Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken



Canon 1958

Canonlogo.jpgToni Boltini contracteert de amazone Valesca Wilke

De bekendste circusdirecteur van Nederland kan een wereldster aan zijn programma toevoegen.

Toni Boltini, artiestennaam van Wilhelm Akkerman (1920 - 2003), had één ding gemeen met een van zijn illustere voorgangers, de Amerikaanse circusdirecteur P.T. Barnum: hij was in staat om voortdurend de media te halen met gepeperde uitspraken, nieuwe vondsten of spectaculaire stunts. Zo lukte het hem om op 24 oktober 1966 met zijn circus door te dringen tot de tuin van Paleis Soestdijk, op bezoek bij koningin Juliana en Prins Bernard. Zijn op publiciteit gerichte aanpak leidde tot circusprogramma’s die niet bij iedereen in de smaak vielen. Volgens sommigen was het ongepast om skelters, een topless ballet en optredens van zangers als Rob de Nijs, Johnny Lion en Vader Abraham te combineren met de ijsberen van Ursula Böttcher of met beroemde acrobaten als de Balkanski’s.

Grote ijver en handelsgeest

Toni Boltini startte zijn carrière als circusdirecteur net na de Tweede Wereldoorlog, toen hij het kermis-variété van zijn ouders omzette in een bescheiden circus. Met grote ijver en handelsgeest bouwde hij zijn onderneming jaar na jaar verder uit. De aanvankelijk bescheiden collectie dieren vergrootte hij door gedresseerde dieren over te nemen van andere circussen. Na jaren met kleine tenten te hebben gewerkt verraste hij de circuswereld in het voorjaar van 1961 met een voor die tijd enorme groenwitte tent die door acht masten werd gedragen.

Affiche met Dicky en Toni Boltini, 1963. Ontwerper onbekend. Collectie TIN

Circusster Valesca Wilke

Boltini was altijd op zoek naar goede vakmensen. Zo stonden onder meer de befaamde roofdierdresseurs Alberto Althoff, Wim Vos en Jos Uyterlinden bij hem in de kooi. In 1958 contracteerde hij William Wilke Conrad die een belangrijk aandeel had gehad in de paardennummers van het fameuze Nederlandse Circus Strassburger. Met Conrad kwam ook diens dochter Valesca Wilke mee. Zij was op dat moment al een van de bekendste circusvakvrouwen die Nederland kende. Ze reed hogeschool, een doorontwikkelde vorm van dressuur, waarbij ze haar paard de meest ingewikkelde figuren liet maken, maar presenteerde ook vrijheidspaarden (paarden die los door de arena lopen). Naast haar optredens leidde Wilke onder meer Boltini’s dochter Antoinette op.

Affiche Circus Toni Boltini, met aankondiging van ‘Wilke’s Hogeschool en Vrijheidsdressuur’, 1958. Collectie TIN Portrettekening van Valesca Wilke door Cees. A.B. Bantzinger, 1978. Collectie TIN.

De ‘handlegging’ met broer Bubi

Valesca Wilke had de Amerikaanse nationaliteit, maar zij werd geboren op 7 juli 1919 in een woonwagen in Zevenbergen. Op achtjarige leeftijd stond ze al met een pony in de piste. In 1932 – op dertienjarige leeftijd – werkte ze met haar broer en ouders bij Circus Gleich, dat onder meer voorstellingen gaf op het Frederiksplein in Amsterdam. Met haar broer zou ze later een unieke ‘trick’ instuderen. Ze deden acrobatiek te paard met als hoogtepunt de ‘handlegging’: broer Bubi stond op een ongezadeld, galopperend paard terwijl hij Valesca, die achterover lag, op een hand in evenwicht hield. Een zeldzaam gevaarlijk nummer dat de Conrads, zo was hun artiestennaam, tot 1959 dagelijks presenteerden aan het hooggeëerde publiek.

Een manege bij Breda

Valesca Wilke was vijf jaar lang in de piste van Toni Boltini te bewonderen. In 1963 trad ze voor het laatst op met haar hogeschoolnummer. Het systeem van Toni Boltini om iedere dag in een andere stad twee voorstellingen te geven werd haar te veel. Samen met haar vriendin Tike van der Ven opende zij in 1965 een manege bij Breda. Het feit dat ze niet langer optrad voor publiek compenseerde ze door rijdemonstraties te gaan geven. In de circuswereld wordt zij nog steeds in een adem genoemd met de groten uit het paardenvak.

In strijd met de overheid

Terwijl de Europese circussen in de jaren zeventig steeds meer aan populariteit begonnen te verliezen, wist Toni Boltini continu in het nieuws te blijven. Hij protesteerde onder meer tegen de vermakelijkheidsbelasting, tegen de staangelden en tegen het ontbreken van subsidie voor het circus. Daardoor kenden ook niet-circusliefhebbers zijn naam. Zijn niet aflatende inspanningen om zijn schepping op de weg te houden, vonden rond 1980 een einde. Samen met zijn tweede vrouw Pammy trok hij zich terug op het recreatiepark Oud Valkeveen bij Naarden, waar hij op 24 december 2003 overleed.

Invloed en navolging

Na de dood van Toni Boltini bleef ons land niet circusloos achter. Integendeel. Ex-medewerkers van hem reizen nog steeds met hun circussen door ons land. Alberto Althoff, Herman Renz en Maurice Veltkamp (Magic Circus) zijn daar voorbeelden van. Publiek dat de verfijnde sfeer van Circus Strassburger of Circus van Bever gewend was, of de grandeur van buitenlandse circussen, heeft ongetwijfeld wel eens vreemd opgekeken van het ongewone, soms wat slordige circus van Toni Boltini. Dat neemt niet weg dat hij met zijn ideeën over het circusbedrijf, en zijn niet aflatende inzet voor zijn circus, grote invloed heeft gehad op de loop van de vaderlandse circusgeschiedenis.

Affiche van  Circus Renz met 's werelds grootste roofdieren groep Tom Dieck junior, 1965. Ontwerper onbekend. Collectie TIN

Dit is één van de canonteksten. Voor meer informatie zie: Canon van het Theater in Nederland

In 1958 geboren

 SorteernaamGeboortedatumOverlijdensdatum
Jan LinkensLinkens, Jan1958
Sophie KassiesKassies, Sophie1958
Errollyn WallenWallen, Errollyn1958
Reier PosPos, Reier1958
Claudia CastellucciCastellucci, Claudia1958
Kees ScholtenScholten, Kees1958
Cathy NussbaumerNussbaumer, Cathy1958
Rob MoonenMoonen, Rob1958
Jan VersweyveldVersweyveld, Jan1958
Hanneke OeyOey, Hanneke1958
Conny JanssenJanssen, Conny1958
Toby TwiningTwining, Toby1958
Henk ZwartZwart, Henk1958
Graeme JenkinsJenkins, Graeme1958
Ko van den BoschBosch, Ko van den1958
Debbie MarquetMarquet, Debbie1958
Ellen van RossumRossum, Ellen van1958
Jan ZoetZoet, Jan1958
David FinleyFinley, David195822 september 2011
Ruurt de MaesschalckMaesschalck, Ruurt de1958
... meer resultaten

In 1958 overleden

 SorteernaamGeboortedatumOverlijdensdatum
Bernard van LeerLeer, Bernard van27 december 18836 januari 1958
Johan BuziauBuziau, Johan7 januari 18773 februari 1958
Friedrich ForsterForster, Friedrich11 augustus 18951 maart 1958
Lion ContranContran, Lion13 december 18981 april 1958
Netty van der ValkValk, Netty van der19075 april 1958
Corrie PinksenPinksen, Corrie23 november 18826 april 1958
Emmerich FöldesFöldes, Emmerich15 september 188130 april 1958
Maria HollemanHolleman, Maria16 juni 187915 mei 1958
Anton BurgdorfferBurgdorffer, Anton11 september 189319 mei 1958
Ernst Krauss8 augustus 18873 juni 1958
Georges BoulangerBoulanger, Georges18 april 18933 juni 1958
Siem BoogBoog, Siem7 mei 19296 juni 1958
Rudolf von LabanLaban, Rudolf von15 december 18791 juli 1958
John GobauGobau, John9 april 189112 juli 1958
Hans van MeertenMeerten, Hans van8 december 189522 juli 1958
Roger Martin du GardGard, Roger Martin du23 maart 188123 augustus 1958
Ralph Vaughan WilliamsVaughan Williams, Ralph12 oktober 187226 augustus 1958
Gerard HordijkHordijk, Gerard12 september 189915 oktober 1958
Marie VeltmanVeltman, Marie17 december 187810 november 1958
J.W.F. Werumeus BuningWerumeus Buning, J.W.F.4 mei 189116 november 1958
... meer resultaten

In 1958 in première

 PremieredatumLocatie
Veel leven om niets - De Haagsche Comedie - 1958-01-011 januari 1958De Koninklijke Schouwburg, 's-Gravenhage
Allemaal poppenkast - Gezelschap Rens van Dorth - 1958-01-011 januari 1958
De bruiloft van Kloris en Roosje - De Nederlandse Comedie - 1958-01-011 januari 1958Stadsschouwburg, Amsterdam (1894)
Bezoek aan een planeetje - Toneelgroep Theater - 1958-01-011 januari 1958Schouwburg, Arnhem
De min in 't Lazarushuis - Rotterdams Toneel - 1958-01-011 januari 1958Rotterdamsche Schouwburg (1947-1984), Rotterdam
De Cantharel strooit met confetti - Gezelschap Doreen van Oven - 1958-01-011 januari 1958
De wereld is een gekkenhuis of De meermin in het Lazarushuis - Rotterdams Toneel - 1958-01-011 januari 1958Rotterdamsche Schouwburg (1947-1984), Rotterdam
De bruiloft van Joris en Toosje - De Haagsche Comedie - 1958-01-011 januari 1958
Gijsbreght van Aemstel - De Nederlandse Comedie - 1958-01-011 januari 1958Stadsschouwburg, Amsterdam (1894)
De bedriegertjes - Toneelgroep Theater - 1958-01-011 januari 1958Schouwburg, Arnhem
Een glas water - Toneelgroep Puck - 1958-01-033 januari 1958Centraal Theater, Amsterdam
Soledad - Nieuw Nederlands Toneelgezelschap - 1958-01-044 januari 1958Centraal Theater, Amsterdam
De verloren zoon - Het Nederlands Ballet - 1958-01-066 januari 1958Rotterdamsche Schouwburg (1947-1984), Rotterdam
La traviata - Opera Forum - 1958-01-066 januari 1958Twentse Schouwburg, Enschede
Drie dozijn rode rozen - Speelgroep Limburg - 1958-01-077 januari 1958Roxy, Geleen
Wat is er vannacht gebeurd? - Gezelschap Willem van Cappellen - 1958-01-1212 januari 1958Het Gulden Vlies, Alkmaar
Het bal - Ballet der Lage Landen - 1958-01-2020 januari 1958
Het circus van de Goede God - De Schouwspelers - 1958-01-2121 januari 1958Grote Schouwburg, Rotterdam
Tosca - De Nederlandsche Opera (gevestigd te Amsterdam) - 1958-01-2121 januari 1958Stadsschouwburg, Amsterdam (1894)
Rooie Sien - Amsterdams Volkstoneel - 1958-01-2222 januari 1958Grote Schouwburg, Rotterdam
... meer resultaten

Edit deze pagina