Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
UploadenAfbeeldingDef.png
NaamMartinus Nijhoff
Geboortedatum20 april 1894
Geboorteplaats 's-Gravenhage
Overlijdensdatum20 april 1953
Overlijdensplaats 's-Gravenhage
BeroepDichter, Auteur, Vertaler, Criticus, Redacteur
DisciplineToneel, Muziektheater
TrefwoordenOpera
Externe databases:
DBNL
VIAF

Martinus Nijhoff (1894 – 1953) was een Nederlands dichter, toneelschrijver, vertaler, essayist en librettist. Hij studeerde rechten in Amsterdam, later ook letteren in Utrecht. In 1914 en 1915 was hij redacteur van studentenblad Propria Cures. Van 1926 tot na de Tweede Wereldoorlog maakte hij enkele malen deel uit van de redactie van De Gids. Ook werkte hij lange tijd als criticus bij de Nieuwe Rotterdamsche Courant en korte tijd bij de familie-uitgeverij.

Hij is twee keer getrouwd geweest, formeel tot 1950 met de schrijfster Netty Wind, die publiceerde onder de naam A.H. Nijhoff, en daarna slechts kort, door zijn vroege overlijden, met de actrice Georgette Hagedoorn. Daartussen had hij van ca. 1933 tot 1947 een lange relatie met de Utrechtse classica Josine van Dam van Isselt, die van groot belang was voor met name zijn vertaalactiviteiten.

Zijn debuut als dichter vond plaats in 1916, toen de bundel De wandelaar verscheen. In 1924 publiceerde hij Vormen. In romantische verzen uitte hij zijn gevoelens van angst, eenzaamheid en het verlangen naar ongerept kind zijn. Hij deed dat gewoonlijk in toegankelijk Nederlands.

In de gedichten Awater (uit Nieuwe Gedichten, 1934) en Het uur U (1936/37) - dat ondanks de hardnekkige mythe niét in Utrecht speelt, maar in de Baronielaan te Breda - weet hij op bijzondere wijze het mysterie achter alledaagse dingen en gebeurtenissen te beschrijven, in een stijl die steeds meer neigt naar spreektaal.

Succes had Nijhoff ook met drie bijbelse spelen, verzameld in Het heilige hout (1950). Daarnaast was hij een vermaard vertaler van gedichten en toneelstukken. In 1953 werd de Martinus Nijhoff Prijs ingesteld, die jaarlijks wordt toegekend voor vertaalwerk in en uit het Nederlands. In datzelfde jaar ontving hij postuum de Constantijn Huygens-prijs voor zijn gehele oeuvre.

Met magisch-realistisch schilder Pyke Koch was Nijhoff tot ca. 1947 in vriendschap verbonden. Koch ontwierp voor Nijhoff enkele theaterdecors, terwijl Nijhoff gedichten schreef bij enkele schilderijen van Koch, zoals "de Schiettent", ter gelegenheid van het huwelijk van de schilder.

Martinus Nijhoff ligt samen met Georgette Hagedoorn begraven in het familiegraf op de begraafplaats Westduin in Den Haag-Zuid. In april 2010 is het voorzien van een nieuwe grafsteen, aangezien het oude grafmonument - een engeltje op een zuiltje - al kort na de begrafenis was beschadigd.


Martinus Nijhoff heeft bijgedragen aan 43 productie(s).

Martinus Nijhoff heeft gewerkt in de volgende functies:


Het gehele overzicht van voorstellingen waaraan Martinus Nijhoff heeft meegewerkt, voor zover geregistreerd in de Theaterencyclopedie:

NB: Bij de carrièreoverzichten zijn de voorstellingen gekoppeld aan de premièredatum. Het kan echter voorkomen dat personen niet aan de première meewerkten, maar pas later bij de voorstelling betrokken raakten.

Curriculum Vitae Theatrum
Productie Functie Producent Seizoen Premièredatum In regie van
De storm Vertaling Vereenigd Tooneel 1929/1930 25 januari 1930 Johan de Meester jr.
De storm Vertaling N.V. Het Residentie Tooneel 1939/1940 8 maart 1941 Johan de Meester jr.
De storm Vertaling Stichting Rotterdams Toneel 1948/1949 1 september 1948 Paul Storm
Iphigeneia in Taurië Vertaling De Nederlandse Comedie 1950/1951 16 juni 1951 Johan de Meester jr.
De cocktailparty Vertaling De Nederlandse Comedie 1951/1952 18 januari 1952 Johan de Meester jr.
De storm Vertaling De Haagsche Comedie 1952/1953 17 juni 1953 Cees Laseur
De geschiedenis van de soldaat Vertaling De Haagsche Comedie 1953/1954 26 maart 1954 Paul Steenbergen
De storm Vertaling Toneelgroep Theater 1957/1958 12 juni 1958 Cruys Voorbergh, Michael Warre
De storm Vertaling Reizend Volkstheater 1960/1961 23 februari 1961 Rik Jacobs
De geschiedenis van de soldaat Vertaling Toneelgroep Arena 1960/1961 6 april 1961 Erik Vos
Iphigeneia in Taurië Vertaling Reizend Volkstheater 1961/1962 2 februari 1962 Rik Jacobs
De storm Vertaling De Nederlandse Comedie 1969/1970 19 september 1969 Han Bentz van den Berg
Het verhaal van de soldaat Vertaling Nieuwe Komedie 1971/1972 19 mei 1972 Erik Vos
De geschiedenis van de soldaat Vertaling Toneelgroep De Appel 1973/1974 12 februari 1974 Erik Vos
De nachtegaal Vertaling Toneelgroep De Appel 1973/1974 12 februari 1974 Erik Vos
Het verhaal van de soldaat Vertaling Theaterschool 1976/1977 28 mei 1977 Paul Vermeulen Windsant
Histoire du soldat Vertaling Holland Festival 1983/1984 6 juni 1984 Ton Lutz
De storm Vertaling Theatergroep Narcis 1986/1987 22 maart 1987 Hermi Hartjes, Wouter ten Pas, Ton Lutz
Geschiedenis van de soldaat Vertaling Toneelacademie Maastricht 1988/1989 18 november 1988 Jan van Kasteren
L'histoire du soldat Vertaling Hogeschool voor de Kunsten Utrecht 1991/1992 25 november 1991 Gretha Hengst
L'histoire du soldat Vertaling Zeeland Nazomerfestival 2003/2004 26 augustus 2003 Lidwien Roothaan
Allah Karim (God is genadig) Auteur (schrijver libretto, scenario) Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) 1921/1922 10 september 1921 Herman Roelvink
Vliegende Hollander Auteur (schrijver libretto, scenario) Amsterdamsche Studenten Toneelvereeniging 1929/1930 24 juni 1930 Johan de Meester jr.
Halewijn Auteur (schrijver libretto, scenario) Wagnervereeniging 1932/1933 13 juni 1933 Johan de Meester jr.
In Holland staat een huis Auteur (schrijver libretto, scenario) N.V. Amsterdamsche Tooneelvereeniging (1932-1938) 1936/1937 18 december 1936 August Defresne
Oud-hollandsche gedichten Auteur (schrijver libretto, scenario) Roosje Driessen 1939/1940 8 oktober 1940
Des Heilands tuin Auteur (schrijver libretto, scenario) Amsterdamsche Studenten Toneelvereeniging 1944/1945 5 juni 1945 Abraham van der Vies
Herdenkingsprogramma Auteur (schrijver libretto, scenario) Charlotte Köhler 1944/1945 23 juni 1945
We spelen pantomime Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Wim Sonneveld 1948/1949 4 januari 1949 Cruys Voorbergh, Marcel Marceau
Pierrot aan de lantaarn Auteur (schrijver libretto, scenario) Amsterdamsche Studenten Toneelvereeniging 1965/1966 2 mei 1966 Hans E. Berg
Pierrot aan de lantaarn Auteur (schrijver libretto, scenario) Theaterschool 1971/1972 13 april 1972
Poëzie hardop gezongen Auteur (schrijver libretto, scenario) Stichting Werkgroep Poëzie Hardop 1977/1978 9 januari 1978 Huub Oosterhuis
Wachten op antwoord Auteur (schrijver libretto, scenario) Henk Batenburgh 1994/1995 4 mei 1984
Het lied wil niets betekenen, daaraan zul je horen dat ik het je Auteur (schrijver libretto, scenario) The Stalhouderij Theatre Company 1993/1994 2 december 1993
Het lied wil niets betekenen, daaraan zul je horen dat ik het je Auteur (schrijver libretto, scenario) Company, The Stalhouderij Theatre 2 december 1993
Het uur U / Awater Auteur (schrijver libretto, scenario) De Paardenkathedraal 1994/1995 7 oktober 1994 Aram Adriaanse
Lili Green Auteur (schrijver libretto, scenario) Stichting Koya-Arts 1995/1996 24 oktober 1995 Wim Meuwissen
Een zijn zonder verandering Auteur (schrijver libretto, scenario) Henk van Ulsen 1996/1997 4 januari 1997 Carel Alphenaar
Dierbaar Auteur (schrijver libretto, scenario) Branoul Producties 1997/1998 30 januari 1998
Uur U Auteur (schrijver libretto, scenario) Theater van de Verloren Tijd 2003/2004 25 april 2004 Sjon Brands
In duizenderlei lijning Auteur (schrijver libretto, scenario) Theater van de Verloren Tijd 2004/2005 11 juni 2005 Studio Waterglas
Sanitaire poëzie Auteur (schrijver libretto, scenario) Theater van de Verloren Tijd 2004/2005 12 september 2005 Studio Waterglas
LovLab 6.0 Auteur (schrijver libretto, scenario) Theater van de Verloren Tijd 2006/2007 8 september 2006 Ludwig van Beethoven
Martinus Nijhoffbrug over de Waal bij Zaltbommel

Typering van Nijhoffs werk

Door de voorkeur van Nijhoff voor de sonnetvorm lijkt hij een traditionele dichter, maar toch is hij eerder modern. Hij staat voor een modern taalgevoel, een moderne poëtica en een modern levensgevoel. Hij streefde immers naar herwaardering van het gewone woord in de poëzie. De moeder de vrouw (zie onder) is daarvan een goed voorbeeld: spreektaal in strakke sonnetvorm. Hiermee verzette hij zich radicaal tegen de "woordkunst" van de Tachtigers. Daarenboven plaatst hij de autonomie van het gedicht voorop. Voor Nijhoff staat het gedicht los van de dichter. Door deze opvatting kwam hij in botsing met de opvattingen van Forum-dichters als Menno ter Braak en E. du Perron. Daarnaast zag hij de taak van poëzie als het brengen van iets menselijks in een ontmenselijkte, nieuwe, technologische wereld. Naast motieven als de moeder, het kind, de soldaat, komen ook vaak christelijke motieven in zijn werk naar voren.

Theater

Martinus Nijhoff verrijkte onze dramatische literatuur met religieuze lekenspelen: het Kerstspel "De Ster van Bethlehem", het Paasspel "De Dag des Heren" en het Pinksterspel "Des Heilands Tuin". Belangrijke vertalingen van zijn hand zijn: "Iphigineia in Taurië" en "De Cocktailparty", alsmede "De Storm". Tevens vertaalde en bewerkte hij "Het Scheidsgerecht" van Menander. Sinds 1953 wordt jaarlijks de door het Prins Bernhardfonds ingestelde Martinus Nijhoffprijs toegekend voor de beste vertaling in en uit het Nederlands.

Martinus Nijhoffbrug

Het sonnet De moeder de vrouw is wellicht zijn bekendste gedicht. Het roept het beeld op van een psalmzingende vrouw op een schip die bij de ik-figuur in het gedicht een verlangen oproept naar zijn moeder. De brug over de Waal bij Zaltbommel die in het gedicht voorkomt werd in 1996 vervangen door een nieuwe brug die naar Nijhoff werd genoemd. Nijhoff bezocht regelmatig familie in Zaltbommel, maar dit gedicht schreef hij naar aanleiding van een anekdote van zijn huisgenoot Hans Philips.

Prijzen

Bibliografie

  • 1916 - De wandelaar
  • 1919 - Pierrot aan de lantaarn
  • 1924 - Vormen
  • 1927 - De pen op papier
  • 1930 - C.F. Ramuz, De Geschiedenis van de Soldaat
  • 1930 - De vliegende Hollander
  • 1930 - William Shakespeare, De Storm
  • 1931 - Gedachten op Dinsdag
  • 1934 - Nieuwe gedichten, waarin o.a. Awater
  • 1936 - In Holland staat een huis (samen met Anton van Duinkerken)
  • 1941 - De ster van Bethlehem
  • 1942 - Het uur U, gevolgd door Een idylle
  • 1950 - Het heilige hout
  • 1951 - De cocktailparty
  • 1951 - Euripides, Ifigeneia in Taurië

Over M. Nijhoff:

  • Niels Bokhove, Awaters spoor. Literaire omzwervingen in het Utrecht van Martinus Nijhoff. Amsterdam, 2010. ISBN 978-90-5937-213-9.

Externe links

  • Biografie in Biografisch Woordenboek van Nederland

Bronnen