Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zelfportret van Johannes Jelgerhuis Rzn. 361324.jpg


Portret van Johannes Jelgerhuis; litho van I.J.R.Z. Omnis, 1830.

NaamJohannes Jelgerhuis
Volledige naamJohannes Jelgerhuis Rieksz.
Geboortedatum24 september 1770
Geboorteplaats Leeuwarden
Overlijdensdatum6 oktober 1836
Overlijdensplaats Amsterdam
BeroepActeur, Beeldend kunstenaar
DisciplineToneel
Externe databases:
VIAF

Er is nog geen biografie beschikbaar voor Johannes Jelgerhuis. Klik hier om de tekst toe te voegen (je moet hiervoor ingelogd zijn; je kunt je hier hier registreren).
Let op: mogelijk staat er verder op de pagina (onder het carrièreoverzicht) al wel een biografietekst; deze tekst kan dan door middel van eenvoudig “knippen en plakken” in het veld "biografie" worden gezet!

Johannes Jelgerhuis heeft bijgedragen aan 51 productie(s).

Johannes Jelgerhuis heeft gewerkt in de volgende functies:


Het gehele overzicht van voorstellingen waaraan Johannes Jelgerhuis heeft meegewerkt, voor zover geregistreerd in de Theaterencyclopedie:

NB: Bij de carrièreoverzichten zijn de voorstellingen gekoppeld aan de premièredatum. Het kan echter voorkomen dat personen niet aan de première meewerkten, maar pas later bij de voorstelling betrokken raakten.

Curriculum Vitae Theatrum
Productie Functie Producent Seizoen Premièredatum In regie van
Fedra Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1827/1828 22 september 1827
Romeo en Julia Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1827/1828 26 september 1827
De speler, of Revenge-Praag Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1827/1828 3 oktober 1827
Categorie:Zaïre Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1827/1828 12 januari 1828
Het verbond der edelen Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1832/1833 19 januari 1828
Ines de Castro Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1829/1830 22 augustus 1829
De advokaten Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1829/1830 28 oktober 1829
Oberon, koning der elfen Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1829/1830 5 december 1829
Meropé Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1829/1830 30 januari 1830
Koenradijn en Frederik Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1829/1830 20 februari 1830
Anthonius Hambroek, of de belegering van Formoza Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 24 augustus 1831
De edelmoedige dragonder Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 14 september 1831
Amsterdam in 1672 Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 21 september 1831
Mahomet Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 8 oktober 1831
De Abt de l'Epée Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 12 oktober 1831
Hamlet - William Shakespeare Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 22 oktober 1831
De militaire stand Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 2 november 1831
De verbeterde dwaas Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 5 november 1831
De staatkundige tin-gieter Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 16 november 1831
Eene Amsterdamsche winteravond in 1632 Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 11 januari 1832
De slag op de Zuiderzee, in 1573, of de twee stuurlieden Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 2 februari 1832
De behoeftige uit weldadigheid Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 8 februari 1832
Jacoba van Beijeren, gravin van Holland en Zeeland Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 10 maart 1832
Clemence en Waldemar Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 29 maart 1832
Een dag in Haarlem, of de geheimzinnige tegen wil en dank (Une journée à Versailles) Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 14 april 1832
Gustaaf Adolf, of de veldslag bij Lutzen Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 2 mei 1832
De deugdzame galeiroeijer of De beloonde vaderliefde Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1832/1833 5 september 1832
Epicharis en Nero Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1832/1833 8 september 1832
Ifigenia in Aulis Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1832/1833 13 oktober 1832
Montigni Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1832/1833 18 oktober 1832
Groningen ontzet Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1832/1833 15 november 1832
De dood van Karel, Kroonprins van Spanje Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1832/1833 22 december 1832
Maria van Bourgondien, Gravinne van Holland Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1831/1832 2 februari 1833
De inspraak van het bloed Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1832/1833 7 maart 1833
Edipus Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1832/1833 13 april 1833
Monzongo, of De koninklijke slaaf Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1833/1834 31 augustus 1833
Ninus de tweede Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1833/1834 12 oktober 1833
De gevolgen van een eenige leugen Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1833/1834 24 oktober 1833
Macbeth - William Shakespeare Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1833/1834 7 november 1833
Eufrosine en Koradijn Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1833/1834 20 november 1833
De lasteraar Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1833/1834 21 november 1833
Engeland in het jaar 1651 of Deugd en misdaad Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1833/1834 12 december 1833
Cosmos de medicis of De gestrafte broedermoord Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1833/1834 16 januari 1834
Maria, Koningin van Zweden en Katharina, Hertogin van Finland Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1833/1834 10 mei 1834
Het weeskind van China Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1834/1835 13 september 1834
Athalia Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1834/1835 30 oktober 1834
Fridolin of De boodschap naar de ijzersmelterij Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1834/1835 27 november 1834
Pedro de Wreede, koning van Kastiliën Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1835/1836 19 september 1835
Pieter Dirkszoon Hasselaar Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1835/1836 18 november 1835
De groote wereld en goedhartigheid Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1835/1836 12 december 1835
De wiskunstenaars of Het gevlugte juffertje Uitvoerende Amsterdam Stadsschouwburg 1835/1836 17 december 1835

Johannes Jelgerhuis (1770 – 1836) was een Nederlands acteur, toneeldocent, graveur en schilder.

Biografie

Zelfportret van Johannes Jelgerhuis als de waanzinnige Koning Lear. Aquarel.

De vader van Johannes Jelgerhuis, Rienk Jelgerhuis, was portretschilder, tekenaar en graveur en leerde Johannes het tekenvak. Jelgerhuis zette zijn studie voort bij de Amsterdamse landschapschilder P. Barbiers Pzn. Zijn oudst bekende grafische werk is een gravure van een optocht in Krommenie in 1788.

In 1791 trouwde Jelgerhuis, net 21 jaar oud, met de zeventienjarige Philippina Maria van der Boon. In hetzelfde jaar werd Jelgerhuis aangenomen als acteur bij het toneelgezelschap van Wilhelmus van Dinsen in Rotterdam. Hij heeft daar slechts één seizoen gespeeld, omdat de groep van Van Dinsen uit elkaar viel. Toen zijn vrouw overleed hertrouwde Jelgerhuis met Alida Maria Margrita Dol.

Van 1799 tot 1805 vervult Jelgerhuis als "liefhebber" gastrollen. In 1799 verschijnt hij op het toneel van Amsterdamse Stadsschouwburg als Avogaro in Gaston en Bayard. In 1804 speelt hij een gastrol als Koning Lear in het gelijknamige stuk. Vanaf 1805/1806 kreeg Jelgerhuis een vaste aanstelling als acteur bij deze schouwburg, die hij tot zijn dood zou houden. Daarnaast bleef hij al die jaren actief als schilder en tekenaar.

Jelgerhuis ontwikkelde zich tot voorvechter voor een officiële opleiding voor acteurs, die in Nederland nog niet bestond. In 1808 schreef hij een pleidooi voor een centrale opleiding, in 1810 maakte hij een boekje met etsen van de Tooneelkledingen van den Koninklijken Hollandschen schouwburg te Amsterdam, prenten met korte verklarende tekst. In 1811 verscheen een stuk van Jelgerhuis over de Franse acteurs [François-JosephTalma], Damas, Joséphine Duchesnois en Bourgoin, die Amsterdam kort daarvoor hadden bezocht. Jelgerhuis had de verschillende lichaamshoudingen, hun mimiek en de kostuums vastgelegd en van uitvoerige kritiek voorzien.

Jelgerhuis kon zijn idealen in praktijk gaan brengen toen hij in 1812 als frater werd opgenomen in de ‘Kunst en wetenschap beoefende maatschappij onder de zinspreuk V.W’, een instelling waar hij tekenkunde, kunstmatige voordracht en ‘Uiterlijke Welsprekendheid’ doceert aan jonge acteurs. Jelgerhuis bracht hen de Frans-classicistische stijl bij. In 1827 verscheen zijn standaardwerk: Theoretische lessen over de gesticulatie en mimiek, gegeven aan de kweekelingen van het fonds tot opleiding en onderrigting van tooneel- kunstenaars aan den Stadsschouwburg te Amsterdam. Dit werk geeft in teksten en afbeeldingen een belangrijk beeld van een Frans-classicistische acteerstijl en is daarmee van groot belang voor de geschiedschrijving van de classicistische theaterperiode. Maar Jelgerhuis had zijn tijd niet mee: het treurspel raakte uit de mode en het publiek wenste zangstukken, balletten en lichte kost. In december 1835 was zijn laatste benefietavond. Hij speelde de hoofdrol in het treurspel Zelmire, net als in het blijspel dat daarop volgde. Op 6 oktober 1836 overleed hij. Kort na zijn dood werd ter ere van hem een plechtige hulde georganiseerd in de Amsterdamse schouwburg.

Bronnen

  • A.E. d’Ailly, Johannes Jelgerhuis Rieksz. Overdruk uit het Jaarboek Amstelodamum, 1938.
  • R.L. Erenstein, Een theatergeschiedenis der Nederlanden. Amsterdam: Amsterdam University press, 1996 pp 396- 403
  • Johannes Jelgerhuis rzn. Acteur- schilder 1770- 1836. Catalogus voor expositie Toneelmuseum: Amsterdam 1970.