De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een midzomernachtsdroom 102074.jpg


Elisabeth Andersen in Een Midzomernachtsdroom, De Haagsche Comedie, 1954. Foto: Lemaire en Wennink/MAI.

NaamElisabeth Andersen
Volledige naamBruyn, Anna Elisabeth de
Geboren1 januari 1920
's-Gravenhage
BeroepActeur
DisciplineToneel
IMDb-profiel

Elisabeth Andersen (Den Haag, 1 januari 1920) is een Nederlandse actrice.

Biografie

Elisabeth Andersen is een pseudoniem van Anna Elisabeth de Bruyn. Haar vader stierf toen zij dertien jaar oud was. Ze trouwde met Jan Retèl op 25 maart 1948. Ze kregen een dochter en een zoon. Hun zoon René werd ook acteur. Zij scheidde van haar man op 24 november 1954. Op 14 november 1959 hertrouwde zij met H.S. Natura.

Elisabeth Andersen doorliep de Toneelschool in de periode 1940/43, nadat zij een poos als assistente van een tandarts en van een architect had gewerkt. Zij debuteerde bij het Gemeentelijk Theaterbedrijf in 1942/43 en heeft bij verschillende toneelgezelschappen gespeeld zoals De Haagsche Comedie, Rotterdams Toneel, Zuidelijk Toneel en Toneelgroep Centrum. Voor de televisie had zij o.m. een eigen programma, "Ontmoetingen met Elisabeth Andersen".

Zij kreeg voor haar spel de volgende onderscheidingen: de Theo d'Or in 1958, 1966 en 1984, de Colombina in 1965 en 1972 en de benoeming tot actrice van het jaar 1953, 1954 en 1969. Voor haar hele oeuvre ontving ze in 2004 de Blijvend Applaus Prijs.



Andersen kwam voor het eerst in aanraking met theater toen zij bij de sociaal-democratische Arbeiders Jeugd Centrale (AJC) kwam op twaalfjarige leeftijd. Ze zag tijdens de pinksterspelen Han Bentz van den Berg en Irene Vorrink spelen. Later bij de Vrijzinnige Christelijke Jeugd Centrale, kreeg ze haar eerste rol in het toneelstuk Storm van Shakespeare. Dichter Nijhoff zag haar talent. Toen zij niet werd aangenomen bij de toneelschool schreef hij een brief naar de opleiding. Alsnog kon Andersen beginnen aan de acteursopleiding in 1941. Ze heeft haar opleiding nooit afgemaakt. Er dook een Joodse vriendin bij haar onder en het leek haar veiliger om een baan aan te nemen bij het gezelschap van Cor van der Lugt Melsert. Zij speelden door tot 1944 in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Na de oorlog kwam ze bij het gezelschap Comedia van Cor Hermus. Hier was Ellen Vogel de opkomende ster en had Andersen zelf niet zoveel te doen.


In 1947 werd ze ontdekt door Cees Laseur en begon ze met spelen bij theatergezelschap de Haagse Comedie. Net voor 1974 nam zij hier ontslag. Dit was tijdens Aktie Tomaat. Er was veel beweging in het Nederlands theater. Andersen had ongeveer twintig jaar bij het gezelschap gespeeld en speelde vooral afstandelijke dames in hoogstaande komedies of meer dichterlijke stukken. Ze was toen ze stopte bij de Haagse Komedie 54 jaar oud en had veel kritiek op de volgens haar 'lege' rollen die zij speelde. Ze was graag gaan spelen bij het Werkteater of het politieke theater van Proloog. Maar daar voelde ze zich toen te oud voor. 
Ze heeft in die tijd ook gespeeld bij gezelschap Centrum. Hier speelde ze een lesbische vrouw Inès in het toneelstuk Huis clos van Sartre. Bij De Nederlandse Comedie speelde ze Jeanne in Vrijdag van Hugo Claus. Ze speelde een Vlaamse volksvrouw vol wellust en levenslust. Dit was een hele andere rol dan de rollen die zij speelde bij de Haagse Comedie. Daar speelde ze juist afstandelijke dames. Ze heeft de rol Jeanne 189 keer gespeeld. Dit was in het jaar 1968, een jaar voordat Aktie tomaat in gang werd gezet. Ze actievoerders zijn nooit op haar pad gekomen. Ergens vond ze dit jammer. Ze was de discussie graag aangegaan. Zelf had ze ook veel kritiek op het Nederlandse theater van die tijd. Maar aan de andere kant vond Andersen het ook heel onbehoorlijk hoe de tomaten naar haar collega’s werden gesmeten. 
Begin jaren 80 voegde ze zich bij een theatergezelschap Globe in Eindhoven in samenwerking met beginnend regisseur Gerardjan Rijnders. Ondanks dat ze als speelster al meer mocht mee denken met het repertoire, had Rijnders wel moeite met haar uitgesproken mening. Andersens afscheidsvoorstelling bij haar pensioen was in 1984. Het was een kleine intense voorstelling.

Theater

Een chronologisch en alfabetisch overzicht van de voorstellingen waarin Elisabeth Andersen een rol heeft gespeeld, voorzover geregistreerd in de Productiedatabase, zie: voorstellingen Elisabeth Andersen

Onderscheidingen

  • In 198, 1966 en 1984 ontving zij de Theo d'Or in 1958, 1966 en 1984,
  • in 1965 en 1972 de Colombina en de benoeming tot
  • in 1953, 1954 en 1969 werd zij gekozen tot actrice van het jaar
  • En in 2004 tenslotte ontving zij de Blijvend Applaus Prijs voor haar hele oeuvre.

Film


1970: De Heks van Haarlem. Geregisseerd door Hermann Fortuin. 
1972: Stemmen. Geregisseerd door Wim T. Schippers. 
1982: Golven. Geregisseerd door Annette Apon.



TV


Op TV is Andersen verschenen in het programma Een uur met Ischa (8 oktober 1984). Ze werd geïnterviewd over haar werk en leven.


Overig


Na haar werk als actrice heeft Andersen Russisch gestudeerd, veel gelezen, muziek geluisterd. Voor haar was de wereld groter dan het toneel en ze miste de roem en het applaus niet. De prijzen die ze kreeg waren voor haar niet voor de juiste rollen. De rollen die voor haar echt als goed werden beschouwd kregen weinig waardering.



Quotes:

  • "Van alle kunstenaars mag de toneelspeler zich de minst begrepene noemen..."

  • "Niemand kent de grenzen van het vak."

  • "Toneelspelen is balanceren op de rand van het dakje."



Trivia


  • In onderstaande link staat een PDF over Andersen. Het is opgemaakt op 5 februari 2008 in Haarlem. Andersen vertelt over haar leven en hoe ze haar toneelcarrière heeft ervaren. Zie link
  • Elisabeth Andersen huwde met acteur Jan Retèl op 25-3-1948 te 's Gravenhage en scheidde van hem op 24-11-1954 's Gravenhage. Vervolgens trad zij op 14-11-1959 eveneens te 's Gravenhage in het huwelijk met H.S. Nauta
  • Uit haar huwelijk met Jan Retèl werden twee kinderen geboren, waarvan de zoon René Retèl eveneens acteur werd.

Bronnen