Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Rozentheater1.jpg


Het Rozentheater te Amsterdam in 2005

NaamRozentheater, Amsterdam
PlaatsAmsterdam
TypeTheaterzaal
 Website


Informatie

Gebouwd als: Bioscooptheater

Architect: M. Geldmaker, Z. Gulden

Bouwjaar: 1912-1913

Het Rozentheater, thans rijksmonument, werd in 1913 geopend als bioscoop onder de naam Cinema- en Variété Theater. Tot 1918 werden er voornamelijk films vertoond met variété-achtige bijprogramma’s. Met 1000 zitplaatsen was het Rozentheater de grootste bioscoop van Nederland. Tot 1918 werden er sporadisch ook toneelvoorstellingen gegeven; daarna werd het roer definitief omgegooid, en werden er alleen nog toneelvoorstellingen, opera’s, operettes en revues vertoond. De volksstukken hadden titels als Celine van de cantine, Het schatje van het Kolkje en De Jantjes. Uit de administratie van de kostuumfirma A. Serné & Zoon blijkt dat die de kostuums leverde voor voorstellingen in het Rozentheater; o.m. voor De getrapten, De zwarte hand, Kazerneleed, Dronken Leen, De jongens van de oude lichting, De zwevende maagd, De wapens neer en De Bolsjewiki. Na 1926 veranderde de naam in Asta Theater en werden er weer voornamelijk films vertoond. Tussen 1940 en 1945 werden er weer sporadisch films vertoond, wel veel theatervoorstellingen. De reden was dat toenmalig exploitant Albers de Brieder er niets voor voelde om zijn theater als propaganda-instituut voor de bezetters te laten gebruiken, en daarom doorlopend toneelvoorstellingen organiseerde. De bezetters eisten namelijk dat bij iedere filmvoorstelling ook het journaal vertoond moest worden. Voor de theatervoorstellingen vroeg hij dispensatie die hij ook steeds verkreeg.

Rond 1940, toen het Rozentheater Asta Theater heette, traden hier Carel Verbrugge en zijn neef Johan Musscher (later bekend geworden als resp. Willy Alberti en Johnny Jordaan) voor het eerst op. Vanaf 1948 werden er onder de naam Capitol weer uitsluitend filmvoorstellingen gegeven.

In 1972 kwam het Mickery Theater van Ritsaert ten Cate uit Loenersloot naar de leegstaande bioscoop. Na de verbouwing werden op 28 maart van dat jaar de eerste voorstellingen gegeven, resp. door de Engelse groep The Freehold (met Genesis en Mary Mary) en het Werkteater (met Werk in Uitvoering). Het Mickery Theater aan de Rozengracht zou daarna uitgroeien tot een centrum voor het internationale avant-garde theater. In 1991 werd Mickery opgeheven. Vanaf 1993 speelde Art & Pro van Frans Strijards in het Rozentheater. Na het samengaan van Art & Pro met theatergroep De Trust, krijgt het Rozentheater een nieuwe functie: het werd het eerste theater in Nederland dat uitsluitend programmeert voor een publiek tussen 15 en 25 jaar. In 2013 vestigde, de Comedy Club Boom Chicago zich in het theater, waarvoor weer een verbouwing plaats vond. Er kwam plaats voor 330 bezoekers die om tafeltjes zijn gezeten. Er is ook een kleine zaal voor 100 toeschouwers.

Interieur: Bij de opening van het theater in 1918 was er een balkon aanwezig in de zaal, dit is zeer waarschijnlijk verwijderd bij de verbouwing in 1972. Tot datzelfde jaar was er sprake van een lijsttoneel, daarna werd het een vlakke vloertheater. Ook was er in de zaal een orkestbak aanwezig tot de verbouwing in 1972.

Exterieur: De voorgevel is ontworpen in een gemengde stijl met art deco-invloeden, en doet denken aan een sacraal bouwwerk - typerend voor gevelontwerpen in een tijd waarin gebouwen met een culturele functie werden gezien als ‘cultuurtempel’. De gevel is opgebouwd uit een combinatie van baksteen en natuursteen. Onder het natuurstenen tekstfries bevinden zich vier reliëfstenen, waarop steeds een Pierrot met een luit in de hand is afgebeeld. De hoge glas-in-loodramen hebben veelkleurige gestileerde bloemmotieven, en voorstellingen met wajangpoppen. Net als het tableau vivant en de toverlantaarn kunnen die als één van de voorlopers van de film gezien worden. Na de laatste restauratie (2004) zijn deze ramen weer in volle glorie zichtbaar.

Premieres

Zie Premieres Rozentheater, Amsterdam

Bronnen

  • Productiedatabase
  • Theaters in Nederland sinds de zeventiende eeuw. Redactie Bob Logger, Eric Alexander, Menso Carpentier Alting, Nico van der Krogt, Nathalie Wevers. Theater Instituut Nederland, 2007