Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken



Canon 1954

Canonlogo.jpgSonia Gaskell krijgt rijkssubsidie voor een dansgezelschap

Oprichting van Het Nederlands Ballet, voorloper van Het Nationale Ballet en Het Nederlands Dans Theater.

In de jaren dertig van de vorige eeuw had de Nederlandse dans enorm aan kwaliteit gewonnen. Dat was onder meer te danken aan de inspanningen van Yvonne Georgi. Na de Tweede Wereldoorlog werd Georgi gedwongen haar positie als leading lady van de Nederlandse dans op te geven. Haar plaats zou worden ingenomen door Sonia Gaskell.

Georgi en het Gemeentelijk Theaterbedrijf

In 1941 was het enige, professionele Nederlandse dansgezelschap, dat van Yvonne Georgi, deel gaan uitmaken van het Gemeentelijk Theaterbedrijf. Dat was een door de Duitsers in het leven geroepen megagezelschap dat toneel-, opera- én dansvoorstellingen verzorgde. Die samenwerking met de Duitsers werd Georgi na de Tweede Wereldoorlog niet in dank afgenomen. Zij kreeg een werkverbod opgelegd, net als zoals zoveel anderen die zich bij de Kultuurkamer hadden aangemeld en tijdens de oorlogsjaren hadden doorgewerkt. En omdat het Gemeentelijk Theaterbedrijf werd opgeheven, verviel automatisch de overheidssubsidie voor dans. Alleen het Ballet van de Nederlandse Opera ontving enige financiële ondersteuning. Degenen die de dans in Nederland een warm hart toedroegen, konden dus weer van voor af aan beginnen.

Yvonne Georgi. Foto: S. Enkelmann, 1934. Collectie TIN

Een balletoorlog

Het waren vijf zeer gemotiveerde danseressen/choreografen die daar werk van maakten. In harmonie ging dat overigens niet. Er brak een heuse balletoorlog uit waarbij Hans Snoek (Scapino Ballet), Mascha ter Weeme (Ballet der Lage Landen), Darja Collin (Ballet van de Nederlandse Opera), Françoise Adret (idem) en Sonia Gaskell (Studio ’45, Ballet Recital I, Ballet Recital II) om het hardst dongen naar de gunst van het publiek én van de overheid.

De prestaties van deze gezelschappen waren goed en de waardering voor dans groeide. Het duurde dan ook niet lang of de overheid toonde zich bereid om tot subsidiëring over te gaan. Maar geld voor al deze gezelschappen was er niet. Het Ministerie van OKW riep een commissie in het leven, die een antwoord moest formuleren op de vraag wie in Nederland het meest geschikt was om artistiek leider te worden van een nationaal dansgezelschap.

Het Nederlands Ballet

De in Litouwen, uit Joods-Russische ouders geboren Sonia Gaskell kwam uiteindelijk als beste uit de bus. Gaskell woonde sinds 1939 in Nederland en trainde haar dansers in de klassieke, Frans-Russische stijl. Zij kreeg van het Rijk de opdracht een balletgezelschap te formeren met een subsidie van 60.000,- gulden. Met een aanvullende subsidie van de gemeente Den Haag kon Het Nederlands Ballet in 1954 van start. Vestigingsplaats was Den Haag.

Sonia Gaskell (rechts) in haar studio in Den Haag. Foto: Particam Pictures/MAI, 1959. Collectie TIN

De school van Gaskell

Met Het Nederlands Ballet werkte Gaskell verder aan de versterking van de dans als een volwaardige kunstvorm. Vooral het werk van de Russisch/Amerikaanse choreograaf George Balanchine die in 1952 met zijn New York City Ballet Nederland aandeed, stond haar daarbij als ideaal voor ogen. Om dat ideaal te verwezenlijken stelde ze zich een aantal doelen: de techniek van de dansers moest verbeterd worden en het repertoire moest klassieke en moderne meesterwerken van internationaal bekende choreografen gaan bevatten. Daarbij stimuleerde ze jonge, Nederlandse choreografen om nieuw werk te creëren.

Het Nederlands Ballet met Les Sylphides, 1954/1955. Fotograaf onbekend. Collectie TIN Jaap Flier en Linda Manez in Het Zwanemeer, 1955/1956. Foto: D.G. Lanting. Collectie TIN

Twee nieuwe gezelschappen

Gaskells oog voor nieuw talent en de ruimte die ze jonge choreografen bood, kon niet voorkomen dat een groot leden van haar gezelschap zich in 1959 afscheidde. Dansers en choreografen als Jaap Flier, Rudi van Dantzig, Alexandra Radius en Han Ebbelaar konden zich niet meer vinden in Gaskells autoritaire wijze van leidinggeven. Ook wilden zij meer ruimte voor eigentijds repertoire. Zij begonnen een nieuw gezelschap, waar ook Gérard Lemaitre en Hans van Manen zich bij aansloten. Als naam werd gekozen voor het Nederlands Dans Theater. Gaskell bleef achter met een zwaar gehavend gezelschap. De oplossing vond ze uiteindelijk in Amsterdam. Het Nederlands Ballet fuseerde in 1961 met het Amsterdams Ballet, een door de gemeente Amsterdam ondersteund gezelschap. De naam van het nieuwe gezelschap: Het Nationale Ballet. Toen Gaskell in 1969 afscheid nam, liet zij een gezelschap achter dat zich kon meten met de internationale top. Zowel Het Nationale Ballet, als Het Nederlands Dans Theater zijn tot op de dag van vandaag gezichtsbepalend gebleven voor de dans in Nederland.

Rudi van Dantzig. Foto: Jorge Fatauros, ca. 1975. Collectie TIN Alexandra Radius en Han Ebbelaar. Foto: Jorge Fatauros. Collectie TIN


Dit is één van de canonteksten. Voor meer informatie zie: Canon van het Theater in Nederland

In 1954 geboren

 SorteernaamGeboortedatumOverlijdensdatum
Tomasz MedrzakMedrzak, Tomasz1954
Kristian KanstadtKanstadt, Kristian1954
Ernestine ComvaliusComvalius, Ernestine1954
Alessandro LibertiniLibertini, Alessandro1954
Max SchaetzkeSchaetzke, Max1954
Nigel WilliamsWilliams, Nigel1954
Frans HunekerHuneker, Frans1954
René ClaassenClaassen, René1954
Herwig de WeerdtWeerdt, Herwig de1954
Paul KoekKoek, Paul1954
Matthijs RümkeRümke, Matthijs195412 september 2015
Mirjam Grote GanseyGrote Gansey, Mirjam1954
Inez TimmerTimmer, Inez1954
Bernard KudlakKudlak, Bernard1954
Philippe de MaertelaereMaertelaere, Philippe de1954
Lex PetersPeters, Lex1 januari 1954
Nan van HouteHoute, Nan van1954
Frits van HartingsveldtHartingsveldt, Frits van1954
Rich HallHall, Rich1954
Bart van der HarstHarst, Bart van der1954
... meer resultaten

In 1954 overleden

 SorteernaamGeboortedatumOverlijdensdatum
Emmy ArbousArbous, Emmy28 juli 189711 januari 1954
Oscar StraussStrauss, Oscar6 maart 187011 januari 1954
Frans MijnssenMijnssen, Frans18 februari 187220 januari 1954
Willem DeeringDeering, Willem8 april 188722 januari 1954
Nora la RancheRanche, Nora la22 december 189012 februari 1954
Guelfo CivininiCivinini, Guelfo1 augustus 187310 april 1954
Pauline de Haan-ManifargesHaan-Manifarges, Pauline de4 april 18722 mei 1954
Clemens KraussKrauss, Clemens31 maart 189316 mei 1954
BulbulBulbul1 januari 191917 mei 1954
Dirk VerbeekVerbeek, Dirk29 oktober 18836 juli 1954
Lize van der Poll-HamakersPoll-Hamakers, Lize van der9 juni 187920 juli 1954
Frans WertwijnWertwijn, Frans27 juli 187920 juli 1954
Frans MikkenieMikkenie, Frans5 maart 190324 juli 1954
Sidonie Gabrielle ColetteColette, Sidonie Gabrielle28 januari 18733 augustus 1954
Lena KemperKemper, Lena11 juni 188726 augustus 1954
Henri van EesEes, Henri van2 februari 188312 oktober 1954
Johan BrandenburgBrandenburg, Johan12 september 187716 oktober 1954
Jan van Riemsdijk (1879-1954)Riemsdijk (1879-1954), Jan van23 april 187918 oktober 1954
Jacques ReuleReule, Jacques17 november 187924 november 1954

In 1954 in première

 PremieredatumLocatie
Sebastiaan - De Rotterdamse Comedie - 1954-01-011 januari 1954Theater Lantaren / Venster, Rotterdam
Boeven en madeliefjes - Haags Toneel - 1954-01-011 januari 1954
Hij, zij en Hottentot - Haags Toneel - 1954-01-011 januari 1954
De bruiloft van Kloris en Roosje - De Nederlandse Comedie - 1954-01-011 januari 1954Stadsschouwburg, Amsterdam
De barbier van Sevilla - Haags Toneel - 1954-01-011 januari 1954
In spin de wereld in - Cabaret Kris van de Velden - 1954-01-011 januari 1954
Ik hou van je! - Haags Toneel - 1954-01-01 Mary1 januari 1954
De blanke koningin - Stichting Rotterdams Toneel - 1954-01-011 januari 1954Rotterdamsche Schouwburg (1947-1984), Rotterdam
Mary, ik hou van je! - Haags Toneel - 1954-01-011 januari 1954
Zij en Hottentot - Haags Toneel - 1954-01-01 Hij1 januari 1954
Deze vrouw mag niet branden - De Haagsche Comedie - 1954-01-011 januari 1954De Koninklijke Schouwburg, 's-Gravenhage
Pilatus - Haags Toneel - 1954-01-011 januari 1954
Gijsbreght van Aemstel - De Nederlandse Comedie - 1954-01-011 januari 1954Stadsschouwburg, Amsterdam
In het kleine geluk - Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging - 1954-01-044 januari 1954Op locatie
Antony and Cleopatra - Shakespeare Memorial Theatre - 1954-01-055 januari 1954De Koninklijke Schouwburg, 's-Gravenhage
Antony and Cleopatra - The Shakespeare memorial theatre company - 1954-01-055 januari 1954De Koninklijke Schouwburg, 's-Gravenhage
Don Camillo en de kleine wereld - Toneelgroep Theater - 1954-01-099 januari 1954Schouwburg, Arnhem
Les Pêcheurs de perles - Zuid Nederlandse Opera - 1954-01-1414 januari 1954Stadsschouwburg, Maastricht
Sjon Pichiri - Cultureel Centrum Curacao - 1954-01-1717 januari 1954Op locatie
Miss Sherlock Holmes - Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging - 1954-01-1818 januari 1954Centraal Theater, Amsterdam
... meer resultaten

Edit deze pagina