Door toenemende aanvallen van bots op de website is het mogelijk dat pagina’s langzamer of niet goed laden. Er wordt gewerkt aan een oplossing.
Voor vragen zijn we bereikbaar via Discord.
Hollandsche Schouwburg, Amsterdam
Hollandsche Schouwburg anno 1892-1894, toen het nog de Artis Schouwburg heette.
| Naam | Hollandsche Schouwburg, Amsterdam |
|---|---|
| Eerdere naam | Artis Schouwburg, Amsterdam |
| Latere naam | Plaza Theater, Amsterdam, Joodsche Schouwburg, Amsterdam |
| Plaats | Amsterdam |
| Type | Theatergebouw |
| Bouwjaar | 1892 |
| Openingsdatum | 5 mei 1892 |
| Sluitingsdatum | 12 juli 1942 |
| Wikidata ID (Q-nummer) | Q2206529 |
PermalinkPermanente link naar deze pagina. Gebruik ctrl-click om de link te kopiëren.<br> Het complete adres is: <br> <code>theaterencyclopedie.nl/id/01944072-d4ce-73df-b987-3765c78373d0</code> - xmlSemantische informatie in XML. - jsonSemantische informatie in JSON. - rdfGestructureerde informatie in RDF/XML-formaat
.JPG)
| Info | Waarde |
|---|---|
| Afbeelding | Hollandse Schouwburg (Amsterdam).JPG |
| Postcode: | 1018DE |
| Openingsdatum: | 5 mei 1962 |
| Op de kaart: | Ga naar kaart... |
| Wikimedia Commons: | Galerie (Wikimedia Commons) |
| Gelegen in: | Amsterdam (Q9899) |
Bekijk deze en meer informatie op de website van Wikidata, of lees de pagina Hollandsche Schouwburg op Wikipedia.
Inleiding en geschiedenis
Algemene info
Door de jaren heen heeft dit gebouw meerdere namen gekend:
- Artis Schouwburg, Amsterdam (1892-1894)
- Hollandsche Schouwburg (1894 tot 27 juli 1938 en vanaf 12 november 1938 tot oktober 1941)
- Plaza Theater, Amsterdam (27 juli 1938 tot en met 15 oktober 1938)
- Joodsche Schouwburg (eind oktober 1941- 12 juli 1942)
Adres: Plantage Middenlaan 24, Amsterdam.
Bouwjaar: 1892; Architect: C.A. Bombach Czn.; Opdrachtgever: N.V. Artis Schouwburg (A.C. Kreeft, J.M.J. Buderman, C.A. Bombach).
Opening als theater: 5 mei 1892.
Openingsvoorstelling: Muziekprogramma: Wilhelmina Marsch; een cantate; de operette Mascotte.
Voorbeeld van indeling van de zaal en prijzen in april 1914: Loge 2,50 # Stalles 2,00 # Parket en Zijloge 1,50 # Parterre 1,00 # Frontbalcon 0,75 # Zijbalcon 0,60 # Amphitheater 0,50 # Galerij 0,30.
Geschiedenis
Artis Schouwburg
Na de brand in de Stadsschouwburg van Amsterdam , februari 1890, was er behoefte aan een theater van dat formaat in de stad. Kreeft en Buderman, directeuren van het gelijknamige operettegezelschap, kregen daardoor de wind mee voor hun plannen voor een nieuw theater: de Artis Schouwburg.
Links: Zaal en toneel van de Artis schouwburg. Aquarel door J.M.A. Rieke, 1893. Rechts: Exterieur van de Artis schouwburg. Litho door J. Adams, 1982.
In 1894 gingen zij echter failliet en op 14 februari werd de schouwburg geveild. Opbrengst: f 45.400. Op 19 juni werden Kreeft en Buderman gemaand het theater te ontruimen. Door een misverstand meenden zij nog een week de tijd te hebben, maar in de ochtend van 20 juni begon men onder politietoezicht de inboedel te verwijderen: meubilair, kostuums, decors – alles wat niet tot het gebouw behoorde belandde op straat. Het personeel werd nog wel in de gelegenheid gesteld persoonlijke bezittingen uit het pand te halen.
Hollandsche Schouwburg en Plaza Theater
De nieuwe eigenaren waren de heren Le Gras en Haspels uit Rotterdam. Rond 1930 beleefde de Hollandsche Schouwburg een grootse periode.
Na een beperkte opknapbeurt werd het gebouw op 27 juli 1938 in gebruik genomen als het Plaza Theater. Er werden twee operettes opgevoerd en een revue. De exploitant moest op 15 oktober 1938 de voorstellingen staken wegens faillissement.
Binnen enkele weken werd het gebouw in gebruik genomen onder de oude naam en waren er weer voorstellingen te zien.
Joodsche Schouwburg
Op 15 september 1941 vaardigde de Duitse bezetter namelijk de volgende verordening uit:
Artikel 1. Het is joden verboden deel te nemen aan openbare bijeenkomsten en gebruik te maken van openbare inrichtingen voor zover zij bestemd zijn om de bevolking ontspanning, tijdverdrijf en voorlichting te bieden.
Een maand later veranderden de nazi's de naam van de Hollandsche Schouwburg in Joodsche Schouwburg. Joodse artiesten die niet meer voor niet-joods publiek mochten optreden, gaven nu voorstellingen en concerten voor een uitsluitend joods publiek in onder andere in dit theatergebouw, waaronder voorstellingen door het Het Joodsche Kleinkunst-Ensemble. Toegang was op vertoon van persoonsbewijs en de zaaldeuren gingen op slot.
De laatste voorstelling Wiegelied door Het Joodsche Kleinkunst-Ensemble was op 12 juli 1942.
De repetities waren op die datum gaande voor de première van Dat Smaakt, een revue met teksten van Herbert Nelson, Rido en Willy Rosen waarvan de première voorzien was op 18 juli 1942.
De dag erna kwam de schouwburg in gebruik als doorgangshuis voor in razzia’s opgepakte en te deporteren joodse burgers.
De stoelen werden in 1943 vervangen door strozakken. In 1944 kwam het gebouw ter veiling. Tijdens de hongerwinter van 1944-1945 werden de houten vloeren en betimmeringen als brandhout eruit gesloopt.
Van schouwburg naar monument
Vanaf 1945 stond de schouwburg, of wat daar nog van over was, leeg. Herstel ten behoeve van amusement werd door B&W van Amsterdam verhinderd.
In 1950 werd het pand overgedragen aan de gemeente Amsterdam, maar pas in 1960 kwamen de restauratieplannen op gang. Na sloop van de achterbouw, herstel van de voorgevel en enkele aanpassingen – onder leiding van de architect L.H.P. Waterman – kreeg het in 1962 zijn definitieve bestemming: herdenkingsplek voor de joodse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. In 1992 is er in samenwerking met het Joods Historisch Museum op de eerste etage een permanente expositie ingericht.
Het gebouw
Exterieur
Pamflet voor de Vereenigde Rotterdamsche Toonelisten met De Krekel in de Hollandsche Schouwburg, Litho Jan L.C. Kotting. Foto van de Artis Schouwburg, foto: A.T. Rooswinkel, z.j. Collectie TIN.
De voorgevel is een mengeling van klassieke en renaissancestijlen in zand- en baksteen, deels bepleisterd. Op de met balusters versierde topgevel stonden vijf meer dan levensgrote beelden. In het midden van het fronton prijkt nog altijd Venus, indertijd geflankeerd door zinnebeelden van de vrede. Onder het fronton, gesteund door vier pilaren, stond de naam: Artis Schouwburg, en boven de drie toegangsdeuren in gouden letters: Operette-Theater Kreeft en Buderman.
Interieur
Via een met marmer belegde hal met kassa’s en tourniquets, kwam men in de zaal. Bij de opening was het schilderwerk nog niet gereed, waardoor de zaal nog voornamelijk wit was. De parterre zitplaatsen bestonden uit losse fauteuils. Een beschrijving uit 1893 vermeldt rode wanden en een rood voorgordijn met gouden franje en kwasten. De stoelen waren rood bekleed, met zwarte ruggen. Op de vloer geel-grijs gestreepte lopers. In het midden van de zaal hing een gaskroon met 140 pitten, die in een glazen koepel hing waar overdag door gekleurd glas daglicht binnenviel. Opvallend waren de slanke zuilen onder het balkon.
Ontwerpen voor het toneelgordijn van de Hollandsche Schouwburg, Plantage Middenlaan te Amsterdam, 1910. Ontwerp: Guillaume Dullé.
Zaalinformatie
Artis Schouwburg
| Zaalnaam | Artis Schouwburg |
| Zaalcapaciteit | 1275 |
| Openingsdatum | |
| Sluitingsdatum | |
| Toelichting |
Hollandsche Schouwburg
| Zaalnaam | Hollandsche Schouwburg |
| Zaalcapaciteit | 1000 |
| Openingsdatum | |
| Sluitingsdatum | |
| Toelichting | Capaciteit anno 1913 was 1253 stoelen. Anno 1930 waren er ongeveer 1000 stoelen. De toneelopening was 10 meter breed en 11 meter hoog. Het toneel zelf was 15 meter breed, 10,75 meter diep en 22 meter hoog. |
Plaza Theater
| Zaalnaam | Plaza Theater |
| Zaalcapaciteit | 800 |
| Openingsdatum | |
| Sluitingsdatum | |
| Toelichting |
Premières
Artis Schouwburg (1892-1894)
Het overzicht hieronder bevat alle producties die op deze locatie in première zijn gegaan tussen 1892 en 1894, voor zover geregistreerd in de Theaterencyclopedie.
| Productie | Producent | Premièredatum |
|---|---|---|
| Mascotta | Operetten-Gezelschap o.l.v. Kreeft & Buderman | 5 mei 1892 |
| Amor in den regen | Operetten-Gezelschap o.l.v. Kreeft & Buderman | 24 juni 1892 |
| Erminie | Operetten-Gezelschap o.l.v. Kreeft & Buderman | 16 augustus 1892 |
| Clairette | Operetten-Gezelschap o.l.v. Kreeft & Buderman | 6 september 1892 |
| De vice-admiraal | Operetten-Gezelschap o.l.v. Kreeft & Buderman | 16 december 1892 |
| Freya | Operetten-Gezelschap o.l.v. Kreeft & Buderman | 31 januari 1893 |
| Achille Toupart, le brillant Achille | Operetten-Gezelschap o.l.v. Kreeft & Buderman | 21 februari 1893 |
| Margot, de bloemenverkoopster | Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) | 6 maart 1894 |
| Janus Tulp | Gezelschappen C.P.T. Bigot | 26 mei 1894 |
| Mijn Leopold | Gezelschappen C.P.T. Bigot | 2 juni 1894 |
Hollandsche Schouwburg (1894-1940)
Het overzicht hieronder bevat alle producties die op deze locatie in première zijn gegaan tussen 1894 en 27 juli 1938, en tussen 12 november 1938 en oktober 1941, voor zover geregistreerd in de Theaterencyclopedie.
Plaza Theater (1938)
Het overzicht hieronder bevat alle producties die op deze locatie in première zijn gegaan tussen 27 juli en 15 oktober 1938, voor zover geregistreerd in de Theaterencyclopedie.
| Productie | Producent | Premièredatum |
|---|---|---|
| Victoria en haar huzaar | Plaza Theater, Amsterdam | 29 juli 1938 |
| Doe 't met Pech | Producties Plaza Theater, Amsterdam | 31 augustus 1938 |
| Die Blume von Hawaii | Producties Plaza Theater, Amsterdam | 30 september 1938 |
Joodsche Schouwburg (1941-1942)
Het overzicht hieronder bevat alle producties die op deze locatie in première zijn gegaan tussen oktober 1941 en 12 juli 1942, voor zover geregistreerd in de Theaterencyclopedie.
| Productie | Producent | Premièredatum |
|---|---|---|
| Hand in hand | Het Joodsche Kleinkunst-Ensemble | 23 november 1941 |
| Iets anders | Het Joodsche Kleinkunst-Ensemble | 21 december 1941 |
| Kaap de Goede Hoop | Het Joodsche Kleinkunst-Ensemble | 11 april 1942 |
| De Bajadere | Joodsche Operette Studio | 13 april 1942 |
| De Czardâsvorstin | Het Joodsche Kleinkunst-Ensemble | 18 april 1942 |
| Doktersgeheim | Het Joodsche Kleinkunst-Ensemble | 13 mei 1942 |
| Sensatie | Het Joodsche Kleinkunst-Ensemble | 15 mei 1942 |
| 't Loopt anders dan je denkt | Het Joodsche Kleinkunst-Ensemble | 11 juni 1942 |
| Vuurwerk | Het Joodsche Kleinkunst-Ensemble | 20 juni 1942 |
| Wiegelied | Het Joodsche Kleinkunst-Ensemble | 11 juli 1942 |
Bronnen
- Productiedatabase
- Theaters in Nederland sinds de zeventiende eeuw. Redactie Bob Logger, Eric Alexander, Menso Carpentier Alting, Nico van der Krogt, Nathalie Wevers. Theater Instituut Nederland, 2007