De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Someone.gif

NaamMolière
Volledige naamJean-Baptiste Poquelin
Geboren15 januari 1622
Parijs
Overleden17 februari 1673
Parijs
BeroepAuteur
DisciplineToneel
IMDb-profiel
VIAF-profiel

Biografie

Molière (1622 - 1673) was een Frans toneelschrijver en acteur die bekendheid verwierf met zijn satirische komedies. Zijn meest bekende werken zijn Dom Juan, Tartuffe en L'Avare (De Vrek). Hij was de zoon van een welgestelde behanger-stoffeerder. Hij bezocht het Parijse College de Clermont, waar hij kennis maakte met het werk van Epicurus en Pierre Gassendi. Molière studeerde rechten in Orléans. In 1643 stichtte hij, gedreven door een onweerstaanbare roeping, met de familie Béjart een toneelgezelschap l'Illustre Théâtre, en nam de naam Molière aan. Het gezelschap werkte zonder succes. Molière moest wegens schulden enige tijd in de gevangenis doorbrengen. Hij verliet Parijs en reisde met zijn kameraden gedurende een twaalftal jaren door de provincie. Al spoedig begon hij zelf komedies te schrijven.

Op 24 oktober 1658 trad hij voor het eerst op voor Lodewijk de XIV en zijn hele hof in een zaal van het Louvre. De bijval was zo groot, dat Molière's gezelschap de naam Troupe de Monsieur mocht voeren en een zaal van het Petit-Bourbon tot zijn beschikking kreeg. In 1659 opende hij met les Précieuses ridicules een reeks van ongeveer dertig kluchten en blijspelen, die hem de gunst en bescherming van Lodewijk XIV bezorgden en het bij het nageslacht beroemd maakten. In 1662 huwde hij met de zeventienjarige toneelspeelster Armande Béjart.

In zijn komedies had Molière kritiek op edelen en geestelijken, die zeer bevoorrecht leefden, op hun sleur, hun blinde aanbidding van gezag, hun minachting van ervaring en waarneming. Hij richtte zijn kritiek ook op medici, schijngeleerden en de overdreven bewonderaars van kunst en wetenschap. Lodewijk XIV kon hem wel waarderen en steunde het gezelschap van Molière. Hij gaf toestemming op te treden in zijn eigen Palais-Royal. Na de afbraak van het paleis 'Petit-Bourbon', wegens uitbreiding van de oostelijke vleugel van het Louvre, speelden het gezelschap vaker op de nieuwe locatie.

Molière overleed op 51-jarige leeftijd na de vierde voorstelling van zijn laatste komedie, Le malade imaginaire, waarin hij zoals gewoonlijk de hoofdrol vertolkte. In dit toneelstuk werd de spot gedreven met ziek zijn. Een goed recept tegen ziekte was onverdunde wijn met een groot stuk rundvlees en Hollandse kaas. Tijdens de opvoering werd Molière plotseling onwel. Hij werd naar huis gebracht en vroeg om een stuk Parmezaanse kaas, het enige dat hij nog kon eten. Het mocht echter niet baten, Molière stierf nog diezelfde avond.

In 1680, zeven jaar na zijn dood, werd bij decreet door Lodewijk XIV de La Comédie Française opgericht waarvan Molière als de wegbereider mag beschouwd worden. De lokale clerus ontzegde hem een begrafenis op gewijde grond, maar na bemiddeling van lokale notabelen werd hij uiteindelijk begraven bij de ongedoopte kinderen. Er zijn verscheidene speelfims gemaakt over het leven van Molière. Later werd het talent van Molière ook in intellectuele kringen erkend. Hij werd postuum lid van de Académie Française. Op zijn borstbeeld in de ere-zaal van de Academie werd in 1778 de tekst: Rien ne manque à sa gloire, il manquait à la nôtre (niets ontbreekt aan zijn eer, hij ontbreekt aan de onze) aangebracht.

Theater/Dans

Een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gebracht, c.q. die in Nederland te zien zijn geweest en waarbij hij geregistreerd werd in de Productiedatabase als auteur

Bibliografie

  • Le Médecin volant (1645)
  • La Jalousie du barbouillé (1650)
  • De doordraver (L'Étourdi ou les Contretemps, 1655)
  • Le Dépit amoureux (16 december 1656)
  • Le Docteur amoureux (1658, deze tekst is verloren gegaan, gespeeld voor Lodewijk XIV)
  • De belachelijke "precieuses" (Les Précieuses ridicules, 18 november 1659)
  • Sganarelle ou le Cocu imaginaire (28 mei 1660)
  • Dom Garcie de Navarre ou le Prince jaloux (4 februari 1661)
  • L'École des maris (24 juni 1661)
  • Les Fâcheux (17 augustus 1661)
  • School voor vrouwen (L'École des femmes, 26 december 1662)
  • La Jalousie du Gros-René (15 april 1663, tekst verloren gegaan)
  • La Critique de l'école des femmes (1 juni 1663)
  • L'Impromptu de Versailles (14 oktober 1663)
  • Tegen wil en dank getrouwd (Le Mariage forcé, 29 januari 1664)
  • Gros-René, petit enfant (27 april 1664, tekst verloren gegaan)
  • La Princesse d'Élide (8 mei 1664)
  • Tartuffe, of De huichelaar (Tartuffe ou l'Imposteur, 12 mei 1664)
  • Don Juan, of De stenen gast (Dom Juan ou le Festin de pierre, 15 februari 1665)
  • L'Amour médecin (15 september 1665)
  • De Mensenhater (Le Misanthrope ou l'Atrabilaire amoureux, 4 juni 1666)
  • Dokter tegen wil en dank (Le Médecin malgré lui, 6 augustus 1666)
  • Mélicerte (2 december 1666)
  • Pastorale comique (5 januari 1667)
  • Le Sicilien ou l'Amour peintre (14 februari 1667)
  • Amphitryon (13 januari 1668)
  • George Dandin ou le Mari confondu (18 juli 1668)
  • De vrek (L'Avare ou l'École du mensonge, 9 september 1668)
  • De heer van Pourceaugnac, Of een vrijage met hindernissen (Monsieur de Pourceaugnac, 6 * * oktober 1669)
  • Les Amants magnifiques (4 februari 1670)
  • De parvenu (Le Bourgeois gentilhomme, 14 oktober 1670)
  • Psyché (17 januari 1671)
  • De schelmenstreken van Scapin (Les Fourberies de Scapin, 24 mei 1671)
  • Het huwelijk van Gravin van Escarbagnas (La Comtesse d'Escarbagnas, 2 december 1671)
  • Geleerde dames (Les Femmes savantes, 11 maart 1672)
  • De ingebeelde zieke (Le Malade imaginaire, 10 februari 1673)
  • Jean Racine en Pierre Corneille waren collega's van Molière.

Molière in Nederland

foto: Leo van Velzen

Tartuffe door het Ro Theater, 1991. Foto: Leo van Velzen

Bekijk hier een selectie van voorstellingen van Molière die gespeeld zijn in Nederland:

De Vrek door Toneelgroep Amsterdam, 2011

De Misantroop door Productiehuis Zeelandia, 2010

De ingebeelde zieke door De Utrechtse Spelen, 2009

Tartuffe door Vrienden van de Dansmuziek, 2009

De Mensenhater door de Paardenkathedraal, 2003

De Vrek door het Nationale Toneel, 2002

Don Juan door Het Gevolg, 2002

De ingebeelde zieke door Theatergroep Wederzijds en Theatergroep Gnaffel, 2001

Tartuffe door Art & Pro, 1998

Don Juan of de stenen gast door het Mechels Miniatuur Theater, 1992

Tartuffe door het RO Theater, 1991

De Vrek door Toneelgroep de Appel, 1983

Don Juan door Toneelgroep Theater, 1979

De Misantroop door De Haagse Comedie, 1973

De ingebeelde zieke door Zuidelijk Toneel Globe, 1973

Bronnen