Canon van het Theater in Nederland

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Canon-Theater.jpg

Klik door naar de gekozen gebeurtenissen

1638: Eerste schouwburg opent met Vondels Gijsbreght

1707: Kloris, Roosje en een Nieuwjaarswens met zang en dans

1805: Polly Cuninghame gelauwerd. Bloei van de Nederlandse dans

1827: Johannes Jelgerhuis publiceert een boek over acteren

1880: Louis Bouwmeester schittert als Shylock in Shakespeare’s De koopman van Venetië

1883: Oprichting van de Wagner-Vereeniging

1887: Oscar Carré opent een circustheater aan de Amstel

1893: Jan Klaassen en Katrijn (bijna) dagelijks op de Dam

1900: Première van Op hoop van zegen van Herman Heijermans

1907: De Elckerlyc van Verkade en Royaards

1917: Jean-Louis Pisuisse zingt Mensch durf te leven

1920: De Jantjes, een volksschets met zang en dans

1935: Intellectueel Menno ter Braak roemt revuester Buziau

1936: Yvonne Georgi begint een dansgezelschap

1943: 'Het grijze boekje'. Een ontwerp voor het toneel na de oorlog

1945: Het Scapino Ballet: dansvoorstellingen voor de jeugd

1948: Eerste editie van het Holland Festival

1954: Sonia Gaskell krijgt rijkssubsidie voor een balletgezelschap

1955: Ton Lutz regisseert Een bruid in de morgen van Hugo Claus

1955: Toon Hermans presenteert Voor u Eva, de eerste one-man show

1957: Bredero’s Moortje, vormgegeven door Nicolaas Wijnberg

1958: Toni Boltini contracteert de amazone Valesca Wilke

1961: Feike Boschma tovert met lapjes op de textielbeurs

1961: Ida Wasserman jubileert in Tsjechovs De Kersentuin

1962: Een nieuwe zaal voor Toneelgroep Studio

1964: Koert Stuyf brengt radicale dansvernieuwing

1964: Ramses Shaffy zingt: Shaffy Chantant

1965: Heerlijk duurt het langst van het duo Schmidt en Bannink

1965: Frits Vogels opent een school voor bewegingstheater

1966: Relderelderel: succes en kamervragen voor cabaretgroep Lurelei

1967: New Yorkse avant-garde in Ritsaert ten Cates Mickerytheater

1969: Aktie Tomaat! Het Nederlands toneelbestel gaat op de schop

1970: Het Werkteater: een nieuwe manier van theater maken

1973: Hans van Manen als huischoreograaf naar Het Nationale Ballet

1974: Hauser Orkater ( = Orkest plus Theater) brengt Op avontuur

1975: Eerste editie van het Festival of Fools

1978: Sinfonietta van Jiri Kylian: internationaal danssucces

1979: Nieuwe media, concepten en werkwijzen in de Nederlandse dans

1980: De komiek van Freek de Jonge: cabaret in verhaalvorm

1980: Poppenspeler Jozef van den Berg op het Holland Festival

1982: Baal speelt Judith Herzbergs Leedvermaak

1986: Opera-apotheose aan de Amstel

1987: Gerardjan Rijnders baart opzien met ‘zaptoneel’: Bakeliet

1989: Hollandia speelt Prometheus in een autosloperij

1990: Oprichting van Comedytrain

1992: Fonds voor de Podiumkunsten: theatervernieuwing in beleid

1993: The phantom of the opera

1994: Mirad, een jongen uit Bosnië, jeugdtheater over een oorlog

2000: ISH: dansen op skates

Over de Canon van het Theater in Nederland

De Canon van het Theater in Nederland bevat de 49 belangrijkste gebeurtenissen uit de Nederlandse theatergeschiedenis. Die gebeurtenissen kunnen van alles zijn: een bijzondere voorstelling, een uitzonderlijke acteursprestatie, maar ook de opening van een gebouw, het begin van een opleiding of de start van een gezelschap. In de bijbehorende teksten wordt het belang van de betreffende gebeurtenis steeds uitgelegd, en wordt hij binnen de context van de Nederlandse theatergeschiedenis geplaatst. Een groot aantal namen, titels en begrippen is van een link voorzien. Een simpele muisklik geeft toegang tot nog veel meer informatie.

De 49 gebeurtenissen zijn gekozen in overleg met een twintigtal kenners en vertegenwoordigers van het professionele, Nederlandse theaterveld (zie colofon). Alle disciplines werden daarbij vertegenwoordigd. De canon bevat dus gebeurtenissen uit en teksten over de geschiedenis van het toneel, de dans en de opera . Maar ook circus, cabaret, musical, poppenspel en bewegingstheater komen aan de orde. Hoe groter het aandeel van de betreffende discipline in de Nederlandse theatergeschiedenis is geweest, hoe vaker hij in de canon voorkomt.

De gekozen gebeurtenissen geven, samen met de vensterteksten, naar ons oordeel een goed beeld van de hoogtepunten en belangrijkste ontwikkelingen in de Nederlandse theatergeschiedenis. Maar natuurlijk realiseren we ons dat het ónze keuze is. Zo hebben wij steeds zwaar mee laten wegen of gebeurtenissen op de een of andere manier hun sporen hebben achtergelaten in het actuele theaterlandschap. Daardoor is het zwaartepunt op de na-oorlogse periode komen te liggen. Geen abele spelen dus; en geen Ballet de la Paix. Om dat enigszins te compenseren is de canon ingebed in een aantal tijdlijnen (zie: Theater Tijdlijn), waarin nog veel meer belangrijke of opmerkelijke gebeurtenissen kort beschreven zijn. Aan deze tijdlijnen wordt nog volop doorgewerkt.

Een uitgebreide weergave van de overwegingen achter en de totstandkoming van de Canon van het Theater in Nederland is opgenomen in Boekman 79 (zomer 2009), pp. 54-58

Colofon

De canon van het Theater in Nederland kwam tot stand met medewerking van:

Esmé Apeldoorn, Eliane Attinger, Maaike Bleeker, Paul Blom, Hana Bobkova, Maarten Eilander, Henk van Gelder, Arthur Hofmeester, Nan van Houte, Hans van Keulen, Anja Krans, Isabella Lanz, Hans van Maanen, Frits Naerebout, Joke van Pelt, Marianne Sarstädt, Sonja van der Valk, Eva van Schaik, Henk Scholten, Hilde Scholten, Arthur Sonnen, Onno Stokvis.

Aan de tijdlijnen werd bijgedragen door Esmé van Apeldoorn, Sanne de Maijer, Frits Naerebout en Maaike Polman.

Teksten

  • Onno Stokvis schreef de teksten over Polly de Heus (1805), Yvonne Georgi (1936), Sonia Gaskell (1954), Koert Stuyf (1964), Het Nationale Ballet (1973), Jiri Kylian (1978) en Nieuwe dans (1979).
  • Hilde Scholten schreef de teksten over Jean Louis Pisuisse (1917) De Jantjes (1920), Ramses Shaffy (1964) en Joop van den Ende (1993)
  • Dick Zijp schreef de teksten over Lurelei (1966), Freek de Jonge (1980) en Comedytrain (1990)
  • Artur Hofmeester schreef de tekst over Toni Boltini (1962)
  • Anja Krans schreef de tekst over Gerardjan Rijnders (1987)
  • Marian Pankow schreef de tekst over Ad de Bont (1994)
  • Joke van Pelt schreef de tekst over Nicolaas Wijnberg (1957)
  • Henk Scholten schreef de tekst over het Fonds voor de Podiumkunsten (1992)
  • Alle andere teksten werden geschreven door Rob van der Zalm

Redactie

Hoofdredactie: Rob van der Zalm

Eindredactie: Jos van Doesburg, Tuja van den Berg

Beeldredactie: Sanne de Maijer, Jos van Doesburg

Theater Instituut Nederland, 2011

Schrijf mee!

Wilt u deze pagina bewerken, corrigeren of aanvullen?

Iedereen kan eenvoudig meeschrijven aan de theatergeschiedenis op de Theaterencyclopedie. Hiervoor moet u ingelogd zijn op uw eigen account. Door eenmalig te registreren maakt u een eigen account aan. Helpt u mee de Theaterencyclopedie compleet te maken?

Fondsen en Partners