Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken


Duke Ellington (1899 - 1974) was een Amerikaans jazz-pianist, orkestleider en componist.

Biografie

Duke Ellington tijdens een optreden in Nederland in 1939

Ellington werd geboren als zoon van de chefkelner James Edward Ellington, die ooit in het [[Witte Huis werkte en daarna een cateringservice dreef. Zijn vader probeerde de kinderen op te voeden zoals dat in die dagen in een burgerlijke middenstandsfamilie gebruikelijk was. Zijn eerste pianolessen kreeg de jonge Ellington op zevenjarige leeftijd van zijn moeder Daisy Kennedy Ellington. Aanvankelijk had hij er weinig plezier in en werden de lessen gestaakt, maar toen hij op veertienjarige leeftijd de pianist Harvey Brooks had horen spelen ontvlamde zijn interesse. Vanwege zijn deftige verschijning werd hij door zijn klasgenoten al in zijn jeugd "Duke" (hertog) genoemd. Zijn carrière als professioneel musicus begon toen hij zeventien jaar oud was. Op vierentwintigjarige leeftijd verhuisde hij naar New York en richtte daar met een aantal musici uit Washington de groep "The Washingtonians" op. Ze speelden in verschillende clubs en toerden tot 1927 als dansorkest door New England. Toen de destijds beroemde King Oliver de bekende Cotton Club (New York) verliet kon Ellington daar met zijn band als huisorkest komen werken. Als "Duke Ellington and his Jungle Band" verwierf hij nationale bekendheid door de vele radiouitzendingen die vanuit deze club in Harlem gemaakt werden.

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een link naar een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gebracht, c.q. die in Nederland te zien zijn geweest en waarbij hij geregistreerd werd voor de muziek, voor zover geregistreerd in de Productiedatabase.

 
De kennismaking - Rotterdams Ballet Ensemble - 1954-03-02
De kennismaking - Ballet der Lage Landen - 1957-02-06
Klaar af - Nederlands Dans Theater - 1960-12-10
La douceur du tonnerre - Ballet van de XXe Eeuw - 1962-11-13
De hospita - Nederlands Dans Theater - 1963-10-19
The Road of The Phoebe Snow - Holland Festival - 1967-06-26
Reflections in D - Holland Festival - 1967-06-26
The Black District - Holland Festival - 1968-06-23
Dance Explosion - Dansgroep Helen Le Clerq - 1975-03-17
A Different Shade of Blues - Jazz Extension Dance Theatre - 1983-11-12
New Yorick - Theater Dance Workshop - 1984-12-01
Pretty and The Wolf - Balletap America - 1986-10-12
Sophisticated Lady - Balletap America - 1986-10-12
Nightwalker / Axial Motion - Joe Hall Dancers - 1986-12-07
Space Battle - Black Ballet Jazz USA - 1987-04-25
V-Male - DJAZZEX Modern-Jazz Dance Company - 1987-11-28
Movement 2 - Alvin Ailey American Dance Theatre - 1988-09-20
Movement 1 - Alvin Ailey American Dance Theatre - 1988-09-20
Movement 3 - Alvin Ailey American Dance Theatre - 1988-09-20
Sophisticated Ladies - The New York Harlem Opera Ensemble - 1988-09-24
Triptych - AmsterDans Internationaal - 1988-10-26
A Night at The Cotton Club - Stardust Productions - 1989-04-14
Oh Lady Be Good- Een jazzgeschiedenis - Gerrie van der Klei - 1989-11-17
Slak - Danswerkplaatscircuit - 1990-01-03
Lost Luggage - American Dance Theatre - 1991-01-12
Crescendo en blanc - Scapino Rotterdam - 1993-06-15
The River - Alvin Ailey American Dance Theatre - 1995-11-17
It's in The Air - Les Ballets Jazz de Montréal - 1996-10-09
Satin Doll - Spectrum Jazz Dance Theater - 1998-10-17
Tour Unlimited - Het Groot Niet Te Vermijden - 1999-09-14
Muybridge - Man Walking at Ordinary Speed - Charleroi / Danses - 2000-01-28
Dierenriem - Het Concertgebouw NV - 2001-12-22
Kronkels - Fred Delfgaauw - 2002-12-19
Royal Court - West-Cameron & Artists - 2003-12-10
Black Spring - Compagnie Heddy Maalem - 2005-07-11
Tap Hop! - POW Ensemble - 2005-09-15
Jeans 15: Everlasting Love - Stichting Jeans - 2005-10-10
Jeans 15- Everlasting Love - Stichting Jeans - 2005-10-10
Diamonds & Pearls - Het Groot Niet Te Vermijden - 2005-10-27
Bubbling Brown Sugar - Mark Vijn Theaterproducties BV - 2007-11-03
Billie Holiday - Albert Verlinde Entertainment B.V. - 2007-12-17
Ghost Note - Danshuis Station Zuid - 2009-03-02
Reis om de wereld in 80 minuten - Béjart Ballet Lausanne - 2009-11-11
Land of Hope and Glory - Stichting Nederlands Komedie Theater - 2012-03-20
The Great Bean - Scapino Ballet Rotterdam - 2013-10-02

Cotton Club

In deze periode was Ellington in de gelegenheid vele verschillende stijlen uit te proberen. Hij experimenteerde in zijn composities veel met tonaliteit, met trompet geschetter, met dempers en met grommende saxofoons (Jungle Style). Toen Ellington in 1931 vertrok bij de Cotton Club was hij een van de bekendste Afro-Amerikanen; hij produceerde veel werk voor platenfirma's en filmstudio's. Hij toerde met zijn band door de VS en door Europa. In de jaren 1960-1969|maakte hij een wereldtournee. Zijn hele leven bleef hij experimenteren en werkte hij samen met de meest vooruitstrevende musici van zijn tijd zoals John Coltrane en Charles Mingus


Duke Ellington in 1965

Hij bereikte in de jaren veertig met zijn band grote hoogten door speciaal voor iedere stem in zijn orkest te componeren en te arrangeren. Een belangrijke invloed daarbij was zijn vriendschap met de pianist en componist Billy Strayhorn, die in de jaren dertig tot de band was toegetreden. Het stuk Take the A Train dat vaak aan Ellington wordt toegeschreven werd in feite door Strayhorn gecomponeerd.

Toen de populariteit van de Swing afnam en zijn bandleden andere wegen gingen bleef Ellington nieuwe vormen vinden die hij met gelegenheidsmuzikanten ten uitvoer bracht. In zijn late werk componeerde hij veel lange stukken waarbij hij zich op de klassieke muziek oriënteerde, zoals Black, Brown and Beige (1943) of Such Sweet Thunder (1957) dat gebaseerd is op William Shakespeare. Hij maakte een Bigband versie van de Peer-Gynt-Suite (1960).

In 1956 maakte hij een comeback doordat er een live-optreden op de plaat verscheen van zijn compositie Diminuendo and Crescendo in Blue. Dit werk was een combinatie van twee oudere stukken (Diminuendo in Blue unden Crescendo in Blue) en werd met een bijzonder lange tenorsaxofoon solo uitgevoerd door Paul Gonsalves op het Newport Jazz Festival.

Critici vonden soms dat Ellington in zijn lange composities het wezenlijke van de jazz ten gunste van een kunstmatige klassieke muziek had opgegeven. Duke Ellington stond bekend om zijn ijdelheid en zijn autoritaire manier van omgaan met de bandleden en met zijn familie. Zo verbood hij zijn zus om zonder begeleiding het huis te verlaten. Zijn zoon bevestigde dat Ellington met harde hand regeerde.

In 1965 werd Ellington voor de Pulitzer-prijs genomineerd, die hij echter niet won. Zijn ironische commentaar daarop was dat het lot hem welgevallig was omdat het ervoor zorgde dat hij niet te vroeg beroemd zou worden.

President Nixon reikt de Presidential Medal of Freedom uit aan Duke Ellington (1969)

Op 24 april 1969 kreeg Ellington voor zijn oeuvre de Presidential Medal of Freedom uit handen van president Richard Nixon. In 1973 werd hij opgenomen in het Franse Légion d'honneur. Duke Ellington stierf op 24 mei 1974 aan een longontsteking. Hij werd begraven op het Woodlawn Friedhof in de Bronx in New York.

In 1997 werd er een door de beeldhouwer Robert Graham gemaakt beeld opgericht ter nagedachtenis aan Ellington in het Central Park ter hoogte van de kruising van de Fifth Avenue en de 110th Street. In zijn geboorteplaats Washington D.C. bestaat er een school, de Duke Ellington School of the Arts, die getalenteerde leerlingen op een carrière in de kunst voorbereidt.

Duke Ellington was sinds 1932 vrijmetselaar.

Oeuvre

Duke Ellington was een veelzijdig jazzcomponist wiens invloed op de muziek tussen de jaren twintig en de jaren zestig van de 20e eeuw niet gering was. Hij wordt tot de grootste Amerikaanse componisten gerekend. Zijn grote successen waren Take the A Train, Satin Doll, Rockin' in Rhythm, Mood Indigo, Caravan en Sophisticated Lady. In jaren 20 en de jaren 30 werkte hij veel samen met Irving Mills, vanaf 1930 het meest met Billy Strayhorn.

Veel van zijn composities waren speciaal op bepaalde musici van zijn orkest toegeschreven: Johnny Hodges, Bubber Miley, Cootie Williams, Joe „Tricky Sam“ Nanton, Barney Bigard, Ben Webster, Harry Carney, Sonny Greer, Otto Hardwick en Wellman Braud. Een van de bekendste van deze stukken is Concerto for Cootie (1940). Sommige musici uit zijn band bereikten zelf sterstatus zoals Jimmy Blanton en Ben Webster.

Ellington schreef ook filmmuziek voor Black and Tan Fantasy (1929), Anatomy of a Murder (1959) en Paris Blues (1961) (met de acteurs Paul Newman en Sidney Poitier als jazzmusici).

Composities

Een greep uit de meer dan tweeduizend composities die van Duke Ellington bekend zijn:

Belangrijke werken en liveregistraties

  • Black, Brown, and Beige 1945
  • Newport Jazz Festival Suite 1956
  • A Drum Is a Woman 1956
  • Royal Ancestry (Portret van Ella Fitzgerald) 1957
  • Shakespearean Suite 1957
  • Toot Suite 1958
  • Jump for Joy 1959
  • Anatomy of a Murder 1959
  • The Ellington Suites (incl. Queens Suite) 1959
  • Nutcracker Suite 1960
  • Paris Blues 1961
  • The Far East Suite 1964
  • The Second Sacred Concert 1967
  • And His Mother Called Him Bill 1967
  • Francis A. Sinatra & Edward K. Ellington (1968, met Frank Sinatra)
  • New Orleans Suite 1971

Bandleden

Eerste bezetting

  • Duke Ellington - Piano
  • Otto Hardwick - Saxofoon
  • Arthur Whetsel - Trompet
  • Elmer Snowden - Banjo
  • Sonny Greer - Drums

1923

  • Duke Ellington - Piano
  • Otto Hardwick - Saxofoon
  • Bubber Miley- Trompet
  • Elmer Snowden - Banjo
  • Charlie Irvis - Trombone
  • Sonny Greer - Drums

1926

  • Duke Ellington - Piano
  • Otto Hardwick - Saxofoon
  • Harry Carney - Saxofoon
  • Bubber Miley - Trompet
  • Fred Guy - Banjo
  • “Tricky Sam” Nantons - Trombone
  • Sonny Greer - Drums
  • vier niet met name genoemde musici

1928

  • Duke Ellington - Piano
  • Otto Hardwick - Saxofoon
  • Harry Carney - Saxofoon
  • Johnny Hodges - Saxofoon
  • Barney Bigard - Klarinet
  • Cootie Williams - Trompet
  • Fred Guy - Guitar&Banjo
  • “Tricky Sam” Nantons - Trombone
  • Sonny Greer - Drums
  • vier niet met name genoemde musici

Literatuur

  • (en) Stanley Dance: The world of Duke Ellington, Scribner's Sons, 1970/Da Capo Press, 2000
  • (en) Derek Jewell: Duke: a portrait of Duke Ellington, W.W. Norton & Company, 1977/Pavilion 1986
  • (en) Mercer Ellington, Stanley Dance: Duke Ellington in person: an intimate memoir, Houghton Mifflin, 1978
  • (en) Ron Frankl, Nathan I. Huggins: Duke Ellington: bandleader and composer (Black Americans of achievement), Chelsea House Publishers, 1989
  • (en) Gene Brown: Duke Ellington, Silver Burdett Press, 1991
  • (en) John Edward Hasse: Beyond category-the life and genius of Duke Ellington, Simon & Schuster, 1993/Da Capo Press 1995
  • (en) Ken Rattenbury: Duke Ellington, jazz composer, Yale University Press, 1993
  • (en) Peter Lavezzoli: The king of all, Sir Duke Ellington and the artistic revolution, Continuum Int. Publ. Group, 2001
  • (en) Ken Vail: Duke's diary: the life of Duke Ellington, 1927-1950, part 1, Scarecrow Press, 2002
  • (en) Ken Vail: Duke's diary: the life of Duke Ellington, 1950-1974, part 2, Scarecrow Press, 2002
  • (en) Richard Terrill: Duke Ellington African-American biographies), Raintree Paperback, 2003
  • (en) Stuart A. Nicholson: Reminiscing in tempo: A portrait of Duke Ellington
  • Sjabloon:DeTerkel (Louis) Studs: Giganten des Jazz Frankfurt, 2005, ISBN 3-86150-723-4
  • Sjabloon:DeMercer Ellington: Duke Ellington - Eine Biographie Rüschlikon-Zürich, 1980, ISBN 3-275-00748-3
  • Sjabloon:DeJames Lincoln Collier: Duke Ellington, Genius des Jazz Wenen, 1989, ISBN 3-85445-045-1
  • Sjabloon:DeDarmstädter Beiträge zur Jazzforschung, dl. 6: Duke Ellington und die Folgen Hofheim, 2000, ISBN 3-923997-91-4

Top 2000

Nummer(s) met noteringen
in de Radio 2 Top 2000
1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
Take the A train 1672 - 1679 - - - - - - - -

Zie ook

Externe links

Sjabloon:Navigatie Jazz

Bronnen