De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Jean-Paul Vroom (1922 - 2006) was een Nederlandse theatervormgever.

Biografie

Zijn moeder was een Parijse couturière, zijn vader was kunstschilder-decorontwerper. Korte tijd heeft Vroom in zijn vaders decoratelier gewerkt, maar hij vond dat zijn vader hem te slecht betaalde. Op vijftienjarige leeftijd besloot hij daarom op zichzelf te gaan wonen. Door het illustreren in weekbladen en op reclameborden wist hij in zijn eigen onderhoud te voorzien.

In 1938 kreeg Vroom een beurs voor de Koninklijke Academie in Den Haag. Hij kreeg daar onder meer les van Paul Citroen, Rein Draaier en Willem Schrofer, maar werd er al snel weer vanaf gestuurd omdat hij zich niet volgens de regels kleedde. In de oorlog weigerde hij lid te worden van de Kultuurkamer, waardoor hij lange tijd ondergedoken heeft gezeten in Amsterdam. Vroom raakte betrokken bij het verzet, hij hield zich daar bezig met het vervalsen van identiteitspapieren. In 1943 probeerde hij via Spanje naar Engeland te vluchten maar kwam uiteindelijk in Parijs terecht. Daar is hij dertien jaar gebleven, studeerde van 1944 tot 1946 grafische technieken aan de Ecole Estienne en heeft er als beeldend kunstenaar hard gewerkt. In zijn vele tekeningen, gravures, etsen, litho’s en schilderijen uit die tijd liet hij zich inspireren door het werk van de surrealisten.

Naast zijn vrije werk ontwikkelde Jean-Paul Vroom zich ook als theatervormgever. Toen hij 1955 in Nederland terugkeerde, realiseerde hij zijn eerste decor- en kostuumontwerpen voor de Nederlandse première van Wachten op Godot van Samuel Beckett, door Toneelgroep Theater. Begin jaren zestig werkte Vroom voor het eerst samen met Hans van Manen en vanaf 1970 tot ongeveer 1984 ontwierp hij bijna alle decors en kostuums voor zijn balletten. Zij hebben samengewerkt voor onder meer het Nederlands Dans Theater, Het Nationale Ballet en het Scapino Ballet. Dans heeft Vroom’s voorkeur: "Alles wat er op toneel gebeurt is een vorm van entertainment. Voor mij is ballet een optimale vorm van entertainment, die toneel een stuk achter zich laat. Je wordt niet met verbale poespas geconfronteerd. Het is een samengaan van licht, beweging en muziek." In 1972 ontwierp hij dan ook voor het laatste een decor voor toneel (De Vossejacht, Amsterdams Toneel).

De samenwerking van Vroom en Van Manen is uitzonderlijk te noemen: "Hans en ik zijn zo op elkaar ingespeeld. We begrijpen elkaar met een kwart woord". Het decor was altijd dienstbaar aan de choreografie. Vroom ontwierp abstracte of gestileerde decors met veel gebruik van horizontale lijnen waardoor de beweging geaccentueerd werd. Jean-Paul Vroom: "Ik houd er niet van nadrukkelijk aanwezig te zijn. Alles op het toneel dat de aandacht afhoudt van de dans is in mijn ogen verkeerd. Jarenlang hebben mensen bij de balletten van Hans van Manen gedacht dat er geen decor was. Voor mij is dat het grootste denkbare compliment. Het decor dient de dans te versterken en niet andersom." De kostuumontwerpen werden pas ontwikkeld als hij een deel van de choreografie had gezien, aan de hand van de bewegingen en lichaam van de dansers. Ook hier stond de totale integratie met het ballet voorop. Vroom was één van de eersten die in zijn decors voor de dans gebruik maakte van het zogenaamde gobelingaasdoek. Licht fascineerde hem en mede door de mogelijkheden die gaasdoek schept voor licht en projecties, heeft hij het veelvuldig gebruikt in zijn scenografie. Veel van zijn decors zijn grijs, omdat deze kleur zich het makkelijkst laat veranderen door licht.

Na het surrealisme in zijn vroege werk, liet hij zich later vooral inspireren door fotografie en film. Naast zijn werk voor ballet, werkte Vroom als art director voor een aantal Nederlandse films en is hij tevens werkzaam gebleven als beeldend kunstenaar. Jean-Paul Vroom overleed in april 2006 in zijn geboortestad Den Haag.

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gegaan en waarbij hij geregistreerd werd in de Productiedatabase voor het ontwerpen van het decor, alsmede zijn overige bijdragen aan voorstellingen.

 
De onzichtbare dame - Toneelgroep Theater - 1953-09-05
Wachten op Godot - Toneelgroep Theater - 1955-03-06
Goudendarm - De Nederlandse Comedie - 1955-04-30
Kain en Abel - Nederlands Dans Theater - 1961-11-25
Eurydice - Nederlands Dans Theater - 1962-01-16
The Web - Nederlands Dans Theater - 1963-02-19
Grosse Fuge - Nederlands Dans Theater - 1971-04-08
Keep Going - Nederlands Dans Theater - 1971-06-30
Ajakaboembie - Scapino Ballet - 1971-12-12
Twilight - Het Nationale Ballet - 1972-06-20
Daphnis en Chloë - Het Nationale Ballet - 1972-12-14
De vossejacht - Stichting Het Amsterdams Toneel - 1972-12-23
Septet extra - Nederlands Dans Theater - 1973-07-02
Septet Extra - Holland Festival - 1973-07-02
Adagio Hammerklavier - Het Nationale Ballet - 1973-10-04
Assortimento - Scapino Ballet - 1973-12-25
Le sacre du printemps - Holland Festival - 1974-06-16
Le sacre du printemps - Het Nationale Ballet - 1974-06-16
Kwintet - Het Nationale Ballet - 1974-10-13
5 Spheres - Het Nationale Ballet - 1975-02-04
Metaforen - Het Nationale Ballet - 1976-01-15
Ebony concerto en een tango - Het Nationale Ballet - 1976-02-22
Four Schumann Pieces - Holland Festival - 1976-06-05
Four Schumann Pieces - Het Nationale Ballet - 1976-06-05
Octet Opus 20 - Het Nationale Ballet - 1977-03-23
Lieder ohne Worte - Nederlands Dans Theater - 1977-06-18
5 Tango's- Resurrección del Angel - Het Nationale Ballet - 1977-11-03
5 Tango's- Buenos Aires Hora O - Het Nationale Ballet - 1977-11-03
5 Tango's: Todo Beunos Aires - Het Nationale Ballet - 1977-11-03
5 Tango's - Het Nationale Ballet - 1977-11-03
5 Tango's- Todo Beunos Aires - Het Nationale Ballet - 1977-11-03
5 Tango's: Mort - Het Nationale Ballet - 1977-11-03
5 Tango's- Mort - Het Nationale Ballet - 1977-11-03
5 Tango's: Vayamos al Diablo - Het Nationale Ballet - 1977-11-03
5 Tango's- Vayamos al Diablo - Het Nationale Ballet - 1977-11-03
5 Tango's: Resurrección del Angel - Het Nationale Ballet - 1977-11-03
5 Tango's - Het Nationale Ballet - 1977-11-13
Grand Trio - Het Nationale Ballet - 1978-11-22
Memories of The Body - Nederlands Dans Theater - 1979-03-22
Concert voor piano en blazers - Nederlands Dans Theater - 1979-09-21
Einlage - Het Nationale Ballet - 1980-01-16
Pianovariaties - Het Nationale Ballet - 1980-11-04
Septet Extra - Scapino Ballet - 1981-02-05
Situation - Het Nationale Ballet - 1981-03-05
Grosse Fuge - Het Nationale Ballet - 1982-01-26
Five Short Stories - Het Nationale Ballet - 1982-03-25
Trois Gnossiennes - Het Nationale Ballet - 1982-10-20
Exposed (Pianovariaties V) - Het Nationale Ballet - 1984-01-18
Septet extra - Scapino Ballet - 1984-08-31
Tilt Reprise - Nederlands Dans Theater - 1987-01-11
Situation - Nederlands Dans Theater II - 1988-11-10
5 Tango's - Holland Festival - 1991-06-21
Assortimento - Danstheater voor de jeugd Piccolo Mondo - 1992-03-29
Septet extra - Introdans Ensemble voor de Jeugd - 2003-02-15
Grosse Fuge - San Francisco Ballet - 2007-09-11
5 Tango's - Bayerisches Staatsballett - 2007-09-15
Situations - anoukvandijk dc - 2007-10-05
Situation - Het Nationale Ballet - 2008-06-14

Ontwerpen Jean-Paul Vroom in de Collectie TIN

In de Collectie TIN bevinden zich decor- en kostuumontwerpen en kostuums naar ontwerp van Jean-Paul Vroom.

N.B. Wilt u een compleet overzicht van alle werken van Jean-Paul Vroom in de Collectie TIN? Raadpleeg dan de catalogus: zie Catalogus Bijzondere Collecties UvA Uitvoerende kunsten

Bronnen