Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Canon 1920

Canonlogo.jpgDe Jantjes, een volksschets met zang en dans

Met zijn drieën creëren Herman Bouber (tekst), Louis Davids en Margie Morris (liedteksten en muziek) een voorloper van de musical in Nederland.

In 1927 was in Amerika een voorstelling te zien die later te boek is komen te staan als de allereerste musical. Het ging om Showboat. Het grote verschil met andere muzikale theatergenres als de revue en de vaudeville was dat de liedjes en de muziek in Showboat geen losse, op zichzelf staande onderdelen waren, maar dat ze in een verhaal geïntegreerd waren. Het publiek in Nederland zou nog tot na de Tweede Wereldoorlog moeten wachten op de eerste musical. Maar of men daar in de jaren twintig van wakker lag, is maar de vraag. Er waren hier immers spectaculaire revues te zien. Daarnaast was er in 1917 een heel nieuw genre geïntroduceerd: de volkschets met zang en dans.

Volkschets met zang en dans

De basis voor dit nieuwe genre was gelegd door de auteur, acteur en toneelleider Herman Bouber (1885-1963). Bouber had een stuk geschreven over een Jordanese winkelierster, Bleeke Bet, en had de populaire zanger/cabaretier en tekstschrijver Louis Davids (1883-1939) en zijn vriendin, de componiste Margie Morris (1892-1983) gevraagd om daar een aantal liedjes bij te schrijven. Die twee traden al vanaf 1913 met veel succes op onder de noemer He, she and the piano. Het succes dat Bleeke Bet bij de première oogstte, op 1 december 1917, smaakte onmiddellijk naar meer.

Herman Bouber. Tekening door Cees A.B. Bantzinger, 1947. Collectie TIN Louis Davids. Foto Bernhard Jacobs, 1925. Collectie TIN Margie Morris. Foto Bernhard Jacobs, z.j. Collectie TIN

De Jantjes

Met de première van De Jantjes, op 14 augustus 1920, vielen alle stukjes op hun plaats. Niet alleen de belevenissen van drie Amsterdamse matrozen - Blauwe Toon, Schele Manus en Dolle Dries - die hun heil gaan zoeken in Nederlands Indië, spraken enorm aan. Ook de liedjes bleken ijzersterk. Word nooit verliefd, Draaien, Als je huilt ben je een stakker, Nou tabé dan, In de Jordaan en Omdat ik zoveel van je hou werden overal in het land meegezongen. Bouber kon De Jantjes tegelijkertijd in verschillende bezettingen door het land laten toeren. Binnen drie jaar tijd stond de teller op meer dan 2000 voorstellingen.

Programma De Jantjes, 1920. Collectie TIN Programma De Jantjes, 1920. Collectie TIN

De Jantjes. V.l.n.r. Heintje Davids, Annie Verhulst, Beppie Boda. Foto: Bart de Kok,1920. Collectie TIN

Na het theater de film

Door het enorme succes van De Jantjes kon een film niet lang uitblijven. In 1922 maakte Maurits Binger al een zwijgende versie, met Louis Davids zelf als een van de drie matrozen. Toen het technisch mogelijk werd, wist regisseur Jaap Speyer niet hoe snel hij een versie met geluid moest maken. De sterkste troef in deze film uit 1934 waren de liedjes, hoorbaar gezongen door een topcast met onder anderen Heintje Davids, Jan van Ees, Johan Kaart, Fien de la Mar en Sylvain Poons.

Cabaretster Louis Davids

Louis Davids kreeg in die tweede versie een gastoptreden als cabaretier toebedeeld. Hij had intussen de leiding gekregen over het Kurhaus Cabaret in Scheveningen. Daar zorgde hij gedurende de zomermaanden iedere veertien dagen voor een nieuw programma, met zichzelf als conferencier-cabaretier. Ook engageerde hij een keur aan buitenlandse en Nederlandse artiesten, waaronder de nog onbekende Wim Kan. Davids favoriete tekstschrijver in deze jaren was Jacques van Tol. Het was mede dankzij Van Tols teksten voor nummers als De kleine man, De voetbalmatch en Als je voor een dubbeltje geboren bent, dat Davids in deze jaren uitgroeide tot de belangrijkste artiest van Nederland.

Latere Jantjes

De Jantjes keerde ook na de Tweede Wereldoorlog met zekere regelmaat in de Nederlandse theaters terug. De producties werden aanvankelijk uitgebracht door het gezelschap van Herman Bouber; later door Beppie Nooy, die de stuwende kracht was achter het Amsterdams Volkstoneel en Nooy's Volkstheater. Ook Joop van den Ende bracht De Jantjes tot tweemaal toe terug in het theater, in 1997 en in 2004. Rollen in De Jantjes werden onder meer vertolkt door Johnny Jordaan, Albert Mol, Danny de Munk en Carry Tefsen.

Affiche De Jantjes, 1959. Collectie TIN Affiche De Jantjes, 1997. Ontwerp: Gastèl van Koeleman. Collectie TIN


Dit is één van de canonteksten. Voor meer informatie zie: Canon van het Theater in Nederland

In 1920 geboren

 SorteernaamGeboortedatumOverlijdensdatum
Jorge FataurosFatauros, Jorge1920
Elisabeth AndersenAndersen, Elisabeth1 januari 19203 oktober 2018
Karel ShookShook, Karel19208 juni 1985
Tobi RixRix, Tobi1920
Kay LorentzLorentz, Kay192029 januari 1993
Paul GrinvisGrinvis, Paul192022 januari 2006
Nico FeldbergFeldberg, Nico19201999
Dominik HartmannHartmann, Dominik19201989
Paul GrinwisGrinwis, Paul192022 januari 2006
Deryk MendelMendel, Deryk192028 mei 2013
Anton van Maarten (= Frans Stranger)Maarten (= Frans Stranger), Anton van19201983
Hetty BlokBlok, Hetty6 januari 19202 juni 2012
Rosella HightowerHightower, Rosella10 januari 19204 november 2008
Truus SandifortSandifort, Truus11 januari 192020 oktober 1996
Lidia SkarzynskiSkarzynski, Lidia14 januari 192020 juli 1994
Donald BevanBevan, Donald16 januari 192029 mei 2013
Claude MagnierMagnier, Claude20 januari 192021 juni 1983
Federico FelliniFellini, Federico20 januari 192031 oktober 1993
Cathy BuningBuning, Cathy22 januari 19207 januari 2014
Jeanne BrabantsBrabants, Jeanne25 januari 19202 januari 2014
... meer resultaten

In 1920 overleden

 SorteernaamGeboortedatumOverlijdensdatum
Albert VanlooVanloo, Albert10 september 18641920
A.G. SteelinkSteelink, A.G.28 november 18441920
Abraham de WinterWinter, Abraham de10 maart 184129 januari 1920
Johanna de Jong-WertwijnJong-Wertwijn, Johanna de30 mei 18748 maart 1920
Jan BudermanBuderman, Jan9 januari 185124 maart 1920
Hortense SchneiderSchneider, Hortense13 april 18335 mei 1920
Georg JarnoJarno, Georg3 juni 186825 mei 1920
Willem van Zuylen jr.Zuylen jr., Willem van15 december 18706 augustus 1920
Nestor de TièreTière, Nestor de6 augustus 186528 september 1920
Mina GoedhartGoedhart, Mina28 november 188521 november 1920
Albert BolBol, Albert29 april 18794 december 1920

In 1920 in première

 PremieredatumLocatie
Eene mondaine vrouw - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-01-011 januari 1920Centraal Theater, Amsterdam
Heb je d'r last van ?? - Hollandsch Operette Gezelschap - 1920-01-011 januari 1920Paleis voor Volksvlijt, Amsterdam
De zedelijkheids-dictator - N.V. Het Hofstad Tooneel - 1920-01-011 januari 1920Theater Verkade, 's-Gravenhage
Tot de laatste minuut - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-01-011 januari 1920Centraal Theater, Amsterdam
De Roos van Stamboul - De Haghezanges - 1920-01-011 januari 1920Scala Theater, 's-Gravenhage
La Rosaline - De Haghezangers - 1920-03-011 januari 1920Paleis voor Volksvlijt, Amsterdam
Wij vliegen - Henri ter Hall Revue - 1920-01-011 januari 1920De Kleine Comedie, Rotterdam
De schepper - Het Hollandsch Tooneel - 1920-01-033 januari 1920Hollandsche Schouwburg, Amsterdam
Variété-voorstelling - Variété Faveur - 1920-01-1111 januari 1920De Doelen, Rotterdam
Heb je d'r last van?? - Hollandsch Operette Gezelschap - 1920-01-1111 januari 1920Paleis voor Volksvlijt, Amsterdam
De bedriegers - Gelegenheidscombinaties - 1920-01-1212 januari 1920Grand Théâtre, Amsterdam
De meteoor - Het Schouwtooneel - 1920-01-1616 januari 1920Stadsschouwburg, Haarlem
De kribbebijter - Nederlandsch Vaudeville Gezelschap - 1920-01-2020 januari 1920Grand Théâtre, Amsterdam
Het huis Bonardon - NV Het Rotterdamsch Tooneel (1916-1923) - 1920-01-2121 januari 1920De Koninklijke Schouwburg, 's-Gravenhage
Wat eeuwig blijft - Het Schouwtooneel - 1920-01-2222 januari 1920Stadsschouwburg, Arnhem (1865-1934)
Vrouwelijke wapens - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-02-011 februari 1920Centraal Theater, Amsterdam
De tien geboden - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-02-055 februari 1920Centraal Theater, Amsterdam
De leelijke man - N.V. Het Hofstad Tooneel - 1920-02-066 februari 1920Theater Verkade, 's-Gravenhage
Het purperen masker - N.V. De Tooneelvereeniging - 1920-02-1010 februari 1920Grand Théâtre, Amsterdam
De stem van het hart - NV Het Rotterdamsch Tooneel (1916-1923) - 1920-02-1313 februari 1920
... meer resultaten

Edit deze pagina