De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Ton Lutz: Repertoire - Theater - Publiekstheater

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Logo eenlevenlangtheater2.jpg


Ton Lutz. Foto: F.L. Lemaire/MAI. Collectie TIN.


Eenlevenlangtheater Ton Lutz:

Publiekstheater

Na de roep om vernieuwing van Aktie Tomaat werd men het in Amsterdam eens dat de Stadsschouwburg een andere invulling moest krijgen na jarenlang huistheater van de Nederlandse Comedie te zijn geweest. Er werd onder andere een ideeënbus geopend door de Amsterdamse Kunstraad en op 22 september 1972 concludeerde deze raad dat ‘het plan van Hans Croiset en zijn groep voor de bespeling van de Stadsschouwburg het meest in aanmerking kwam’. Korte tijd later kreeg Croiset het fiat om te beginnen met de formatie van het Publiekstheater.

Die naam was symptomatisch voor de uitgangspunten die Croiset en zijn zakelijk leider Gerrit Korthals Altes hun nieuwe ensemble wilden meegeven. In de akte van oprichting die op 31 juli 1973 werd gepasseerd, was opgenomen dat de stichting het Publiekstheater zich ten doel stelde een bijdrage te leveren aan ‘de bevordering van de dramatische kunst in Nederland’ – waarbij het vooral zaak was ‘het vertrouwen in toneel terug [te] winnen, dat verloren gegaan lijkt te zijn’.

Croiset wilde met een klein gezelschap vier producties per jaar maken. Zijn repertoiregezelschap ging het grote wereldrepertoire zodanig ensceneren dat het toegankelijk werd voor een breed publiek. Dat hield onder meer in dat de repertoirekeuze moest aanhaken aan de ontwikkelingen van dat moment – wat maatschappelijke relevantie en herkenbaarheid zou bevorderen: experiment zou de toeschouwers maar afschrikken. Croiset wist een sterk tableau te formeren, waarvan de grondslag bestond uit een aantal acteurs van Het Amsterdams Toneel, waaronder Sigrid Koetse, Jan Retèl en Max Croiset. Hij zocht en vond aanvulling onder generatiegenoten als Eric Schneider, Lou Landré en Petra Laseur.

Uiteraard gaf het eerste seizoen van het Publiekstheater de gebruikelijke opstartproblemen en kinderziektes te zien, maar er gebeurden geen rampen. Pers en publiek bleken uiterst kritisch tegenover Croisets nieuwe lijn te staan en dat verheugde hem. Ondanks de constatering dat er na dat eerste seizoen nog geen sprake was van een homogene groep, bleek er vertrouwen genoeg te zijn om de alliantie tussen het Publiekstheater en de Stadsschouwburg geruisloos voort te zetten. Het gezelschap zou de Stadsschouwburg de volgende veertien jaren blijven bevolken.

Hans Croiset en Ton Lutz: artistiek leiders, omstreeks 1976. Fotograaf onbekend. Privécollectie.
Voor Croisets eigen gevoel begon het Publiekstheater werkelijk vorm te krijgen toen hij in het tweede seizoen de regie voerde over Iwanow van Tsjechov: toen ‘brak het los’, herinnert hij zich. Hij had zijn gezelschap op volle kracht gebracht door een paar Globe-spelers, waaronder Hans Boswinkel en Annet Nieuwenhuijzen, naar Amsterdam te lokken – die meteen gecast werden in Iwanow – en hij nodigde Ton Lutz uit als artistieke sparringpartner bij een van de try-outs. Naderhand overhandigde Neerlands Tsjechov-vernieuwer een lijstje van 24 op- en aanmerkingen aan regisseur Croiset. En die spon daar blijkbaar garen bij, want Iwanow werd een succesvolle en bejubelde voorstelling. Maar Croiset had niet alleen contact met Lutz gezocht om hem voor een try-out uit te nodigen. Al voordat zijn Amsterdamse avontuur begon was hij vastbesloten geweest om Lutz als regisseur en artistiek leider voor zijn nieuwe zaak te winnen, hetgeen hem ook lukte.

Ton Lutz had zijn debuut als regisseur op het toneel van de Stadsschouwburg gemaakt met Elektra van Sophocles – met datzelfde stuk en op datzelfde toneel maakt hij ruim twintig jaar later zijn Amsterdamse rentree. Hans Croiset en Ton Lutz zouden acht jaar lang samen het gezelschap leiden, en Ton Lutz bleef artistiek leider tot zijn pensioen in 1987.


Bron: tekst grotendeels overgenomen uit het boek Ton Lutz. De toneelvader des vaderlands van Xandra Knebel (Theater Instituut Nederland 2007).

Foto's

http://mediaserver.tin.nl/getmedia.php?s=Repro-50xxxx133.0069-4&b=400 http://mediaserver.tin.nl/getmedia.php?s=Repro-50xxxx133.0069-5&b=400

Ton Lutz (links met Frans Vorstman) in Onweer, 1986. Foto: Kees de Graaff. Collectie TIN.

Overzicht regies en/of rollen Ton Lutz bij Publiekstheater