De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een midzomernachtsdroom 102074.jpg


Elisabeth Andersen in Een Midzomernachtsdroom, De Haagsche Comedie, 1954. Foto: Lemaire en Wennink/MAI.

NaamElisabeth Andersen
Volledige naamAnna Elisabeth de Bruyn
Geboren1 januari 1920
's-Gravenhage
Overleden3 oktober 2018
Haarlem
BeroepActeur
DisciplineToneel
IMDb-profiel
VIAF-profiel

Elisabeth Andersen (1920-2018) was een Nederlandse actrice.

Biografie

Andersen kwam voor het eerst in aanraking met theater toen zij bij de sociaal-democratische Arbeiders Jeugd Centrale (AJC) kwam op twaalfjarige leeftijd. Ze zag tijdens de pinksterspelen Han Bentz van den Berg en Irene Vorrink spelen. Later bij de Vrijzinnige Christelijke Jeugd Centrale, kreeg ze haar eerste rol in het toneelstuk Storm van William Shakespeare. Dichter Nijhoff zag haar talent. Toen zij niet werd aangenomen bij de toneelschool schreef hij een brief naar de opleiding. Alsnog kon Andersen beginnen aan de acteursopleiding in 1941. Ze heeft haar opleiding nooit afgemaakt. Er dook een Joodse vriendin bij haar onder en het leek haar veiliger om een baan aan te nemen bij het gezelschap van Cor van der Lugt Melsert. Zij speelden door tot 1944 in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Na de oorlog kwam ze bij het gezelschap Comedia van Cor Hermus. Hier was Ellen Vogel de opkomende ster en had Andersen zelf niet zoveel te doen.

In 1947 werd ze ontdekt door Cees Laseur en begon ze met spelen bij theatergezelschap de Haagse Comedie. Net voor 1974 nam zij hier ontslag. Dit was tijdens Aktie Tomaat. Er was veel beweging in het Nederlands theater. Andersen had ongeveer twintig jaar bij het gezelschap gespeeld en speelde vooral afstandelijke dames in hoogstaande komedies of meer dichterlijke stukken. Ze was toen ze stopte bij de Haagse Komedie 54 jaar oud en had veel kritiek op de volgens haar 'lege' rollen die zij speelde. Ze was graag gaan spelen bij het Werktheater of het politieke theater van Proloog. Maar daar voelde ze zich toen te oud voor. Ze heeft in die tijd ook gespeeld bij gezelschap Centrum. Hier speelde ze een lesbische vrouw Inès in het toneelstuk Huis clos van Jean Paul Sartre. Bij De Nederlandse Comedie speelde ze Jeanne in Vrijdag van Hugo Claus. Ze speelde een Vlaamse volksvrouw vol wellust en levenslust. Dit was een hele andere rol dan de rollen die zij speelde bij de Haagse Comedie. Daar speelde ze juist afstandelijke dames. Ze heeft de rol Jeanne 189 keer gespeeld. Dit was in het jaar 1968, een jaar voordat Aktie tomaat in gang werd gezet. Ze actievoerders zijn nooit op haar pad gekomen. Ergens vond ze dit jammer. Ze was de discussie graag aangegaan. Zelf had ze ook veel kritiek op het Nederlandse theater van die tijd. Maar aan de andere kant vond Andersen het ook heel onbehoorlijk hoe de tomaten naar haar collega’s werden gesmeten. 
Begin jaren 80 voegde ze zich bij een theatergezelschap Globe in Eindhoven in samenwerking met beginnend regisseur Gerardjan Rijnders. Ondanks dat ze als speelster al meer mocht mee denken met het repertoire, had Rijnders wel moeite met haar uitgesproken mening. Andersens afscheidsvoorstelling bij haar pensioen was in 1984. Het was een kleine intense voorstelling.

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gegaan en waarin zij is opgetreden, voorzover geregistreerd in de Productiedatabase.

 
Peer Gynt - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1940-10-06
Gijsbreght van Aemstel - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1942-01-01
Spoken - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1942-02-02
Zonnebloemen - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1943-06-25
Noah, of ondergang der eerste wereld - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1943-10-17
De infanten - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1944-04-09
Blauwbaard's achtste vrouw - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1944-09-02
Weekend in Californië - Toneelgroep Comedia - 1945-09-01
Onze lieve Evelyn - Toneelgroep Comedia - 1945-09-01
Ik zie, ik zie, wat jij niet ziet! - Toneelgroep Comedia - 1945-12-23
De mooiste ogen van de wereld - Toneelgroep Comedia - 1946-03-05
Tartuffe - Toneelgroep Comedia - 1946-03-31
Onze lieve Evelyn - Toneelgroep Comedia - 1946-05-21
Maria Stuart en Chastelard - Toneelgroep Comedia - 1947-03-20
Claudia - Toneelgroep Comedia - 1947-04-01
State of the Union - De Haagsche Comedie - 1947-09-05
De grote race - De Haagsche Comedie - 1947-09-19
Als ik wilde - De Haagsche Comedie - 1947-10-10
Ze wisten wat ze wilden - De Haagsche Comedie - 1947-12-13
Het spel der vergissingen - De Haagsche Comedie - 1948-01-01
Die lieve Christabel - De Haagsche Comedie - 1948-02-20
Batsheba - De Haagsche Comedie - 1948-05-07
De nacht van de 16de januari - De Haagsche Comedie - 1948-06-05
Hamlet - De Haagsche Comedie - 1948-10-23
Hier sliep George Washington - De Haagsche Comedie - 1949-05-21
Laura - De Haagsche Comedie - 1949-08-24
Ik lach er om - De Haagsche Comedie - 1949-12-01
De knecht van twee meesters - De Haagsche Comedie - 1950-02-04
Het huis van Bernarda Alba - De Haagsche Comedie - 1950-03-24
Rijst en oude schoenen - De Haagsche Comedie - 1950-08-11
Gelukkige jaren - De Haagsche Comedie - 1950-09-01
De ernst van Ernst - De Haagsche Comedie - 1950-11-02
Mevrouw Warren's bedrijf - De Haagsche Comedie - 1951-01-01
Venus bespied - De Haagsche Comedie - 1951-03-10
Waarom jok je, chérie? - De Haagsche Comedie - 1951-08-01
Ondine - De Haagsche Comedie - 1952-06-12
Het ministerie is beledigd - De Haagsche Comedie - 1952-08-02
Circus Europa - De Haagsche Comedie - 1952-09-27
Yerma - De Haagsche Comedie - 1952-11-15
Androcles en de leeuw - De Haagsche Comedie - 1953-01-01
Staatszaken - De Haagsche Comedie - 1953-03-06
Het uur der verrukking - De Haagsche Comedie - 1953-09-12
Luistert u niet, dames! - De Haagsche Comedie - 1953-10-02
De blauwe heuvel - De Haagsche Comedie - 1953-11-28
De leeuwerik - De Haagsche Comedie - 1954-02-13
Maria Stuart - De Haagsche Comedie - 1954-04-17
Een midzomernachtdroom - De Haagsche Comedie - 1954-10-09
De derde - De Haagsche Comedie - 1954-11-19
De huzaren - De Haagsche Comedie - 1955-02-05
Er komt geen oorlog met Troje - De Haagsche Comedie - 1955-06-15
Het proces om Jezus - De Haagsche Comedie - 1955-11-26
Sybregh Willemsdochter - De Haagsche Comedie - 1956-01-01
Requiem voor een non - De Haagsche Comedie - 1956-02-11
Zuidzee zeepbel - De Haagsche Comedie - 1956-09-01
Inherit the Wind - De Haagsche Comedie - 1956-10-13
Souper - Producent onbekend - 1957-01-01
Driekoningenavond - De Haagsche Comedie - 1957-01-01
De medeplichtigen - De Haagsche Comedie - 1957-04-27
Naakt met viool - De Haagsche Comedie - 1957-08-17
Hamlet - De Haagsche Comedie - 1957-10-19
Veel leven om niets - De Haagsche Comedie - 1958-01-01
Toontje heeft een paard getekend - De Haagsche Comedie - 1958-02-08
Amphitryon - De Haagsche Comedie - 1958-03-29
Shakuntala of De noodlottige ring - Holland Festival - 1958-06-30
Olympia - De Haagsche Comedie - 1958-09-27
Brullen als 'n duif - De Haagsche Comedie - 1958-11-15
Antigone - De Haagsche Comedie - 1959-02-14
De dag van Talavera - De Haagsche Comedie - 1959-04-04
Troilus en Cressida - Holland Festival - 1959-06-28
De dolleman of de verliefde reactionnair - De Haagsche Comedie - 1959-10-17
Winteravondsprookje - De Haagsche Comedie - 1960-01-01
Zwervers trouw - Rotterdams Toneel - 1961-03-10
Antigone - Rotterdams Toneel - 1961-03-10
Huis clos - Toneelgroep Centrum - 1963-11-02
Iphigeneia in Tauris - Toneelgroep Centrum - 1964-01-18
Het Spaanse riet - Toneelgroep Centrum - 1964-09-05
De gedachte - Toneelgroep Centrum - 1964-11-21
Elektra - Toneelgroep Centrum - 1965-01-01
De miljonaire - Toneelgroep Centrum - 1965-11-21
Tchin-tchin - Toneelgroep Centrum - 1966-03-05
… overige resultaten

Onderscheidingen

  • In 1958, 1966 en 1984 ontving zij de Theo d'Or
  • in 1965 en 1972 de Colombina
  • in 1953, 1954 en 1969 werd zij gekozen tot actrice van het jaar
  • En in 2004 tenslotte ontving zij de Blijvend Applaus Prijs voor haar hele oeuvre.

Film

1970: De Heks van Haarlem. Geregisseerd door Hermann Fortuin. 1972: Stemmen. Geregisseerd door Wim T. Schippers. 
1982: Golven. Geregisseerd door Annette Apon.

TV

Op TV is Andersen verschenen in het programma Een uur met Ischa (8 oktober 1984). Ze werd geïnterviewd over haar werk en leven.

Overig

Na haar werk als actrice heeft Andersen Russisch gestudeerd, veel gelezen, muziek geluisterd. Voor haar was de wereld groter dan het toneel en ze miste de roem en het applaus niet. De prijzen die ze kreeg waren voor haar niet voor de juiste rollen. De rollen die voor haar echt als goed werden beschouwd kregen weinig waardering.

Quotes:

  • "Van alle kunstenaars mag de toneelspeler zich de minst begrepene noemen..."
  • "Niemand kent de grenzen van het vak."
  • "Toneelspelen is balanceren op de rand van het dakje."

Trivia

  • In onderstaande link staat een PDF over Andersen. Het is opgemaakt op 5 februari 2008 in Haarlem. Andersen vertelt over haar leven en hoe ze haar toneelcarrière heeft ervaren. Zie link
  • Elisabeth Andersen huwde met acteur Jan Retèl op 25-3-1948 te 's Gravenhage en scheidde van hem op 24-11-1954 's Gravenhage. Vervolgens trad zij op 14-11-1959 eveneens te 's Gravenhage in het huwelijk met H.S. Nauta
  • Uit haar huwelijk met Jan Retèl werden twee kinderen geboren, waarvan de zoon René Retèl eveneens acteur werd.

Bronnen