Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het zwanenmeer volgens Igor Belski 192440.jpg


Olga de Haas, Sylvester Campbell en Hans van der Busken, filmopname Zwanenmeer, 1965. Foto: Particam Pictures/MAI.

NaamHans van den Busken
Geboortedatum9 juni 1935
Geboorteplaats Amsterdam
Overlijdensdatum9 november 2017
Overlijdensplaats Amsterdam
BeroepCineast, Fotograaf
DisciplineDans, Muziektheater, Kleinkunst
VIAF-profiel282426864
RKD-profiel123071


Theaterfotografie

Epitaaf. Het Nationale Ballet, 1968. Foto: Hans van den Busken Epitaaf. Het Nationale Ballet, 1968. Foto: Hans van den Busken

Foto's: Hans van den Busken. Collectie TIN.

Biografie

Hans van den Busken (1935-2017) was een Nederlandse fotograaf en cineast. Hij begon eind jaren vijftig van de vorige eeuw theaterfotograaf, waarbij hij zich voornamelijk op de dansfotografie heeft gericht. Daarnaast heeft hij nog enkele malen gefotografeerd voor toneel en carabetvoorstellingen. Hij heeft onder andere gefotografeerd voor het Scapino Ballet, Het Nationale Ballet en voorloper Het Nederlands Ballet, het Nederlands Dans Theater en Cabaret Lurelei. Om de dans goed te kunnen fotograferen is Van den Busken danslessen gaan volgen bij het Scapino Ballet, om zo kennis over deze kunstvorm op te doen.

Van den Busken fotografeerde in zijn begintijd ook de voorstellingen van het Holland Festival. In deze periode werd dit evenement - en veel Nederlandse theatergezelschappen - uitsluitend door Maria Austria vastgelegd. Zij had een waar monopolie en duldde eigenlijk geen andere fotografen in haar werkterrein. Maar met toestemming van de directeur van het Holland Festival kon Van den Busken, vanuit de coulissen, achter de brandweer en tegenover Austria gaan fotograferen. Waar Austria fotografeerde in opdracht van het festival en de gezelschappen, probeerde Van den Busken zijn foto’s per stuk te verkopen. Dit deed hij onder andere bij kranten en gezelschappen. Opdrachten kreeg hij nog niet, omdat Austria door strikte afspraken met de gezelschappen een monopolie hierop had.

Lange tijd hebben Austria en Van den Busken dezelfde voorstellingen bij het Nationale Ballet en het Nederlands Dans Theater vastgelegd. Hier zijn vaak zeer verschillende foto’s uit voort gekomen, waaruit blijkt dat Van den Busken creatiever en losser met de strakke regels van de dans omgaat. Zie als voorbeeld de foto’s van de voorstelling Epitaaf uit 1968 van het Nationale Ballet. Maria Austria’s foto’s zijn voornamelijk gericht op de uitvoering van de dans. Ze neemt al veel vrijheid van de klassieke dansfotografie door afsnijdingen en een redelijk hoog contrast. Maar Van den Busken gaat hier een stap verder in, hij laat in de ene afbeelding amper het aspect dans zien en toont alleen een kluwen mensen op elkaar. Het andere beeld is vervreemdend door twee dansers die, door bewegingsonscherpte, bijna geesten lijken die over het podium zweven. Hierbij ligt de nadruk weer niet op de dans, maar op het contrast tussen de ‘geesten’ en de duidelijk zichtbare dansers. Van den Busken heeft momenten uitgekozen die een ander element van de dans laten zien en niet alleen focussen op de uitvoering hiervan.

Van den Busken was vaak gedwongen om vanuit de coulissen te fotograferen. Dit leverde veel beperkingen op. Het zorgde niet alleen voor een beperkte blik op het toneel, maar ook elementen als toneellichten in de coulissen aan de overzijde van het toneel konden het beeld verstoren. Door deze beperkingen in belichtingen en positie, zijn niet al zijn foto’s van eenzelfde kwaliteit. In enkele gevallen leverde dit interessante foto’s op die eerder in het experimentele theater thuis horen, dan bij de klassieke dans. Naast deze lossere beelden van de dans, maakte Van den Busken ook veel klassieke beelden, bijvoorbeeld wanneer het klassieke pas-de-deux’s of ensemble stukken betreft.

Van den Busken heeft altijd in zwart/wit gefotografeerd. Zijn contrast gebruik verschilt regelmatig: bij slechtere lichtomstandigheden is het contrast hoger, waardoor het beeld minder grijstonen en details bevat. Van den Busken maakt voornamelijk mediumshots en, wanneer het een groot ensemble betreft, overzichtfoto’s. Hij kruipt nooit op de danser, maar laat altijd het hele lichaam zien. Beweging is soms verstild in de beelden, terwijl Van den Busken andere keren gebruik maakt van bewegingsonscherpte. In beide gevallen wordt de dynamiek van de dans benadrukt.

De foto’s van Van den Busken tonen een afwisselende blik op de dans, met aan de ene kant de klassieke dansposes en hoogtepunten en aan de andere kant een meer vrijere blik op de dans. Deze creativiteit en vrijheid lijken vaak voort te komen uit beperkingen van de fotograaf. Wanneer Van den Busken vanuit de zaal of vanaf het balkon fotografeerde, gaat het vaker om de meer geijkte plaatjes van de dans, terwijl de foto’s vanuit de coulissen veelal een spannendere, afwisselende blik op de dans geven.

Zie ook overlijdensbericht in de Theaterkrant.

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een link naar een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gebracht en waarbij hij geregistreerd werd voor de fotografie, voor zover geregistreerd in de Productiedatabase.

 
Les sylphides - Het Nederlands Ballet - 1954-09-24
Het zwanenmeer (Akte II) - Nederlands Ballet (1954-1961) - 1955-11-06
Het zwanenmeer (Akte II) - Het Nederlands Ballet - 1955-11-06
Hoeden en dromen - Scapino Ballet - 1957-10-05
Ommegang - Ballet der Lage Landen - 1958-06-10
De disgenoten - Het Nederlands Ballet - 1958-06-15
De maan in de trapeze - Nederlands Dans Theater - 1959-09-05
Giovinezza - Nederlands Dans Theater - 1959-09-05
Pas de deux uit Notenkraker - Nederlands Dans Theater - 1959-09-29
Suite en blanc - Het Nederlands Ballet - 1959-10-19
Othello - Het Nederlands Ballet - 1960-01-03
Verstoorde ontmoetingen - Scapino Ballet - 1960-03-05
Rooms - Nederlands Dans Theater - 1960-03-10
Jantjes eerste schooldag - Scapino Ballet - 1960-05-16
Les mirages - Het Nederlands Ballet - 1961-06-16
Suite en blanc - Het Nationale Ballet - 1961-09-16
Serenade - Het Nationale Ballet - 1961-09-16
Four Temperaments - Het Nationale Ballet - 1961-09-17
Notenkraker - Het Nationale Ballet - 1961-09-17
Shirah - Het Nationale Ballet - 1961-10-27
Jungle - Het Nationale Ballet - 1961-12-20
Het lelijke jonge eendje - Scapino Ballet - 1962-03-13
Het laatste bericht - Nederlands Dans Theater - 1962-05-29
Petroesjka - Het Nationale Ballet - 1962-10-23
Moeke er staat een vrijer aan de deur - Scapino Ballet - 1962-11-06
Réjouissance - Nederlands Dans Theater - 1963-02-19
Ombres - Het Nationale Ballet - 1963-03-19
Les variations dodécaphoniques - Het Nationale Ballet - 1963-06-19
Madrigalesco - Nederlands Dans Theater - 1963-07-05
Symphony in Three Movements - Nederlands Dans Theater - 1963-07-05
Don Quichotte - Het Nationale Ballet - 1963-10-07
De hospita - Nederlands Dans Theater - 1963-10-19
Melodie - Het Nationale Ballet - 1964-01-21
Spiegel - Het Nationale Ballet - 1964-04-18
Don Juan - Holland Festival - 1964-06-26
De disgenoten - Het Nationale Ballet - 1964-09-29
Het meisje met de zwavelstokjes - Scapino Ballet - 1964-09-30
Een Finse auto - Het Nationale Ballet - 1964-12-08
Repetitie - Nederlands Dans Theater - 1964-12-16
Het heksenjong - Het Nationale Ballet - 1964-12-21
Repetitie - Nederlands Dans Theater - 1965-01-05
Essay in de stilte - Nederlands Dans Theater - 1965-03-16
De groene tafel - Het Nationale Ballet - 1965-05-29
Monument voor een gestorven jongen - Holland Festival - 1965-06-19
De stier - Holland Festival - 1965-06-19
Le corsaire (pas de deux) - Het Nationale Ballet - 1965-09-28
Straatspelletjes - Scapino Ballet - 1965-10-07
Feest - Scapino Ballet - 1965-10-07
Giselle - Het Nationale Ballet - 1966-06-15
Apollon musagète - Het Nationale Ballet - 1966-06-24
Een negermeisje gaat naar school - Scapino Ballet - 1966-10-12
De droom - Holland Festival - 1967-07-04
Variaties 4-4 - Holland Festival - 1967-07-04
Zeven hoofdzonden - Nederlands Dans Theater - 1967-07-07
De vuurvogel - Het Nationale Ballet - 1967-12-14
Mythical Hunters - Nederlands Dans Theater - 1968-01-10
Ogenblikken - Het Nationale Ballet - 1968-01-14
Doornroosje - Het Nationale Ballet - 1968-02-28
Circles - Nederlands Dans Theater - 1968-03-05
Jeux - Nederlands Dans Theater - 1968-03-12
Untitled - Nederlands Dans Theater - 1968-03-26
Ivesiana - Holland Festival - 1968-06-25
Passacaglia - Holland Festival - 1968-06-26
Doorgang - Het Nationale Ballet - 1968-12-18
Arena - Nederlands Dans Theater - 1969-02-04
Catulli Carmina - Nederlands Dans Theater - 1969-03-17
Petroesjka - Het Nationale Ballet - 1969-06-14
Squares - Nederlands Dans Theater - 1969-06-24
Epitaaf - Het Nationale Ballet - 1969-06-26
Bolero - Het Nationale Ballet - 1969-06-26
Astraal - Het Nationale Ballet - 1969-12-21
Paquita - Het Nationale Ballet - 1970-01-14
Noctifobie - Het Nationale Ballet - 1970-03-21
De touwen van de tijd - Holland Festival - 1970-06-16
Onderweg - Het Nationale Ballet - 1970-10-26
Geverfde vogels - Het Nationale Ballet - 1971-10-13
Doornroosje - Het Nationale Ballet - 1972-03-28
Het zwanenmeer - Het Nationale Ballet - 1973-12-19
Serenade - Het Nationale Ballet - 1978-06-08
The Sleeping Beauty - Het Nationale Ballet - 1981-07-02
… overige resultaten

Opdrachtgevers

Hans van den Busken heeft onder andere gefotografeerd voor:

Bronnen