Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken


Het zwanenmeer volgens Igor Belski 192440.jpg


Olga de Haas, Sylvester Campbell en Hans van der Busken, filmopname Zwanenmeer, 1965. Foto: Particam Pictures/MAI.

NaamHans van den Busken
Geboortedatum9 juni 1935
Geboorteplaats Amsterdam
Overlijdensdatum9 november 2017
Overlijdensplaats Amsterdam
BeroepCineast, Fotograaf
DisciplineDans, Muziektheater, Kleinkunst
Externe databases:
VIAF
RKD

Hans van den Busken (1935-2017) was een Nederlandse fotograaf en cineast. Hij begon eind jaren vijftig van de vorige eeuw theaterfotograaf, waarbij hij zich voornamelijk op de dansfotografie heeft gericht. Daarnaast heeft hij nog enkele malen gefotografeerd voor toneel en carabetvoorstellingen. Hij heeft onder andere gefotografeerd voor het Scapino Ballet, Het Nationale Ballet en voorloper Het Nederlands Ballet, het Nederlands Dans Theater en Cabaret Lurelei. Om de dans goed te kunnen fotograferen is Van den Busken danslessen gaan volgen bij het Scapino Ballet, om zo kennis over deze kunstvorm op te doen.

Van den Busken fotografeerde in zijn begintijd ook de voorstellingen van het Holland Festival. In deze periode werd dit evenement - en veel Nederlandse theatergezelschappen - uitsluitend door Maria Austria vastgelegd. Zij had een waar monopolie en duldde eigenlijk geen andere fotografen in haar werkterrein. Maar met toestemming van de directeur van het Holland Festival kon Van den Busken, vanuit de coulissen, achter de brandweer en tegenover Austria gaan fotograferen. Waar Austria fotografeerde in opdracht van het festival en de gezelschappen, probeerde Van den Busken zijn foto’s per stuk te verkopen. Dit deed hij onder andere bij kranten en gezelschappen. Opdrachten kreeg hij nog niet, omdat Austria door strikte afspraken met de gezelschappen een monopolie hierop had.

Lange tijd hebben Austria en Van den Busken dezelfde voorstellingen bij het Nationale Ballet en het Nederlands Dans Theater vastgelegd. Hier zijn vaak zeer verschillende foto’s uit voort gekomen, waaruit blijkt dat Van den Busken creatiever en losser met de strakke regels van de dans omgaat. Zie als voorbeeld de foto’s van de voorstelling Epitaaf uit 1968 van het Nationale Ballet. Maria Austria’s foto’s zijn voornamelijk gericht op de uitvoering van de dans. Ze neemt al veel vrijheid van de klassieke dansfotografie door afsnijdingen en een redelijk hoog contrast. Maar Van den Busken gaat hier een stap verder in, hij laat in de ene afbeelding amper het aspect dans zien en toont alleen een kluwen mensen op elkaar. Het andere beeld is vervreemdend door twee dansers die, door bewegingsonscherpte, bijna geesten lijken die over het podium zweven. Hierbij ligt de nadruk weer niet op de dans, maar op het contrast tussen de ‘geesten’ en de duidelijk zichtbare dansers. Van den Busken heeft momenten uitgekozen die een ander element van de dans laten zien en niet alleen focussen op de uitvoering hiervan.

Van den Busken was vaak gedwongen om vanuit de coulissen te fotograferen. Dit leverde veel beperkingen op. Het zorgde niet alleen voor een beperkte blik op het toneel, maar ook elementen als toneellichten in de coulissen aan de overzijde van het toneel konden het beeld verstoren. Door deze beperkingen in belichtingen en positie, zijn niet al zijn foto’s van eenzelfde kwaliteit. In enkele gevallen leverde dit interessante foto’s op die eerder in het experimentele theater thuis horen, dan bij de klassieke dans. Naast deze lossere beelden van de dans, maakte Van den Busken ook veel klassieke beelden, bijvoorbeeld wanneer het klassieke pas-de-deux’s of ensemble stukken betreft.

Van den Busken heeft altijd in zwart/wit gefotografeerd. Zijn contrast gebruik verschilt regelmatig: bij slechtere lichtomstandigheden is het contrast hoger, waardoor het beeld minder grijstonen en details bevat. Van den Busken maakt voornamelijk mediumshots en, wanneer het een groot ensemble betreft, overzichtfoto’s. Hij kruipt nooit op de danser, maar laat altijd het hele lichaam zien. Beweging is soms verstild in de beelden, terwijl Van den Busken andere keren gebruik maakt van bewegingsonscherpte. In beide gevallen wordt de dynamiek van de dans benadrukt.

De foto’s van Van den Busken tonen een afwisselende blik op de dans, met aan de ene kant de klassieke dansposes en hoogtepunten en aan de andere kant een meer vrijere blik op de dans. Deze creativiteit en vrijheid lijken vaak voort te komen uit beperkingen van de fotograaf. Wanneer Van den Busken vanuit de zaal of vanaf het balkon fotografeerde, gaat het vaker om de meer geijkte plaatjes van de dans, terwijl de foto’s vanuit de coulissen veelal een spannendere, afwisselende blik op de dans geven.

Zie ook overlijdensbericht in de Theaterkrant.


Hans van den Busken heeft bijgedragen aan 82 productie(s).

Hans van den Busken heeft gewerkt in de volgende functies:


Het gehele overzicht van voorstellingen waaraan Hans van den Busken heeft meegewerkt, voor zover geregistreerd in de Theaterencyclopedie:

NB: Bij de carrièreoverzichten zijn de voorstellingen gekoppeld aan de premièredatum. Het kan echter voorkomen dat personen niet aan de première meewerkten, maar pas later bij de voorstelling betrokken raakten.

Curriculum Vitae Theatrum
Productie Functie Producent Seizoen Premièredatum In choreografie van
Les sylphides Fotografie Het Nederlands Ballet 1954/1955 24 september 1954 Michel Fokine
Het zwanenmeer (Akte II) Fotografie Ballet, Het Nederlands 6 november 1955 Lev Ivanov
Het zwanenmeer (Akte II) Fotografie Het Nederlands Ballet 1955/1956 6 november 1955 Lev Ivanov
Hoeden en dromen Fotografie Scapino Ballet 1957/1958 5 oktober 1957 Denis Carey
Ommegang Fotografie Ballet der Lage Landen 1957/1958 10 juni 1958 Lucas Hoving
De disgenoten Fotografie Het Nederlands Ballet 1957/1958 15 juni 1958 Rudi van Dantzig
De maan in de trapeze Fotografie Nederlands Dans Theater 1959/1960 5 september 1959 Hans van Manen
Giovinezza Fotografie Nederlands Dans Theater 1959/1960 5 september 1959 Rudi van Dantzig
Pas de deux uit Notenkraker Fotografie Nederlands Dans Theater 1959/1960 29 september 1959 Lev Ivanov
Suite en blanc Fotografie Het Nederlands Ballet 1959/1960 19 oktober 1959 Serge Lifar
Othello Fotografie Het Nederlands Ballet 1959/1960 3 januari 1960 Serge Lifar
Verstoorde ontmoetingen Fotografie Scapino Ballet 1959/1960 5 maart 1960 Karel Poons
Rooms Fotografie Nederlands Dans Theater 1959/1960 10 maart 1960 Anna Sokolow
Jantjes eerste schooldag Fotografie Scapino Ballet 1959/1960 16 mei 1960 Jan Rebel
Les mirages Fotografie Het Nederlands Ballet 1960/1961 16 juni 1961 Serge Lifar
Suite en blanc Fotografie Het Nationale Ballet 1961/1962 16 september 1961 Serge Lifar
Fotografie Het Nationale Ballet 1961/1962 16 september 1961 George Balanchine
Notenkraker Fotografie Het Nationale Ballet 1961/1962 17 september 1961 Marius Petipa, Lev Ivanov
Four Temperaments Fotografie Het Nationale Ballet 1961/1962 17 september 1961 George Balanchine
Shirah Fotografie Het Nationale Ballet 1961/1962 27 oktober 1961 Pearl Lang
Jungle Fotografie Het Nationale Ballet 1961/1962 20 december 1961 Rudi van Dantzig
Het lelijke jonge eendje Fotografie Scapino Ballet 1961/1962 13 maart 1962 Molly Lynn
Het laatste bericht Fotografie Nederlands Dans Theater 1961/1962 29 mei 1962 Benjamin Harkarvy
Petroesjka Fotografie Het Nationale Ballet 1962/1963 23 oktober 1962 Michel Fokine
Moeke er staat een vrijer aan de deur Fotografie Scapino Ballet 1962/1963 6 november 1962 Hans Snoek, Jan Rebel
Réjouissance Fotografie Nederlands Dans Theater 1962/1963 19 februari 1963 Jaap Flier
Ombres Fotografie Het Nationale Ballet 1962/1963 19 maart 1963 Rudi van Dantzig
Les variations dodécaphoniques Fotografie Het Nationale Ballet 1962/1963 19 juni 1963 Witaly Osins
Symphony in Three Movements Fotografie Nederlands Dans Theater 1962/1963 5 juli 1963 Hans van Manen
Madrigalesco Fotografie Nederlands Dans Theater 1962/1963 5 juli 1963 Benjamin Harkarvy
Don Quichotte Fotografie Het Nationale Ballet 1985/1986 7 oktober 1963 Marius Petipa, Alexander Gorsky
De hospita Fotografie Nederlands Dans Theater 1963/1964 19 oktober 1963 John Butler
Melodie Fotografie Het Nationale Ballet 1963/1964 21 januari 1964 Assaf Messerer
Spiegel Fotografie Het Nationale Ballet 1963/1964 18 april 1964 Sonia Gaskell
Don Juan Fotografie Holland Festival 1963/1964 26 juni 1964 Vlastimil Jilek
De disgenoten Fotografie Het Nationale Ballet 1964/1965 29 september 1964 Rudi van Dantzig
Het meisje met de zwavelstokjes Fotografie Scapino Ballet 1964/1965 30 september 1964 Jan Rebel
Een Finse auto Fotografie Het Nationale Ballet 1964/1965 8 december 1964 Rudi van Dantzig
Repetitie Fotografie Nederlands Dans Theater 1964/1965 16 december 1964 Hans van Manen
Het heksenjong Fotografie Het Nationale Ballet 1964/1965 21 december 1964 Jack Carter
Repetitie Fotografie Nederlands Dans Theater 1964/1965 5 januari 1965 Hans van Manen
Essay in de stilte Fotografie Nederlands Dans Theater 1964/1965 16 maart 1965 Hans van Manen
De groene tafel Fotografie Het Nationale Ballet 1983/1984 29 mei 1965 Kurt Jooss
Monument voor een gestorven jongen Fotografie Holland Festival 1964/1965 19 juni 1965 Rudi van Dantzig
De stier Fotografie Holland Festival 1964/1965 19 juni 1965
Le corsaire (pas de deux) Fotografie Het Nationale Ballet 1965/1966 28 september 1965 Marius Petipa
Straatspelletjes Fotografie Scapino Ballet 1965/1966 7 oktober 1965 Walter Gore
Feest Fotografie Scapino Ballet 1965/1966 7 oktober 1965 Jan Rebel
Giselle Fotografie Het Nationale Ballet 1965/1966 15 juni 1966 Marius Petipa
Apollon musagète Fotografie Het Nationale Ballet 1965/1966 24 juni 1966 George Balanchine
Een negermeisje gaat naar school Fotografie Scapino Ballet 1966/1967 12 oktober 1966 Ineke Sluiter
Variaties 4:4 Fotografie Holland Festival 1966/1967 4 juli 1967 Conrad Drzewiecki
De droom Fotografie Holland Festival 1966/1967 4 juli 1967 Henryk Tomaszewski
Zeven hoofdzonden Fotografie Nederlands Dans Theater 1966/1967 7 juli 1967 Anna Sokolow
De vuurvogel Fotografie Het Nationale Ballet 1967/1968 14 december 1967 Michel Fokine
Mythical Hunters Fotografie Nederlands Dans Theater 1967/1968 10 januari 1968 Glen Tetley
Ogenblikken Fotografie Het Nationale Ballet 1967/1968 14 januari 1968 Rudi van Dantzig
Doornroosje Fotografie Het Nationale Ballet 1967/1968 28 februari 1968 Conrad Drzewiecki, Marius Petipa
Circles Fotografie Nederlands Dans Theater 1967/1968 5 maart 1968 Glen Tetley
Jeux Fotografie Nederlands Dans Theater 1967/1968 12 maart 1968 Peter Darrell
Untitled Fotografie Nederlands Dans Theater 1967/1968 26 maart 1968 Hans van Manen
Ivesiana Fotografie Holland Festival 1967/1968 25 juni 1968 George Balanchine
Passacaglia Fotografie Holland Festival 1967/1968 26 juni 1968 Milko Sparemblek
Doorgang Fotografie Het Nationale Ballet 1968/1969 18 december 1968 Simon André
Arena Fotografie Nederlands Dans Theater 1968/1969 4 februari 1969 Glen Tetley
Catulli Carmina Fotografie Nederlands Dans Theater 1968/1969 17 maart 1969 John Butler
Petroesjka Fotografie Het Nationale Ballet 1968/1969 14 juni 1969 Michel Fokine
Squares Fotografie Nederlands Dans Theater 1984/1985 24 juni 1969 Hans van Manen
Bolero Fotografie Het Nationale Ballet 1968/1969 26 juni 1969
Epitaaf Fotografie Het Nationale Ballet 1968/1969 26 juni 1969 Rudi van Dantzig
Astraal Fotografie Het Nationale Ballet 1969/1970 21 december 1969 Rudi van Dantzig
Paquita Fotografie Het Nationale Ballet 1969/1970 14 januari 1970 Marius Petipa, Roland Casenave, Joseph Mazilier
Noctifobie Fotografie Het Nationale Ballet 1969/1970 21 maart 1970 Nino van Tijn
De touwen van de tijd Fotografie Holland Festival 1969/1970 16 juni 1970 Rudi van Dantzig
Onderweg Fotografie Het Nationale Ballet 1970/1971 26 oktober 1970 Rudi van Dantzig
Geverfde vogels Fotografie Het Nationale Ballet 1971/1972 13 oktober 1971 Rudi van Dantzig
Doornroosje Fotografie Het Nationale Ballet 1971/1972 28 maart 1972 Marius Petipa, Roland Casenave
Het zwanenmeer Fotografie Het Nationale Ballet 1973/1974 19 december 1973 Marius Petipa, Zarko Prebil, Alexander Gorsky, Lev Ivanov
Serenade - George Balanchine Fotografie Het Nationale Ballet 1977/1978 8 juni 1978 George Balanchine
The Sleeping Beauty - Marius Petipa Fotografie Het Nationale Ballet 1980/1981 2 juli 1981 Peter Wright, Marius Petipa
Op zoek naar wat Fotografie NKT Theaterproducties 1986/1987 4 oktober 1986 Marijke Bauer
Uit de tienduizend dingen Fotografie Ingeborg Uijt den Bogaard 1995/1996 22 september 1995


Theaterfotografie

Epitaaf. Het Nationale Ballet, 1968. Foto: Hans van den Busken Epitaaf. Het Nationale Ballet, 1968. Foto: Hans van den Busken

Foto's: Hans van den Busken. Collectie TIN.

Opdrachtgevers

Hans van den Busken heeft onder andere gefotografeerd voor:

Op 20 oktober 2022 werd een boek met bijzondere theaterfoto's gepresenteerd, samengesteld door zijn zoon Yoeri van den Busken en met een financiële ondersteuning van de VandenEnde Foundation.

Bronnen