De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Molière - Nicolas Mignard (1658).jpg


Molière - Nicolas Mignard (1658)

NaamMolière
Volledige naamJean-Baptiste Poquelin
Geboren15 januari 1622
Parijs
'Overleden17 februari 1673
Parijs
BeroepAuteur
DisciplineToneel
'DBNL-profiel
IMDb-profiel
VIAF-profiel

Biografie

Molière (1622 - 1673) was een Frans toneelschrijver en acteur die bekendheid verwierf met zijn satirische komedies. Zijn meest bekende werken zijn Dom Juan, Tartuffe en L'Avare (De Vrek). Hij was de zoon van een welgestelde behanger-stoffeerder. Hij bezocht het Parijse College de Clermont, waar hij kennis maakte met het werk van Epicurus en Pierre Gassendi. Molière studeerde rechten in Orléans. In 1643 stichtte hij, gedreven door een onweerstaanbare roeping, met de familie Béjart een toneelgezelschap l'Illustre Théâtre, en nam de naam Molière aan. Het gezelschap werkte zonder succes. Molière moest wegens schulden enige tijd in de gevangenis doorbrengen. Hij verliet Parijs en reisde met zijn kameraden gedurende een twaalftal jaren door de provincie. Al spoedig begon hij zelf komedies te schrijven.

Op 24 oktober 1658 trad hij voor het eerst op voor Lodewijk de XIV en zijn hele hof in een zaal van het Louvre. De bijval was zo groot, dat Molière's gezelschap de naam Troupe de Monsieur mocht voeren en een zaal van het Petit-Bourbon tot zijn beschikking kreeg. In 1659 opende hij met les Précieuses ridicules een reeks van ongeveer dertig kluchten en blijspelen, die hem de gunst en bescherming van Lodewijk XIV bezorgden en het bij het nageslacht beroemd maakten. In 1662 huwde hij met de zeventienjarige toneelspeelster Armande Béjart.

In zijn komedies had Molière kritiek op edelen en geestelijken, die zeer bevoorrecht leefden, op hun sleur, hun blinde aanbidding van gezag, hun minachting van ervaring en waarneming. Hij richtte zijn kritiek ook op medici, schijngeleerden en de overdreven bewonderaars van kunst en wetenschap. Lodewijk XIV kon hem wel waarderen en steunde het gezelschap van Molière. Hij gaf toestemming op te treden in zijn eigen Palais-Royal. Na de afbraak van het paleis 'Petit-Bourbon', wegens uitbreiding van de oostelijke vleugel van het Louvre, speelden het gezelschap vaker op de nieuwe locatie.

Molière overleed op 51-jarige leeftijd na de vierde voorstelling van zijn laatste komedie, Le malade imaginaire, waarin hij zoals gewoonlijk de hoofdrol vertolkte. In dit toneelstuk werd de spot gedreven met ziek zijn. Een goed recept tegen ziekte was onverdunde wijn met een groot stuk rundvlees en Hollandse kaas. Tijdens de opvoering werd Molière plotseling onwel. Hij werd naar huis gebracht en vroeg om een stuk Parmezaanse kaas, het enige dat hij nog kon eten. Het mocht echter niet baten, Molière stierf nog diezelfde avond.

In 1680, zeven jaar na zijn dood, werd bij decreet door Lodewijk XIV de La Comédie Française opgericht waarvan Molière als de wegbereider mag beschouwd worden. De lokale clerus ontzegde hem een begrafenis op gewijde grond, maar na bemiddeling van lokale notabelen werd hij uiteindelijk begraven bij de ongedoopte kinderen. Er zijn verscheidene speelfims gemaakt over het leven van Molière. Later werd het talent van Molière ook in intellectuele kringen erkend. Hij werd postuum lid van de Académie Française. Op zijn borstbeeld in de ere-zaal van de Academie werd in 1778 de tekst: Rien ne manque à sa gloire, il manquait à la nôtre (niets ontbreekt aan zijn eer, hij ontbreekt aan de onze) aangebracht.

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gebracht, c.q. die in Nederland te zien zijn geweest en waarbij hij geregistreerd werd in de Productiedatabase als auteur

 
De vrek - Gezelschap van Tivoli Schouwburg - 1899-02-22
Tartuffe - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1903-09-17
George Dandin of de misleide echtgenoot - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1911-01-23
Dokter tegen wil en dank - Het Schouwtooneel - 1921-04-01
De belachelijke hoofse juffers - Het Schouwtooneel - 1921-09-16
De ingebeelde zieke - Het Schouwtooneel - 1921-12-09
De burger - edelman - Het Schouwtooneel NV - 1923-07-13
Tartuffe - N.V. Het Nieuwe Nederlandsche Tooneel - 1927-04-09
De vrek - Het Schouwtooneel - 1927-11-28
Geleerde Dames - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1928-11-09
Tartuffe - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1933-06-03
Liefdelessen - De Hagespelers in het Rika Hopper Theater (1934-1936) - 1934-08-01
Belachelijke hoofsche juffers - Toneelgroep Het Masker (1933-1947) - 1934-10-07
Dokter tegen wil en dank - Toneelgroep Het Masker (1933-1947) - 1934-10-07
De vrek - Gezelschap Jan Musch - 1936-11-07
Mijlpalen - Amateur Toneelgroepen - 1940-02-03
De critiek op de school voor vrouwen (voorafgegaan door School voor Vrouwen) - N.V. Het Nederlandsch Tooneel - 1940-04-11
School voor vrouwen (gevolgd door De critiek op de School voor Vrouwen) - N.V. Het Nederlandsch Tooneel - 1940-04-11
School voor vrouwen - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1941-05-06
De ingebeelde zieke - Vereenigde Haagsche Spelers - 1941-08-06
Scapin - Artistieke Werkgemeenschap Het Nederlandsch Tooneellyceum - 1941-09-04
Dokter tegen wil en dank - Toneelgroep Studio - 1941-11-10
De Siciliaan - Toneelgroep Studio - 1941-11-10
Dokter tegen wil en dank - Toneelgroep Studio - 1941-12-22
Le bourgeois gentilhomme, Comédie Ballet gevolgd door Ballet des Nations - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - 1942-03-22
De Burger Edelman - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1942-03-22
Geleerde vrouwen - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1943-01-11
De belachelijke hoofse juffers (voorafgegaan door Georges Dandin) - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1944-01-15
Georges Dandin (gevolgd door De belachelijk hoofse juffers) - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1944-01-15
Tartuffe - Toneelgroep Comedia - 1946-03-31
Le misanthrope - La Comédie Française - 1948-04-26
De schelmenstreken van Scapin - Stichting Het Nederlands Volkstoneel - 1948-05-15
De vrek - Stichting Rotterdams Toneel - 1950-10-14
Dokter tegen wil en dank - De Gong - 1951-01-01
Tartuffe - La Comédie Française - 1951-05-08
De ingebeelde zieke - Amsterdams Toneelgezelschap (A.T.G.) - 1951-09-05
De vrek - Stichting Nederlands Impresariaat - 1952-10-01
School voor vrouwen - De Nederlandse Comedie - 1953-01-24
Der Misanthrop - Bayerisches Staatsschauspiel München - 1953-09-17
De schelmenstreken van Scapin - Toneelgroep Puck - 1953-09-26
Sjon Pichiri - Cultureel Centrum Curacao - 1954-01-17
Ami dòkter? Lubidá! - Cultureel Centrum Curacao - 1954-05-19
Don Juan - Holland Festival - 1954-06-25
Dokter tegen wil en dank - Toneelgroep Puck - 1955-09-01
L'avare - Holland Festival - 1956-06-16
Le misanthrope - Compagnie Madeleine Renaud & Jean-Louis Barrault - 1956-12-10
De parvenu - Rotterdams Toneel - 1957-01-01
Tartuffe - De Nederlandse Comedie - 1957-05-17
School voor vrouwen - Toneelgroep Arena - 1957-09-16
Dom Juan - Rotterdams Toneel - 1957-10-26
L'Etourdi - Holland Festival - 1958-06-17
De misantroop - Rotterdams Toneel - 1958-09-26
De vrek - Toneelgroep Puck - 1958-11-10
De schelmenstreken van Scapin - Toneelgroep Arena - 1959-03-24
De vrek - Gezelschap Albert Gerlach - 1959-09-01
Geleerde dames - De Nederlandse Comedie - 1959-09-19
Le misanthrope - Théâtre du Vieux-Colombier - 1960-12-14
L'école des femmes - Théâtre du Vieux-Colombier - 1961-10-30
Tartuffe - Compagnie Anne Carrère et Favre Bertin - 1962-02-14
De Heer van Pourceaugnac - Nieuwe Komedie - 1962-03-26
Het gedwongen huwelijk - Haagse Comedie / Werkgroep - 1962-10-20
George Dandin ou Le Mari confondu - Compagnie Les Jeudis Classiques - 1962-11-20
De ingebeelde zieke - Stichting Toneelgroep Studio - 1963-05-10
Monsieur de Pourceaugnac - Stichting De Nederlandse Opera - 1963-06-15
George Dandin - Holland Festival - 1963-06-19
Les femmes savantes - Comédie de l'Ouest - 1964-05-15
Tartuffe - Koninklijke Nederlandse Schouwburg - 1965-02-02
L'avare - Les Réalisations Theatrales - 1965-03-01
Don Juan - Koninklijke Nederlandse Schouwburg - 1965-09-14
George Dandin - Toneelgroep Theater - 1965-09-18
Amphitryon - Stichting Nieuw Rotterdams Toneel - 1965-11-26
Tartuffe - Holland Festival - 1966-06-16
De schelmenstreken van Scapin - Proloog - 1966-09-06
School voor vrouwen - De Haagsche Comedie - 1966-10-29
Le misanthrope - Bruxelles Théâtre d'Art - 1966-11-29
Le Tartuffe ou l'imposteur - Les Réalisations Theatrales - 1967-02-13
Tartuffe of De bedrieger - Stichting Nieuw Rotterdams Toneel - 1967-09-22
De vrek - De Nederlandse Comedie - 1967-11-25
Dom Juan - Holland Festival - 1968-07-02
Wonderdokter Sganarelle - Proloog - 1968-09-20
… overige resultaten

Bibliografie

  • Le Médecin volant (1645)
  • La Jalousie du barbouillé (1650)
  • De doordraver (L'Étourdi ou les Contretemps, 1655)
  • Le Dépit amoureux (16 december 1656)
  • Le Docteur amoureux (1658, deze tekst is verloren gegaan, gespeeld voor Lodewijk XIV)
  • De belachelijke "precieuses" (Les Précieuses ridicules, 18 november 1659)
  • Sganarelle ou le Cocu imaginaire (28 mei 1660)
  • Dom Garcie de Navarre ou le Prince jaloux (4 februari 1661)
  • L'École des maris (24 juni 1661)
  • Les Fâcheux (17 augustus 1661)
  • School voor vrouwen (L'École des femmes, 26 december 1662)
  • La Jalousie du Gros-René (15 april 1663, tekst verloren gegaan)
  • La Critique de l'école des femmes (1 juni 1663)
  • L'Impromptu de Versailles (14 oktober 1663)
  • Tegen wil en dank getrouwd (Le Mariage forcé, 29 januari 1664)
  • Gros-René, petit enfant (27 april 1664, tekst verloren gegaan)
  • La Princesse d'Élide (8 mei 1664)
  • Tartuffe, of De huichelaar (Tartuffe ou l'Imposteur, 12 mei 1664)
  • Don Juan, of De stenen gast (Dom Juan ou le Festin de pierre, 15 februari 1665)
  • L'Amour médecin (15 september 1665)
  • De Mensenhater (Le Misanthrope ou l'Atrabilaire amoureux, 4 juni 1666)
  • Dokter tegen wil en dank (Le Médecin malgré lui, 6 augustus 1666)
  • Mélicerte (2 december 1666)
  • Pastorale comique (5 januari 1667)
  • Le Sicilien ou l'Amour peintre (14 februari 1667)
  • Amphitryon (13 januari 1668)
  • George Dandin ou le Mari confondu (18 juli 1668)
  • De vrek (L'Avare ou l'École du mensonge, 9 september 1668)
  • De heer van Pourceaugnac, Of een vrijage met hindernissen (Monsieur de Pourceaugnac, 6 * * oktober 1669)
  • Les Amants magnifiques (4 februari 1670)
  • De parvenu (Le Bourgeois gentilhomme, 14 oktober 1670)
  • Psyché (17 januari 1671)
  • De schelmenstreken van Scapin (Les Fourberies de Scapin, 24 mei 1671)
  • Het huwelijk van Gravin van Escarbagnas (La Comtesse d'Escarbagnas, 2 december 1671)
  • Geleerde dames (Les Femmes savantes, 11 maart 1672)
  • De ingebeelde zieke (Le Malade imaginaire, 10 februari 1673)
  • Jean Racine en Pierre Corneille waren collega's van Molière.

Molière in Nederland

foto: Leo van Velzen

Tartuffe door het Ro Theater, 1991. Foto: Leo van Velzen

Bekijk hier een selectie van voorstellingen van Molière die gespeeld zijn in Nederland:

Bronnen