De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Charles B. Timmer (1907-1991) was een Nederlandse schrijver, dichter en vertaler van Russische literatuur.

Biografie

Hij was de zoon van een Amsterdamse houthandelaar. Na zijn middelbare schoolopleiding te hebben voltooid wilde hij filosofie gaan studeren. Omdat het geld voor de studie ontbrak kreeg hij een baan in de houthandel van zijn vader. In 1924 vertrok Charles naar Finland om daar te gaan werken in een houtzagerij. Hij ontmoette hier zijn eerste vrouw waarmee hij een jaar later trouwde. Vervolgens trok hij naar Estland waar hij houtinspecteur werd en Russisch begon te leren. Hij keerde terug naar Finland, waar hij in 1929 in dienst kwam van Philips, als hoofd van de reclame-afdeling. In 1932 reisde hij terug naar Nederland. Hij kreeg een baan bij houthandel Peltenburg als houtinspecteur en werd wederom naar Rusland gestuurd. Hij trouwde voor de tweede keer, met een prima ballerina, Genia Tsjertkowa. In 1936 werd hij slachtoffer van de stalinistische hetze tegen buitenlanders en moest Timmer, toen woonachtig in Odessa, het land ontvluchten.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog ging Charles B. Timmer verder met het studeren van de Russische taal. Hij zou tevens Russische les hebben gegeven aan Nederlandse boeren zich bij de Oostcompagnie aansloten om die het door de Duitsers veroverde land te gaan bewerken. Dit feit kaartte Aleida Schot later bij Geert van Oorschot aan, toen Timmer weigerde haar als vertaler voor de Russische Bibliotheek aan te nemen. Later vroeg Timmer haar als nog voor de Russische Bibliotheek te komen werken, maar Schot weigerde. Timmer gaf tijdens de oorlog echter ook Russische les aan Sal Tas, een joodse SDAP’er.

Na de Tweede Wereldoorlog begon hij met Geert van Oorschot de Russische Bibliotheek. De eerste vertaling van Timmer, van het boek Afgunst van Joeri Oljesja verscheen in 1947. Onder Timmers hoofdredactie van de Russische Bibliotheek werden de Russische klassieke schrijvers uit de negentiende eeuw, zoals Anton Tsjechov, Ivan Toergenjev, Nikolaj Gogol en Fjodor Michajlovitsj Dostojevski, vertaald in het Nederlands. Aan dit project namen wel twintig andere vertalers deel. Voor het eerst werd rechtstreeks vertaald uit de Russische taal en niet, zoals voorheen vaak gebeurde, uit de Engelse, Duitse of Franse vertaling. In totaal vertaalde Timmer zelf zestig titels. In 1963 kreeg hij de Martinus Nijhoff-prijs uitgereikt voor de vertaling van de negentiende-eeuwse Russische schrijvers. In 1987 kreeg hij de Belle van Zuylen-prijs en in 1991 de Aleida Schot-prijs.

Na verloop van tijd ging Timmer een vijandige en kritische houding aannemen ten opzichte van zijn collega’s, waaronder de bekende Slavisten Karel van het Reve en Tom Eekman. Dit wordt door sommigen verklaard vanuit het feit dat Timmer dacht dat hij als autodidact minder serieus genomen werd dan zijn academische collega’s. De betekenis van zijn pionierswerk werd pas later erkend en met prijzen beloond. Hij zou daardoor eveneens zijn romantische verhouding tot Rusland en de Russische literatuur hebben onderdrukt.

Timmer was zelf ook dichter en romanschrijver. Zijn eerste bundel, Ervaringen, verscheen in 1936. In 1946 verscheen een tweede bundel, Beeld in spiegel met gedichten uit het tijdvak 1932-1944. Na de oorlog verschenen er van de hand van Timmer twee romans, De overkant in 1946 en Verticale vlucht in 1947. Timmers schreef vanaf 1945 voor De Baanbreker, een socialistisch tijdschrift, dat onder redactie stond van Geert van Oorschot, Max Nord en Sal Tas.

Gedurende de periode van de Koude Oorlog bleef Timmer de Russische cultuurpolitiek verdedigen vanuit zijn socialistisch idealisme. Charles B. Timmer wordt over het algemeen gezien als Nederlands' meest bekende en meest productieve vertaler van Russische literatuur van de 20e eeuw.

Theater/dans

Een chronologisch en daaronder een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gebracht en waarbij hij geregistreerd werd in de Productiedatabase voor de vertaling, alsmede zijn overige bijdragen aan voorstellingen

 
Iwanow - De Nederlandse Comedie - 1956-10-06
Oom Wanja - De Nederlandse Comedie - 1957-09-28
Eerst geen duit en plots een daalder - Toneelgroep Theater - 1959-11-28
De meeuw - Rotterdams Toneel - 1960-03-05
De kersentuin - De Haagsche Comedie - 1960-04-09
De bruiloft - Toneelgroep Theater - 1962-01-01
In het ravijn - Charlotte Köhler - 1963-03-05
De meeuw - Ensemble - 1964-11-29
Fragmenten uit het werk van Anton Tsjechow - Nieuwe Komedie - 1965-04-25
Dat zonderlinge dier - Ensemble - 1965-11-05
Drie zusters - Ensemble - 1966-01-01
De spelers - Toneelgroep Arena - 1966-01-22
Oom Wanja - Stichting Nieuw Rotterdams Toneel - 1967-03-03
De wandluis - Studententoneel en Studentencabaret - 1967-11-17
De beer - De Noorder Compagnie - 1968-05-29
Het jubileum - De Noorder Compagnie - 1968-05-29
Het huwelijksaanzoek - De Noorder Compagnie - 1968-05-29
Marija - Haagse Comedie - 1969-04-19
Oom Wanja - Zuidelijk Toneel Globe - 1969-10-02
Oom Wanja - Toneelgroep Theater - 1970-01-02
De kersentuin - Zuidelijk Toneel Globe - 1970-10-02
De meeuw - Haagse Comedie - 1970-10-08
Drie zusters - Zuidelijk Toneel Globe - 1972-09-21
De meeuw - Toneelgroep Theater - 1973-09-29
De revisor - Publiekstheater - 1973-12-19
De meeuw - Onafhankelijk Toneel - 1977-03-29
De revisor - Haagse Comedie - 1980-12-13
Elizaveta Bam - Stichting Noordelijk Theater De Voorziening - 1983-04-15
Het huwelijksaanzoek - Haagse Comedie - 1984-08-24
De petsjeneg - mugmetdegoudentand - 1987-04-01
De stenen gast - Theatergroep Piek - 1988-12-20
Drie zusters - Theatergroep Piek - 1990-02-15
De Ivanovs - Orkater - 1991-03-01
De beer - Stadsschouwburg Amsterdam - 1992-03-19
Het huwelijksaanzoek - Stadsschouwburg Amsterdam - 1992-05-14
De kersentuin - Stichting Amai - 1996-08-30
De meeuw - Noord Nederlands Toneel - 1999-01-30
De beer - Het MUZtheater - 2000-02-23
Oom Wanja - Toneelgroep Amsterdam - 2004-11-19

Bibliografie

  • Ervaringen (1936)
  • Gestalten en seizoenen (1945)
  • De overkant (1946)
  • Verticale vlucht (1947)
  • Over Poesjkin (1958)
  • Rusland zwart op wit (1966)
  • De kinderen van Jesenin (1969)
  • Russische notities (1981)
  • Herzen in gesprek met zichzelf (1988)
  • Poesjkin en Onegin (1989)
  • Geld en goed bij Dostojevski (1990)
  • Russische werkelijkheden (1991)
  • Beeld in spiegel (ca. 1944)

Biografieën

  • Nico Scheepmaker, De vertaaldrift van Charles B. Timmer, Vrij Nederland, 19 februari 1977.
  • Cees Willemsen, Charles B. Timmer (1907-1991), de verholen romanticus, tijdschrift Tirade. Jaargang 40 (1996)

Bronnen