Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken


50xx90207.0005c.jpg


Dore Smit, Frans Vorstman, Ad Noyons, Ad van Gessel, Han Surink in Allen die vallen. Toneelgroep Studio, 1966. Foto: Ad van Gessel. Collectie TiN.

NaamAd van Gessel
Geboortedatum27 mei 1923
Geboorteplaats Beverwijk
Overlijdensdatum9 maart 1993
Overlijdensplaats Amsterdam
BeroepActeur, Fotograaf
DisciplineToneel
Externe databases:
IMDb
VIAF

Hij kwam in 1944 met diploma van de toneelschool en maakte na de bevrijding zijn debuut bij het AVOS-gezelschap (Alles Voor Onze Soldaten). Tijdens zijn jaren bij het Nederlands Volkstoneel richtte hij een eigen gezelschapje op, het Amsterdams Jeugdtoneel, dat echter niet lang bestond. Vanaf die tijd was hij aan verscheidene gezelschappen verbonden, werkte hij regelmatig mee aan radio- en televisiespelen en maakte hij naam als fotograaf. Hij is gehuwd geweest met Hella Faassen.

Als fotograaf heeft Ad van Gessel gefotografeerd voor Toneelgroep Arena, De Noorder Compagnie, een enkele keer voor De Nederlandse Comedie en een aantal andere gezelschappen. Daarnaast heeft hij foto’s gemaakt én geacteerd bij Stichting Toneelgroep Studio en de Nieuwe Komedie. Het zwaartepunt van zijn fotografische werk ligt bij Toneelgroep Studio.

Toneelgroep Studio was een vooruitstrevend gezelschap dat nieuwe invloeden in de theaterwereld toonde aan het Nederlandse publiek. Het had daarvoor zijn eigen zaal die, net als het gezelschap, innovatief en experimenteel opgezet was; De Brakke Grond naar ontwerp van Wim Vesseur. Studio was het eerste experimentele gezelschap dat subsidie van de overheid ontving. Het gezelschap speelde vanaf 1962, toen Kees van Iersel de artistieke leiding kreeg, nieuwe stukken van auteurs als Beckett en Genet en experimenteerde met de vorm waarin ze deze stukken toonde. Ad van Gessel was dus niet alleen acteur bij dit gezelschap, maar vooral ook fotograaf. Zijn negatievencollectie is na zijn overlijden in 1993 aan het Theater Instituut Nederland geschonken en vormt een belangrijk document van de opkomst van experimenteel theater in Nederland. Daarnaast toont het de eerste nieuwe tendensen in de theaterfotografie, die braken met de conventionele periode van na de Tweede Wereldoorlog.

Aan het begin van de jaren ’60 heerst de conventionele theaterfotografie nog in Nederland. Het theaterlandschap wordt vooral bepaald door gezelschappen als de Nederlandse Comedie en de Haagse Comedie. Deze gezelschappen brengen een klassiek repertoire en zoeken niet naar vernieuwingen. Toneelgroep Studio wilde echter iets anders tonen aan het publiek en begon moderne voorstellingen te spelen. Dit wordt niet alleen weerspiegeld in het repertoire, maar ook in de fotografie. De foto’s van Ad van Gessel tonen een zoektocht naar een manier om deze nieuwe vorm van theater weer te geven. Hierdoor zijn zowel kenmerken van de conventionele theaterfotografie, als kenmerken van de vernieuwde theaterfotografie zichtbaar in zijn werk. Dit maakt Van Gessel een belangrijke vernieuwer in de theaterfotografie.

Van Gessels foto’s zijn vooral close-ups en medium shots, hij maakt weinig overzichtsfoto’s. Dit is een tendens die bepaald wordt door het experimentele theater, dat zich meer op de acteur richtte dan op het decor. De fotograaf volgde deze verandering; immers, wat niet visueel interessant is, hoeft ook niet gefotografeerd te worden. De acteurs hebben geen sterrenstatus meer en daarom verdwijnen de klassieke rolportretten. Dit zorgt er ook voor dat de acteurs niet meer duidelijk herkenbaar op de foto’s hoeven te verschijnen, wat resulteert in een grotere vrijheid voor de fotograaf. Kenmerken als beweging, suggestie, scherpte/onscherpte, dynamiek en soms het ontbreken van een centraal aandachtspunt gaan een rol spelen in Van Gessels foto’s als gevolg van deze vrijheid. De acteur is niet langer de centrale focus in het beeld, Van Gessel tracht eerder een gevoel dat bij de voorstelling hoort over te brengen. Dit uit zich bijvoorbeeld in foto’s waarbij acteurs half verscholen gaan achter rekwisieten en waarbij er niet eens op hen scherp gesteld is. Het is misschien niet meer precies duidelijk wat er gebeurt, maar de foto’s hebben veel meer zeggingskracht dan conventionele theaterfoto’s. Van Gessel maakt gebruik van een veel lossere, vrijere beeldopbouw, waarbij acteurs niet meer precies worden ingekaderd, zoals bij de rolportretten en de dubbelportretten normaal was. Hij toont als een van de eerste ongewone standpunten, extreme close-ups en scherpe afsnijdingen die zorgen voor dynamiek en intensiteit. Daarnaast maakt hij ook gebruik van bewegingsonscherpte, waardoor de actie van het stuk terugkomt in het beeld.

Van Gessel ging altijd creatief met de materie om en heeft zich nooit duidelijk op één bepaalde stijl toegelegd. Zo zijn sommige foto’s meer grafisch, door een sterk contrast tussen zwart en wit, terwijl de grijswaarden bij andere foto’s een geleidelijke overgang tonen. Hij heeft ook enkele collages gemaakt en maakte naast tamelijk donkere beelden ook veel lichte. Kenmerkend voor Van Gessels foto’s is dan ook de verscheidenheid en creativiteit in de omgang met het onderwerp.

Van Gessel maakte echter niet alleen foto’s van voorstellingen, maar ook voor de voorstellingen. Zo zijn zijn foto’s onder andere tijdens de voorstelling Hoera Amerika te zien geweest. Ook de voorstelling 0 = 0 werd visueel ondersteund door projecties van zijn afbeeldingen. Er is, behalve een aantal fietszadels, niets aan rekwisieten op toneel, waardoor de foto’s een prominente rol spelen. Op deze wijze is er een belangrijke wisselwerking tussen fotografie en theater. Van Gessel kan deze brug goed slaan, omdat hij als acteur bij Toneelgroep Studio is begonnen. Hij benadert deze dubbelrol van acteur/fotograaf niet als buitenstaander, maar als iemand die onderdeel van het proces is.


Ad van Gessel heeft bijgedragen aan 85 productie(s).

Ad van Gessel heeft gewerkt in de volgende functies:


Het gehele overzicht van voorstellingen waaraan Ad van Gessel heeft meegewerkt, voor zover geregistreerd in de Theaterencyclopedie:

NB: Bij de carrièreoverzichten zijn de voorstellingen gekoppeld aan de premièredatum. Het kan echter voorkomen dat personen niet aan de première meewerkten, maar pas later bij de voorstelling betrokken raakten.

Curriculum Vitae Theatrum
Productie Functie Producent Seizoen Premièredatum In regie van
Assepoester en de betoverde katuil Regie Amsterdams Jeugdtoneel 31 januari 1950 Ad van Gessel
De kneep (Houwen en trouwen) Regie Amstel Toneel 1976/1977 24 januari 1977 Ad van Gessel
Het huwelijksaanzoek (Houwen en trouwen) Regie Amstel Toneel 1976/1977 24 januari 1977 Ad van Gessel
Een kat in een vreemd pakhuis Regie Stichting Jeugdkomedie Amsterdam 1987/1988 3 januari 1988 Ad van Gessel
Broodje boek Regie Stichting Jeugdkomedie Amsterdam 1988/1989 4 januari 1989 Ad van Gessel
Kijk naar je eigen Regie Stichting Jeugdkomedie Amsterdam 1989/1990 7 januari 1990 Ad van Gessel
De spooktrein Uitvoerende AVOS (Alles Voor Onze Soldaten) Toneelgezelschap 1945/1946 1 oktober 1945 Ferd Sterneberg
Pygmalion Uitvoerende AVOS (Alles Voor Onze Soldaten) Toneelgezelschap 1945/1946 4 maart 1946 Ferd Sterneberg
Arsenicum en... oude kant Uitvoerende Het Vrije Toneel (v.h. Het Ruys-Ensemble) 1945/1946 4 mei 1946 Cor Ruys
Vechtend volk Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1946/1947 17 september 1946 Ferd Sterneberg
Ciske de Rat Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1946/1947 22 november 1946 Ru Mulder
Schuld en boete Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1946/1947 23 maart 1947 Ben Groeneveld
De spooktrein Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1946/1947 24 mei 1947 Ferd Sterneberg
Eva Bonheur Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1947/1948 22 oktober 1947 Hans van Meerten
Vorstin des volks Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1948/1949 21 augustus 1948 Hans van Meerten
De Spaanse vlieg Uitvoerende Zomerspelers (Johan Boskamp) 1948/1949 1 juni 1949 Harry Boda
Assepoester en de betoverde katuil Uitvoerende Amsterdams Jeugdtoneel 31 januari 1950 Ad van Gessel
Nieuw land Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1949/1950 9 maart 1950 Hans Tiemeijer
Asfaltjeugd Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1950/1951 24 november 1950 Hans Tiemeijer
Het millioen Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1951/1952 8 november 1951 Ben Groeneveld
De heldin Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1951/1952 12 februari 1952
Schip op 't strand Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1952/1953 20 september 1952 Ben Groeneveld
Het huis van de Saltimbanks Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1952/1953 17 januari 1953 Ben Groeneveld
School der dapperen Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1952/1953 15 maart 1953 Jack Dixon
De hof der olijven Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel 1952/1953 10 juni 1953 Marcelle Tassencourt
Circus Knie Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging 1953/1954 1 september 1953 Hans Tiemeijer
Miss Sherlock Holmes Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging 1953/1954 18 januari 1954 August Defresne
De dominee van Urk Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging 1953/1954 20 maart 1954 Ferd Sterneberg
Anna Christie Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging 1954/1955 9 september 1954 Frits van Dijk
Mensen-materiaal Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging 1954/1955 23 oktober 1954 Hans Tiemeijer
De kaarten zijn gedeeld Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging 1954/1955 17 december 1954 Ferd Sterneberg
Vogelvrij Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging 1954/1955 4 februari 1955 Lo van Hensbergen
De kroongetuige Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging 1954/1955 2 april 1955 Louis Saalborn
Oom Harry Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging 1955/1956 28 september 1955 Louis Saalborn
Zeemansvrouwen Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging 1955/1956 25 november 1955 Herman Bouber
Zeeman, pas op Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging 1955/1956 19 januari 1956 Ferd Sterneberg
Zeeman, pas op Uitvoerende Stichting Het Nederlands Volkstoneel De, Toneelvereniging 19 januari 1956 Ferd Sterneberg
Detective Story Uitvoerende Nieuw Nederlands Toneelgezelschap 1956/1957 1 september 1956 Edward Deleu
Zeeman, pas op Uitvoerende Nieuw Nederlands Toneelgezelschap 1956/1957 12 oktober 1956 Ferd Sterneberg
De sneeuw was vuil Uitvoerende Nieuw Nederlands Toneelgezelschap 1956/1957 30 maart 1957 Guus Hermus
Een legende ontstaat Uitvoerende Toneelgroep Puck 1957/1958 1 november 1957 Joan Remmelts
De goede mens van Sezuan Uitvoerende De Haagsche Comedie 1957/1958 26 april 1958 Joris Diels
De humorist Uitvoerende De Haagsche Comedie 1958/1959 30 augustus 1958 Paul Steenbergen
Het geschonden geweten Uitvoerende De Haagsche Comedie 1958/1959 11 oktober 1958 Albert van Dalsum
De rechter van Zalamea Uitvoerende De Haagsche Comedie 1958/1959 22 november 1958 Joris Diels
De koopman van Venetië Uitvoerende De Haagsche Comedie 1958/1959 1 januari 1959 Cees Laseur
Winteravondsprookje Uitvoerende De Haagsche Comedie 1959/1960 1 januari 1960 Peter Wood
Spel van liefde en toeval Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1960/1961 4 september 1960 Peter Oosthoek
Voor negers geen toegang (artikel 5) Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1960/1961 12 oktober 1960 Stefan Felsenthal
Verkeerd begin Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1961/1962 6 september 1961 Ferd Sterneberg
Het diploma Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1961/1962 5 januari 1962 Elise Hoomans
Procederen Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1961/1962 5 januari 1962 Elise Hoomans
Een leven voor wat wind Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1961/1962 14 april 1962 Bram van der Vlugt
Planten zonder wortels Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1962/1963 6 oktober 1962 Peter Oosthoek
Een geboren leugenaar Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1962/1963 1 januari 1963 Peter Oosthoek
De ingebeelde zieke Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1962/1963 10 mei 1963 Kees van Iersel
Een groot dood dier Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1962/1963 17 juni 1963 Kees van Iersel
De babel Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1963/1964 6 november 1963 Ab Abspoel
De wijze kater Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1963/1964 8 januari 1964 Kees van Iersel
Viooltjes Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1964/1965 24 september 1964 Peter Oosthoek
De rechtvaardigen Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1964/1965 8 februari 1965 Kees van Iersel
Telemachus Clay Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1965/1966 3 februari 1966 Kees van Iersel
Een wonderbaarlijke nacht Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1965/1966 5 mei 1966 Kees van Iersel
Droombeeld Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1966/1967 5 januari 1967 Johan Greter
Het publiek Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1966/1967 5 januari 1967 Johan Greter
Allen die vallen Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1966/1967 20 april 1967 Kees van Iersel
Ballen Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1968/1969 27 januari 1969 Lodewijk de Boer
De tuin der lusten Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1968/1969 5 maart 1969 Lodewijk de Boer
De nonnen Uitvoerende Stichting Toneelgroep Studio 1969/1970 13 december 1969 Kees van Iersel
De opgaande zon Uitvoerende Stichting Nederlands Toneel 1970/1971 16 oktober 1970 Jack Dixon
Het is geen hond Uitvoerende Instituut voor Onderzoek naar het Nederlands Theater 1972/1973 19 mei 1973 Joyce Aaron
Antigone Uitvoerende Stichting FACT 1975/1976 18 september 1975 Gerardjan Rijnders
Alle vogels vliegen Uitvoerende Amstel Toneel 1976/1977 16 oktober 1976 Jos Manche
De beer (Houwen en trouwen) Uitvoerende Amstel Toneel 1976/1977 24 januari 1977 Cees Pijpers
Het huwelijksaanzoek (Houwen en trouwen) Uitvoerende Amstel Toneel 1976/1977 24 januari 1977 Ad van Gessel
De kneep (Houwen en trouwen) Uitvoerende Amstel Toneel 1976/1977 24 januari 1977 Ad van Gessel
Alles in de wind Uitvoerende Amstel Toneel 1977/1978 17 december 1977 Cees Pijpers
Beestenspel Uitvoerende Amstel Toneel 1978/1979 7 april 1979 Jos Manche
Een broodje boek Uitvoerende Amstel Toneel 1979/1980 15 december 1979 André van den Heuvel
Tierelantijnen Uitvoerende Amstel Toneel 1981/1982 20 december 1981 Cees Pijpers
Een aap om mee te praten Uitvoerende Amstel Toneel 1981/1982 7 maart 1982 André van den Heuvel
Het najaar van de heksen Uitvoerende Amstel Toneel 1983/1984 17 september 1983 Cox Habbema
De reis naar Pietsiepats Uitvoerende Huis aan de Amstel 1984/1985 14 oktober 1984 Dick Top
Sneeuwengel Decor Stichting Toneelgroep Studio 1967/1968 3 november 1967 Kees van Iersel
Epifanie Decor Stichting Toneelgroep Studio 1967/1968 3 november 1967 Kees van Iersel
Hoera Amerika Kostuums Stichting Toneelgroep Studio 1967/1968 21 december 1967 Kees van Iersel
De bouwers van het rijk of De Schmürz Fotografie Stichting Toneelgroep Studio 1963/1964 15 mei 1964 Kees van Iersel
De rosse bietser Fotografie Stichting Toneelgroep Studio 1964/1965 5 november 1964 Jurg Molenaar


Kostuums


Ad van Gessel heeft als fotograaf gewerkt voor:

Spel o.a.:

Theaterfotografie


Bronnen

  • Productiedatabase
  • Fotocollectie Theater Instituut Nederland
  • Acteurs- en Kleinkunstenaars-Lexicon van Piet Hein Honig, 1984
  • P. Eversmann, “Opening van de Brakke Grond voor toneelgroep Studio” in Erestein, R.L. (red.) Een theatergeschiedenis der Nederlanden. Amsterdam UP, Amsterdam, 1996
  • Onbekend. ‘Ad van Gessel. Acteur die zijn plaatjes kwijt kan’ Helderse Courant, 05-07-1968.
  • Iris van Vliet, 'Belicht. Theaterfotografie in Nederland van 1945 tot 2011' Masterscriptie UvA Theaterwetenschap, 2011.