van Norden het Scapino Ballet op, de eerste balletgroep voor de jeugd in Nederland. Wijnberg ontwerpt het affiche van de nieuwe groep, en ontwerpt het decor- en kostuumontwerp voor het ballet De gouden zwaan.

In 1946 volgen de eerste decorontwerpen voor Veel leven om niets voor de Stichting Amsterdamsch-Rotterdamsch Toneelgezelschap, gevolgd door ontwerpen voor De ontvoering uit het Serail van De Nederlandse Opera (1947).

In 1954 werkte hij voor het eerst samen met Ton Lutz bij het ontwerpen van de decors en kostuums voor Elektra bij de Nederlandse Comedie. Dit was het begin van een jarenlange samenwerking met Ton Lutz.

Wijnberg ontwierp in totaal, van 1945 tot 1986, decors, kostuums en/of affiches voor zo’n 155 voorstellingen van: Scapino Ballet, Stichting De Nederlandse Opera, Stichting Amsterdamsch-Rotterdamsch Tooneelgezelschap, Toneelgroep Comedia, Ballet der Lage Landen, Ballet van de Nederlandse Opera, De Haagsche Comedie, Nederlandse Comedie, Rotterdams Toneel, Stichting Nieuw Rotterdams Toneel, Holland Festival, De Nederlandse Operastichting, Zuidelijk Toneel Globe, Toneelgroep Theater, en Publiekstheater.

Nicolaas Wijnberg overleed op 87-jarige leeftijd in het Larense Rosa Spier Huis.

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gegaan en waarbij hij geregistreerd werd in de Productiedatabase voor het ontwerpen van het decor, alsmede zijn overige bijdragen aan voorstellingen.

 
Veel leven om niets - Stichting Amsterdamsch-Rotterdamsch Tooneelgezelschap - 1946-06-01
De ontvoering uit het serail - Stichting De Nederlandse Opera - 1946-11-01
Carroussel - Stichting Amsterdamsch-Rotterdamsch Tooneelgezelschap - 1947-01-09
Hoffmanns vertellingen - Stichting De Nederlandse Opera - 1947-04-29
Oblomov - Toneelgroep Comedia - 1948-02-14
L'heure espagnole - Stichting De Nederlandse Opera - 1948-06-06
Il trovatore - Stichting De Nederlandse Opera - 1949-02-18
Orfeo - Stichting De Nederlandse Opera - 1949-06-24
De drie zusters - Toneelgroep Comedia - 1950-02-20
Un ballo in maschera - Stichting De Nederlandse Opera - 1951-03-25
Billard - Ballet van de Nederlandse Opera - 1951-07-01
Le pauvre matelot - Stichting De Nederlandse Opera - 1951-07-01
De vrolijke vrouwtjes van Windsor - De Haagsche Comedie - 1952-01-01
Een vrouw met een klein hart - De Nederlandse Comedie - 1952-04-26
Oedipus Rex - Stichting De Nederlandse Opera - 1952-06-05
Le rossignol - Stichting De Nederlandse Opera - 1952-06-05
Ondine - De Haagsche Comedie - 1952-06-12
De barbier van Sevilla - Utrechtse Opera - 1952-09-11
De koopman van Venetië - De Nederlandse Comedie - 1952-10-15
De canapé - Ballet van de Nederlandse Opera - 1953-06-19
De barbier van Sevilla - De Nederlandse Reisopera - 1953-12-10
Il barbiere di Siviglia - Stichting De Nederlandse Opera - 1953-12-16
Gijsbreght van Aemstel - De Nederlandse Comedie - 1954-01-01
Azoek - De Nederlandse Comedie - 1954-05-21
Elektra - De Nederlandse Comedie - 1954-06-14
L'elisir d'amore - De Nederlandse Reisopera - 1954-09-22
De drie zusters - De Nederlandse Comedie - 1954-10-02
Verdriet door verstand - De Haagsche Comedie - 1955-01-01
Gijsbreght van Aemstel - De Nederlandse Comedie - 1955-01-01
De bruiloft van Kloris en Roosje - De Nederlandse Comedie - 1955-01-01
De zeewolf - De Nederlandse Comedie - 1955-04-02
De barbier van Sevilla - Opera Forum - 1955-10-30
De ware vriend - Rotterdams Toneel - 1956-01-01
De bruiloft van Kloris en Roosje - De Nederlandse Comedie - 1956-01-01
Gijsbreght van Aemstel - De Nederlandse Comedie - 1956-01-01
Medeia - Rotterdams Toneel - 1956-03-24
De consul - Stichting De Nederlandse Opera - 1956-03-29
De wilde eend - Rotterdams Toneel - 1956-10-26
Kapitein Brassbounds bekering - De Nederlandse Comedie - 1956-12-01
De bruiloft van Kloris en Roosje - De Nederlandse Comedie - 1957-01-01
De parvenu - Rotterdams Toneel - 1957-01-01
De kous - Stichting De Nederlandse Opera - 1957-02-02
Gianni Schicchi - Stichting De Nederlandse Opera - 1957-02-22
Het lied van de moordenaar - Rotterdams Toneel - 1957-03-23
Moortje - Holland Festival - 1957-06-15
Dom Juan - Rotterdams Toneel - 1957-10-26
Il barbiere di Siviglia - Stichting De Nederlandse Opera - 1957-10-27
Het vrouwenhuis - Rotterdams Toneel - 1957-12-21
De bruiloft van Kloris en Roosje - De Nederlandse Comedie - 1958-01-01
De min in 't Lazarushuis - Rotterdams Toneel - 1958-01-01
Platonof - De Haagsche Comedie - 1958-03-08
François Villon - Stichting De Nederlandse Opera - 1958-06-15
Shakuntala of De noodlottige ring - Holland Festival - 1958-06-30
De misantroop - Rotterdams Toneel - 1958-09-26
Suiker - Rotterdams Toneel - 1958-11-22
Dantons dood - De Nederlandse Comedie - 1958-12-13
Gianni Schicchi - De Nederlandsche Opera (gevestigd te Amsterdam) - 1958-12-19
Wie trouwt de weduwe? - Rotterdams Toneel - 1959-01-01
De koopman van Venetië - De Haagsche Comedie - 1959-01-01
Circus - Rotterdams Toneel - 1959-04-10
Woyzeck - Rotterdams Toneel - 1959-04-10
Lysistrata; of De vrouwenstaking - Rotterdams Toneel - 1959-09-19
Het spel der vergissingen - Rotterdams Toneel - 1960-01-01
De meeuw - Rotterdams Toneel - 1960-03-05
Antigone - Rotterdams Toneel - 1961-03-10
Intermezzo - De Nederlandse Comedie - 1961-04-01
Irma la Douce - Rotterdams Toneel - 1961-04-15
Een midzomernachtsdroom - De Nederlandse Comedie - 1961-11-25
Cyrano de Bergerac - Rotterdams Toneel - 1962-02-09
Het laatste bericht - Nederlands Dans Theater - 1962-05-29
Andorra - De Nederlandse Comedie - 1962-06-18
Het leven van Galilei - De Nederlandse Comedie - 1962-09-29
Wat u maar wilt of Driekoningenavond - De Nederlandse Comedie - 1962-12-09
De dans van de reiger - De Nederlandse Comedie - 1963-01-26
De botteriken - De Nederlandse Comedie - 1963-03-16
De vrouwen van Troja - De Nederlandse Comedie - 1963-03-23
Madrigalesco - Nederlands Dans Theater - 1963-07-05
Symphony in Three Movements - Nederlands Dans Theater - 1963-07-05
Sebastian - Nederlands Dans Theater - 1963-10-02
Freule Julie - De Nederlandse Comedie - 1963-10-12
… overige resultaten
  • Het alfabetisch overzicht van deze voorstellingen
  • Idem van de voorstellingen voor het ontwerpen van het kostuums

Affiches

Affiche voor Moortje, Holland Festival 1957. Ontwerp: Nicolaas Wijnberg. Collectie TIN. Affiche van De Misantroop, Rotterdams Toneel 1958. Ontwerp: Nicolaas Wijnberg. Collectie TIN. Affiche van De Twee Weezen, Zuidelijk Toneel Globe 1971. Ontwerp: Nicolaas Wijnberg. Collectie TIN.

Affiches (steendrukken) naar ontwerp van Nicolaas Wijnberg voor Moortje (1957), De Misantroop (1958) en De Twee Weezen (1971). Collectie TIN.

Kostuum- en decorontwerpen

In de Theatercollectie Bijzondere Collecties UvA (Stichting TiN) bevinden zich vele kostuum- en decorontwerpen, affiches en maquettes van Wijnberg. Daarnaast zijn er veel kostuums naar ontwerp van Wijnberg. Voor dezelfde voorstelling ontwierp Wijnberg vaak zowel het decor als de kostuums, het programma en het affiche.


Decorontwerp voor Moortje 66301.jpg Moortje 361141.jpg

Decorontwerp (links) en maquette van Moortje, Holland Festival 1957. Ontwerp Nicolaas Wijnberg.


Kostuumontwerp voor Lies Franken als Katrijntje in Moortje, Holland Festival 1957. Ontwerp: Nicolaas Wijnberg. Collectie TIN. Kostuumontwerp voor Myra Ward als Moy-Aal in Moortje, Holland Festival 1957. Ontwerp: Nicolaas Wijnberg. Collectie TIN. Kostuumontwerp voor Hans Kaart als Kackerlack de Panlicker in Moortje, Holland Festival 1957. Ontwerp: Nicolaas Wijnberg. Collectie TIN. Kostuumontwerp voor Guus Hermus als Kapiteijn Roemert in Moortje, Holland Festival 1957. Ontwerp: Nicolaas Wijnberg. Collectie TIN.

Leporello met kostuumontwerpen voor Moortje 245303.jpg

Kostuumontwerpen voor Moortje, Holland Festival 1957: Boven v.l.n.r. Lies Franken als Katrijntje, Myra Ward als Moy-Aal, Hans Kaart als Kackerlack de Panlicker, Guus Hermus als Kapiteijn Roemert. Onder: reeks kostuumontwerpen voor dezelfde voorstelling. Ontwerp: Nicolaas Wijnberg.

Nicolaas Wijnberg in de Collectie TIN

In de Collectie TIN bevinden zich meer dan 2000 affiches, decorontwerpen, kostuumontwerpen, maquettes en kostuums naar ontwerp van Nicolaas Wijnberg.

Voor een overzicht van alle werken van Nicolaas Wijnberg in de Collectie TIN, raadpleeg de catalogus: zie Catalogus Bijzondere Collecties UvA Uitvoerende kunsten

Canon

Externe links

Bronnen

  • Joke van Pelt, Een kleurrijke parade. De scenografie van Nicolaas Wijnberg, Theater Instituut Nederland 2008.
  • Productiedatabase