Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken


Stephen Sondheim (New York City (New York), 22 maart 1930) is een Amerikaans componist en (lied-)tekstschrijver.

Componist/schrijver Stephen Sondheim werd geboren op 22 maart 1930 in New York. De eerste musical die hij zag was ‘Very Warm for May’ van Kern en Hammerstein. Hij was toen 9 jaar oud. Na de scheiding van zijn ouders verhuisde hij met zijn moeder naar Pennsylvania en werd hij praktisch de buurjongen van Oscar Hammerstein. Deze had een grote invloed op Stephen Sondheim. Nadat Sondheim op zijn 15e zijn eerste musical ‘By George’ had geschreven, bracht hij het naar Oscar Hammerstein en vroeg diens mening. Deze gaf zijn ongezouten, maar opbouwende kritiek, nam de jongen onder zijn hoede en leerde hem alles wat hij wist over het schrijven van musicals.

Opleiding

Stephen Sondheim haalde zijn diploma aan het Williams College, waar hij de Hutchinson Prize for Music Composition kreeg. Op het Williams College begon hij met het studeren van wiskunde, maar schakelde al snel over op theater en musical. Bij zijn afstuderen in 1950, magna cum laude, kreeg hij tevens de Hubbard Hutchinson Proze-prijs van $3000 per jaar om zich verder te ontwikkelen op musicalgebied. Vervolgens studeerde Stephen theorie en compositie bij Milton Babbitt.

Theater/Toneel

Zijn professionele carrière leek te starten in 1954 met Saturday Night (book Julius J. Epstein), een musical komedie in de traditie van zijn mentor, (Rodgers en) Hammerstein II. Echter door de voortijdige dood van de producent Lemuel Ayers bleef de musical "on hold" tot 1997. In 1957, 26 jaar oud, schreef hij (samen met Leonard Bernstein) de teksten voor West Side Story, zijn eerste grote succes.

Na het schrijven van de liedteksten voor Jule Styne's Gypsy in 1959 profileerde Sondheim zich meer en meer als componist van Broadwaymusicals, waarvoor hij ook de teksten bleef verzorgen. Zo volgden onder andere A Funny Thing Happened on the Way to the Forum (1962), Company (1970), Follies (1971), A Little Night Music (1973), Pacific Overtures (1976), Sweeney Todd (1979) en Merrily We Roll Along (1981), alle geregisseerd door Harold Prince. Stephen Sondheim componeerde de muziek en schreef de teksten voor Anyone Can Whistle (1964), werkte als schrijver met Richard Rodgers aan Do I Hear A Waltz (1965) en schreef nieuwe teksten voor Bernsteins Candide (1974).

1972/73 begon Sondheim een studie "playwriting" aan de Yale Drama School. In zijn tweede jaar (1974) werd de musical "The Frogs" uitgebracht, vrij naar een politieke Aristophanes satire uit 405 jaar voor Christus (book Burt Shevelove). De musical werd oorspronkelijk uitgevoerd in Yale University 's gymnasium ' s zwembad. De show werd geproduceerd op Broadway in 2004 met het boek herzien door Nathan Lane en de score uitgebreid door Sondheim. Dit werd nieuw leven ingeblazen in Londen in 2017.

Rond 1994 componeerde en schreef hij de liedteksten voor het liefdesdrama Passion (gebaseerd op het boek Fosca en op de film Passione d'amore). Het script was geschreven door James Lapine. Met hem maakte hij ook Sunday in the Park with George (1984) - waarvoor ze de Pulitzer Prize voor beste drama wonnen - en Into the Woods (1987).

In 1990 opende off-Broadway ASSASSINS, over de (bijna) moordenaars van Amerikaanse presidenten. Op de productie leek een vloek te rusten. De opening viel gelijk met de Gulfoorlog en de in 2004 geproduceerde versie had te kampen met de gebeurtenissen op 11 september 2001. Het publiek niet zat te wachten op een show over dit thema en had een korte run.
De nieuwe versie op Off Broadway werd maart 2020 stilgelegd vanwege het corona virus.

In 1999 opende de laatste productie die Sondheim voor langere tijd zou schrijven. Whise Guys werd met zeer gemende kritieken ontvangen. Een serie van herschrijvingen deden in 2003 de titel veranderen in Bounce en in 2008 in Road Show, nadat het script weer teruggebracht werd tot de bedoelde essentie uit het begin.

In 2018 ging in Londen een vernieuwde versie van Company met veel succes in première. Op verzoek van regisseur Marianne Elliot bewerkte Sondheim de eerder mannelijke vrijgezel Bobby tot vrouw, en worden de huwelijken van haar vrienden vanuit vrouwelijk perspectief bekeken. De bewerking bleef uiteindelijk beperkt tot de personages; inhoudelijke tekstuele veranderingen werden geschrapt. Deze vernieuwde versie werd in 2020 naar Broadway gehaald.

In 2016 werd bekend dat Sondheim bezig was aan een nieuwe voorstelling rondom twee films van de surrealistische regisseur Luis Buñuel. Of en wanneer deze productie gespeeld zal worden, is nog niet bekend.

Naast zijn eigen stukken, leverde Sondheim in zijn carrière op verschillende wijzen bijdragen aan diverse andere voorstellingen: The last Resort (1956, niet geproduceerd), The word of Jules Feiffer (1962), Hot Spot (1963), The Mad Show (1966), Illya Darling (1968), A Pray By Brecht (1968), Revival CANDIDE (1974), Muscle (1994, niet geproduceerd) en Sondheim on Sondheim (2010).

Sondheim's werk gekwalificeerd

Sondheim wordt niet voor niets de William Shakespeare van het musicalgenre genoemd. Zijn liedteksten en muziek zijn markant, karakteristiek en daarmee zeer typerend voor zijn karakters. Hij weet de alledaagse dingen om te zetten in prachtige poëzie. Zelf zei hij ooit: “Minstens de helft van mijn teksten houdt zich bezig met ambivalentie: tegenstrijdige gevoelens.”[1] Zijn hobby, het maken van kruiswoordpuzzels, zijn tekenend voor de ingenieuze tekstbehandeling.

Sondheim hanteert tijdens het schrijven van stukken drie credo's, die in bijna al zijn werken zijn terug te vinden, te weten: Less Is More, Content Dictates Form en God Is In The details. Alle drie de credo's zijn volgens hem dienstbaar aan de duidelijkheid van het stuk.[2] Hij onderscheid zich daarin van velen in zijn professie.

Carrière-overzicht

Een chronologisch en daaronder een link naar een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in Nederland in première zijn gegaan en waarvan hij de tekst heeft geschreven, voor zover geregistreerd in de Productiedatabase.

 
Merrily We Roll along - The In Players - 1985-12-19
Company - Musical Theatre Group The Company - 1986-07-29
Helpers weg... eerste ronde - Joke Bruijs - 1988-10-27
Naar de West Side Story - Theaterschool - 1992-06-16
Sweeney Todd - Joop van den Ende Theaterproducties BV - 1993-10-13
Jon van Eerd zingt Stephen Sondheim - Impresariaat Angélique Finkers - 1998-06-11
Follies - Koninklijk Ballet van Vlaanderen - 2000-12-07
Into The Woods - Theaterschool - 2001-06-14
Little Company - Theaterschool - 2001-06-15
Into The Woods - Stichting Op naar het Bos - 2003-06-28
Into The Woods - M-Lab - 2007-09-04
A Funny Thing Happened on The Way to The Forum - M-Lab - 2010-05-28
A Little Night Music - Nederlandse Reisopera - 2019-03-16

En idem van de voorstellingen waarvoor hij de muziek heeft geschreven, ofwel waarin zijn muziek te horen is geweest.

 
'n Maagd op je dak - Ars Musica - 1971-10-16
Merrily We Roll along - The In Players - 1985-12-19
Company - Musical Theatre Group The Company - 1986-07-29
Funny Feet - American Ballet Comedy - 1986-09-02
A Little Night Music - Musical Theatre Group The Company - 1987-09-05
Helpers weg... eerste ronde - Joke Bruijs - 1988-10-27
Wie plukt mij? - Paul de Leeuw - 1992-03-19
Als je maar niet denkt ... - Ansje van Brandenberg - 1992-10-12
Les minerables II - Studio Eend - 1992-11-05
Hollywood by Night - Koninklijk Ballet van Vlaanderen - 1993-01-29
Sweeney Todd - Joop van den Ende Theaterproducties BV - 1993-10-13
Company - Koninklijk Conservatorium - 1994-01-21
Jon van Eerd zingt Stephen Sondheim - Impresariaat Angélique Finkers - 1998-06-11
Company - Koninklijk Ballet van Vlaanderen - 1999-09-23
Dolores - Erik Brey - 1999-10-11
De feestdagen in het LAKtheater: Musical van de eeuw - LAKtheater - 1999-12-26
De feestdagen in het LAKtheater- Musical van de eeuw - LAKtheater - 1999-12-26
Jubilee 15 - Koninklijk Ballet van Vlaanderen - 2000-09-23
Follies - Koninklijk Ballet van Vlaanderen - 2000-12-07
West Side Story - Stadstheater Brno - 2001-09-07
A Little Night Music - Koninklijk Ballet van Vlaanderen - 2001-11-25
Hinderlijk blij - Prima Donna Consultancy - 2001-12-15
De diva en de divan - La Bloemen Productions b.v. - 2002-04-15
Musicals in Ahoy' 2002 - Joop van den Ende Theaterproducties BV - 2002-06-20
Into The Woods - Stichting Op naar het Bos - 2003-06-28
Assassins - Off-Broadway - 2003-08-01
Wonderful Live - Het Groot Niet Te Vermijden - 2003-09-09
Merrily We Roll along - Koninklijk Ballet van Vlaanderen - 2004-02-01
Musicals in Ahoy' 2004 - Joop van den Ende Theaterproducties BV - 2004-06-02
Passion - Joop van den Ende Theaterproducties BV - 2004-08-30
Merrily We Roll Along - Studio S T & M - 2004-09-01
Life Is A Cabaret - American Songbook - 2004-10-05
Musicals in Ahoy' 2006 - Joop van den Ende Theaterproducties BV - 2006-05-17
Boum (ook wel boem, sometimes boom...) - Emmelie Zipson - 2006-10-20
Into The Woods - M-Lab - 2007-09-04
Musicals to The Max - Opus One - 2007-09-16
Hats Off to Broadway - Jimmy Hutchinson - 2009-03-16
A Funny Thing Happened on The Way to The Forum - M-Lab - 2010-05-28
Sunday in The Park with George - M-Lab - 2010-06-10
Simone Songbook - Joop van den Ende Theaterproducties BV - 2010-12-06
Bloed link - Emmelie Zipson - 2011-12-07
Koninginnenacht - Het Nationale Toneel - 2012-04-28
Putting It Together - PIT Producties - 2014-02-15
Sweeney Todd - Nederlandse Reisopera - 2014-09-05
Sweeney Todd, de bloedbarbier van Fleet Street - Opus One - 2016-05-25
Into the woods - PIT Producties - 2017-02-19
A Little Night Music - Nederlandse Reisopera - 2019-03-16

Film/Televisie

Sondheim maakte de muziek voor de films Stavisky (1974), Reds (1981) en hij schreef enkele nummers voor de film Dick Tracy (1992), die uitgevoerd werden door Madonna. Hij schreef samen met Anthony Perkins het scenario van de film The Last of Sheila en componeerde de muziek en de liedteksten voor de televisiemusical Evening Primrose (1966). Ook componeerde hij - als vanzelfsprekend - de muziek voor de verfilmingen van zijn musicals Sweeney Todd (2007/2008) en Into the Woods (2014).
Daarnaast leverde hij bijdragen aan de films The Thing of It (1969, niet geproduceerd), The Seven-Per-Cent Solution (1976), Singing out loud(1992, niet geproduceerd) en The Birdcage (1996). Voor televisie droeg hij bij aan Kukla, Fran and Ollie (1952), I Believe in You (1956), The Fabulous Fifties (1960) en Do You Hear A Waltz (1960).

Prijzen

Sondheim won Tony Awards als beste componist en beste tekstschrijver voor Sweeney Todd, A Little Night Music, Follies en Company. Dezelfde musicals wonnen ook de New York Drama Critics’ Circle Award, evenals de producties Pacific Overtures en Sunday in the Park with George. Voor Sunday in the Park with George ontving Sondheim in 1985 de Pulitzer Prize. Daarnaast Tony's voor beste originele muziek Into the Woods en PASSION. Verder de Engelse Olivier Awards voor Sweeney Todd (1980), FOLLIES (1987), Sunday in the Park (1991) en Merrily We Roll Along (2001). Grammy Awards voor onder meer Passion, In to the Woods, Sunday in the Park with George, Sweeney Todd, Little Night Music (best musical, beste lied van het jaar), Company. In 2008 ontving hij de special Tony Award - Lifetime Achievement, The Helen Hayes Tribute price (1993), Lucille Lortel Award (2003), Edgar Ellen Poe Award (1974), Outher Critica Circle Award (Company, Candide, 1970,1974), Grammy Trustees lifetime Achievement Award (2008),

Overig

Stephen is bestuurslid van het Dramatists Guild, de Amerikaanse Associatie van Toneelschrijvers, Componisten en Tekstschrijvers. Hij was voorzitter van 1973 tot 1981 en werd in 1983 gekozen voor de American Academy and Institute of Arts and Letters. In 1989 werd Stephen Sondheim benoemd tot Visiting Professor of Drama and Musical Theatre aan de Universiteit van Oxford. Ontving in 2015 uit de handen van Obama "The Presidential Medal of Freedom" en wordt gezien als de meest vernieuwende componist/tekstschrijver van de Amerikaanse musical in de 20e eeuw.
Twee theater zijn hernoemd naar Stephen Sondheim. In New York werd het Miller's Theater in 2010 omgedoopt tot het Stephen Sondheim Theater, ter ere van zijn tachtigste verjaardag. Na een verbouwing van het Londense Queens' Theatre, heropende het gebouw in 2019 onder de nieuwe naam van het Sondheim Theatre.

Literatuur over Sondheim (beperkte selectie)

  • Stephen Sondheim, a life. Meryle Secreet, Delta trede paperbacks
  • Art is 't Easy, the theater of Stephen Sondheim. Joanne Gordon, Da Capo press NY
  • How Sondheim found his sound. Steve Swayne, University of Michigan Press
  • Sondheim & Company. Graig Zadan, Da Capo Press NY
  • Sondheim. Martin Gottlieb, Harry N. Abrams, inc.,publishers
  • Sondheim on Music, Minor Details and Major Decisions. Mark Eden Horowitz, Scarecrow Press
  • Finishing The Hat. Stephen Sondheim, Alfred A. Knop NY
  • Look, I Made A Hat. Sondheim, Alfred A. Knopf NY

Beide door Sondheim geschreven boeken behandelen zijn lyrics met commentaren, verduidelijkingen, dogma's, inhoud, anekdotes en een compleet overzicht van bijdragen aan onder meer theaterproductie, televisie, individuele en gelegenheidsopdrachten en een songlist. Mark Horowitz ondervroeg Sondheim 6 weken en beschrijft het creatief proces van een aantal shows.


Externe links

Bronnen

  1. Gordon, Joanne. Art Isn’t Easy: The Achievement of Stephen Sondheim. Carbondale: Southern Illinois UP, 1990. P.11
  2. Stephen Sondheim, Finishing the Hat: Collected Lyrics (1954-1981) with Attendant Comments, Principles, Heresies, Grudges, Whines and Anecdotes