Gertrud Leistikow

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Repro-50xx90933.0023 Gertrud Lestikov.jpg

Foto van Hugo Erfurth, 1911
NaamGertrud Leistikow
Geboren21 september 1885
Bückeburg
Overleden9 november 1948
Amsterdam
BeroepDanser, Choreograaf
DisciplineDans
TrefwoordenModerne dans

Gertrud Leistikow (Bückeburg, 21 september 1885 - Amsterdam, 9 november 1948) was een danseres en choreograaf.

Biografie

Gertrud Leistikow werd op 21 september 1885 geboren in het Duitse Bückeburg, als kind van Poolse ouders. Op negentienjarige leeftijd was ze in Dresden danslessen gaan volgen, en kwam ze bij Dalcroze terecht. Later zou ze haar opleiding in Berlijn vervolgen.

Tussen 1906 en 1910 moet ze met optreden zijn begonnen. Ze gaf onder meer dansrecitals in Petersburg, Moskou, Lausanne, Utrecht en Sarajevo. In 1914 werkte ze korte tijd bij Von Laban en danste ze onder meer samen met Mary Wigman. In dat jaar trad ze ook voor het eerst op in Nederland. Al snel ontstond er in artistieke kringen veel belangstelling voor haar optredens. Er verscheen onder meer een artikel over haar in het dansnummer van Wendingen. Die belangstelling en waardering kan een rol hebben gespeeld bij haar besluit om zich in Nederland te vestigen. In 1921 trouwde ze met een rozenkweker uit Aalsmeer.

Affiche, 1928. Ontwerp: Pirchan, 1928.
Leistikow trad in deze jaren vaak op, maar ging zich al snel ook toeleggen op lesgeven. Ze opende dansscholen in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Na de geboorte van haar zoon, in 1925, verschoof het zwaartepunt naar lesgeven. Op 5 juni 1929 vond in de Stadsschouwburg in Amsterdam een (eerste) afscheidsavond plaats. Er zouden er nog verschillende volgen. Nadat ze was teruggekeerd van een tweejarig verblijf in Nederlands-Indië, waar haar man in 1939 overleed, opende ze aan de Amsterdamse Stadhouderskade opnieuw een dansschool. Daar zou Leistikow tot aan haar dood op 9 november 1948 les blijven geven.

Leidend in de dans van Leistikow was het begrip improvisatie. Het lichaam moest daarbij de ziel zo organisch mogelijk volgen. Haar kracht zat hem, volgens tijdgenoten, niet in een virtuoze techniek, maar in de dramatische intensiteit van haar optredens. Aanvankelijk ging Leistikows voorkeur uit naar het tragische en melancholieke, later ontwikkelde zij een voorkeur voor het groteske. Wat muziek betreft koos ze daarbij meestal voor het negentiende-eeuwse romantische repertoire en folksongs. De Nederlandse danscriticus Werumeus Buning was een groot bewonderaar van Leistikow. Hij karakteriseerde haar dans als vloeiend, week, en muzikaal, waarbij "het prachtige, zwevende leven der armen een overgetelijke herinnering (bleef)".

Maskerdansen

Leistikow trad al in 1914 voor het eerst op met een masker. In 1921 en 1922 maakte Hildo Krop twee maskers voor haar, waarmee ze in ieder geval optrad in de Stadsschouwburg in Amsterdam. Het eerste masker is verloren gegaan. Wel is bekend dat het masker uit 1921 gemaakt was van vilt (een oude hoed) en papier-maché. Daarnaast is er één foto uit 1921 waarop Leistikow een polychroom, Afrikaans aandoend masker draagt, dat is afgewerkt met wollen draden. Het masker voor De Fanatieke Dans, dat Leistikow in 1922 op het programma had staan, is veel individueler en geeft een echt karakter weer.

Op 27 november 1926 was Leistikow een van de vier dansers die optraden tijdens het maskermatinee in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Ze danste drie maskerdansen, waarvan één met een masker van Hildo Krop: Groteske op de muziek van Béla Bartók. Dit masker bleef bewaard. Het is gemaakt van gepolychromeerd papier-maché en versierd met wollen draden. In het masker staat met handgeschreven blokletters: "zelfportret Hildo Krop". Het is een karikatuur van hemzelf. De andere twee maskerdansen waren Goldene Maske en Rote Groteske. Onbekend is wie die maskers heeft of hebben gemaakt.

Het succes dat Leistikow boekte met haar maskerdansen, heeft andere dansers geïnspireerd om met beeldend kunstenaars te gaan samenwerken - zoals Tilly Sylon (met beeldend kunstenaar Jaap Pronk) en Dini en Hein von Essen, Florrie Rodrigo en Grietje Kots.

Goldene Maske 93052.jpg Rote Groteske 159183.jpg

Gertrud Leistikow in Goldene Maske (links) en Rote Groteske (rechts). Foto: Hanna Elkan.

53. masker fanatieke dans papier mache vooraanzicht.jpg 59. masker Groteske papier mache vooraanzicht.jpg

Twee maskers voor dansen, gemaakt door Hildo Krop, links voor Fanatieke Dans (1922) en rechts voor Groteske (1926). Collectie TIN.

Theater/Dans

Een overzicht van de voorstellingen die in première zijn gegaan met een choreografie van haar en voorzover geregistreerd in de Productiedatabase

Externe links

Zie UC Press E-Books Collection]

Archief

Bronnen

  • Rob van der Zalm, Sylvia Alting van Geusau, Hildo Krop. Dans- en toneelmaskers, Steenwijk 2010.

Schrijf mee!

Wilt u deze pagina bewerken, corrigeren of aanvullen?

Iedereen kan eenvoudig meeschrijven aan de theatergeschiedenis op de Theaterencyclopedie. Hiervoor moet u ingelogd zijn op uw eigen account. Door eenmalig te registreren maakt u een eigen account aan. Helpt u mee de Theaterencyclopedie compleet te maken?

Fondsen en Partners