Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Portrait of a Man, traditionally identified as Pierre de Beaumarchais - Versailles.jpg


Lorenzo Da Ponte

NaamLorenzo da Ponte
Volledige naamEmanuele Conegliano
Geboortedatum10 maart 1749
Geboorteplaats Ceneda (Vittorio Veneto)
Overlijdensdatum17 augustus 1838
Overlijdensplaats New York
BeroepSchrijver, Librettist
DisciplineMuziektheater
TrefwoordenOpera
DBNL-profielDBNL-profiel
IMDb-profiel0196153
VIAF-profiel41838569

Lorenzo Da Ponte ( 1749 - 1838) was een Italiaans schrijver van libretti.

Biografie

Hij geniet vooral bekendheid door zijn samenwerking met Wolfgang Amadeus Mozart. Hij werd in Ceneda bij Venetië geboren uit joodse ouders. In 1763 werd hij gedoopt in de katholieke kerk en nam hij de naam van de plaatselijke bisschop aan: Lorenzo da Ponte. Da Ponte werd in 1773 tot priester gewijd en het jaar daarop tot docent in de literatuur en de retoriek. Hij werd in 1776 vanwege zijn radicale ideeën uit Venetië verbannen.

In 1781 werd hij op aanbeveling van Antonio Salieri in Wenen als librettist benoemd. Zijn eerste grote succes was het aanpassen van een komedie van Pierre Beaumarchais tot het libretto van de opera Le nozze di Figaro van Mozart. Daarna volgden Don Giovanni, Così fan tutte, en libretti voor andere componisten, onder wie Antonio Salieri en Vicente Martín y Soler.

In 1788, toen hij als keizerlijk dichter verbonden was aan het Burgtheater in Wenen, onderdeel uitmakend van het Italiaanse muziekgezelschap, was Oostenrijk verwikkeld in een geldverslindende oorlog met de Turken. Om extra middelen vrij te maken besloot de keizer, Jozef II, het Burgtheater te sluiten en het Italiaanse gezelschap te ontslaan. Alvorens het daadwerkelijk zover was, wist Da Ponte de keizer te overtuigen op zijn beslissing terug te komen, met als argument zelf voor de financiering zorg te dragen door middel van het innen van abonnements- en entreegelden van de talloze muziekliefhebbers. Om zijn dankbaarheid aan de keizer te betuigen besloot hij een opera voor het komende carnaval te schrijven, Il Pastor Fido, naar een pastoraal drama van Giovanni Battista Guarini, op muziek van Antonio Salieri. Daar al gauw bleek, dat dit werk niet de potentie had een succes te worden, ging hij er onmiddellijk toe over een ander werk te schrijven, ditmaal een pasticcio, opgebouwd uit muzikale hoogtepunten van operawerken, van Gioacchino Rossini, Wolfgang Amadeus Mozart, Antonio Salieri, Domenico Cimarosa, en Nicola Antonio Zingarelli, samengevat in een vastbeproefd raamwerk, dat zijn waarde al had bewezen. De première van Da Pontes pasticcio, L'Ape Musicale in 1789, bleek inderdaad zeer succesvol en werd na Wenen in verschillende theaters opgevoerd onder meer in Triëste (1792) en New York (1825).

Na rondzwervingen in Europa en een ongelukkig huwelijk vestigde hij zich in 1791 in Londen. Daar werkte hij als leraar Italiaans, als boekverkoper en als librettoschrijver, totdat hij in 1804 failliet ging.

In 1805 emigreerde hij naar de Verenigde Staten van Amerika, maar het lukte hem niet in New Jersey een winkel te beginnen. De rest van zijn leven besteedde hij aan het geven van lessen in de Italiaanse taal- en letterkunde en cultuur. In 1830 werd hij tot hoogleraar in de Italiaanse taal en cultuur aan het Columbia College benoemd, de voorloper van de Columbia University.

Da Ponte was een van de oprichters van het Italian Opera House in New York in 1833.

In zijn niet altijd even geloofwaardige Memorie (Herinneringen) (1823-1830) beschreef Da Ponte de lotgevallen van zijn veelbewogen leven en loopbaan.

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een link naar een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gebracht, c.q. die in Nederland te zien zijn geweest en waarbij hij geregistreerd werd als librettist, voor zover geregistreerd in de Productiedatabase.

 
Don Juan - Hoogduitsche Opera - 1886-09-15
Don Juan - Hoogduitsche Opera - 1891-02-04
Don Juan - Hoogduitsche Opera van Amsterdam - 1891-09-18
Don Juan - Nederlandsche Opera - 1897-01-15
Don Juan - Nederlandsche Opera - 1903-02-13
Don Juan - Comité voor de Mozart-Opvoeringen - 1905-12-08
Così fan tutte - Opera Vereeniging Amsterdam/Den Haag - 1907-01-19
De bruiloft van Figaro - Nederlandsche Opera - 1908-05-19
Figaro's Hochzeit - Opera Vereeniging Amsterdam/Den Haag - 1909-01-13
Don Juan - N.V. Nederlandsche Opera en Operette - 1913-05-21
De bruiloft van Figaro - Nederlandsche Opera - 1915-11-10
De bruiloft van Figaro - Nederlandsche Opera - 1916-10-17
De bruiloft van Figaro - Nederlandsche Opera - 1917-12-01
Figaro's Hochzeit - Staatsoper Berlin - 1923-11-08
Don Juan - Gast-Opera o.l.v. Cornelis Bronsgeest - 1923-12-07
Don Juan (Don Giovanni) - Wagnervereeniging - 1926-05-27
Le nozze de Figaro - Italiaansche Opera - 1934-01-10
Le nozze di Figaro - Wagnervereeniging - 1938-11-17
Don Juan (Don Giovanni) - Opera Italiana.N.V. Italiaansche Opera - Den Haag - 1938-12-07
Die Hochzeit des Figaro - Wiener Staatsoper - 1940-10-15
Le nozze di Figaro - Nederlandsche Operastichting - 1941-06-28
Le nozze de Figaro - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeling Opera - 1941-12-14
Don Giovanni - Deutsches Theater in den Niederlanden - 1942-11-19
Cosi fan tutte - De Kameropera - 1943-04-14
Don Giovanni - Wiener Staatsoper - 1949-07-03
Die Hochzeit des Figaro - Wiener Staatsoper - 1949-07-04
Don Giovanni - Wagnervereeniging - 1952-03-20
Don Giovanni - Stichting De Nederlandse Opera - 1952-03-20
Le nozze di Figaro - De Nederlandsche Opera (gevestigd te Amsterdam) - 1952-10-21
Le nozze di Figaro - Wagnervereeniging - 1952-10-23
Figaros Hochzeit - Opera Forum - 1955-09-15
Così fan tutte - Stichting De Nederlandse Opera - 1955-10-27
Così fan tutte - Opera Forum - 1956-10-15
Le nozze di Figaro - Stichting De Nederlandse Opera - 1956-10-25
Don Giovanni - Opera Forum - 1957-09-30
Don Giovanni - De Nederlandsche Opera (gevestigd te Amsterdam) - 1958-09-12
Così fan tutte - Stichting De Nederlandse Opera - 1959-06-30
Le nozze di Figaro - Holland Festival - 1961-06-19
Così fan tutte - Koninklijke Muntschouwburg - 1963-03-05
Don Giovanni - Koninklijke Muntschouwburg - 1964-05-26
Don Giovanni - Producent onbekend - 1965-06-21
Le nozze di Figaro - De Nederlandse Operastichting - 1966-01-28
Così fan tutte - Opera Forum - 1966-06-16
Così fan tutte - De Nederlandse Operastichting - 1967-01-25
Figaros Hochzeit - Opera Forum - 1967-07-24
Così fan tutte - Studio Ensemble Nederlandse Opera Stichting - 1969-01-29
Così fan tutte o sia- la scuola degli amanti - Holland Festival - 1969-07-17
Don Giovanni - De Nederlandse Operastichting - 1969-09-19
Le nozze di Figaro - De Nederlandse Operastichting - 1971-03-26
Così fan tutte - De Nederlandse Operastichting - 1972-01-07
Die Hochzeit des Figaro - Landestheater Detmold - 1972-04-13
Così fan tutte - Mozartoper Salzburg - 1973-02-09
Le nozze di Figaro - De Nederlandse Operastichting - 1974-06-20
Così fan tutte - De Nederlandse Operastichting - 1974-09-21
Figaros Hochzeit - Mozartoper Salzburg - 1976-02-27
Don Giovanni - Limburgs Symphonie Orkest - 1976-03-12
Don Giovanni - Mozartoper Salzburg - 1977-02-04
Die Hochzeit des Figaro - Komische Oper Berlin - 1977-06-11
Don Giovanni - De Nederlandse Operastichting - 1978-06-02
Figaros Hochzeit - Limburgs Symphonie Orkest - 1978-09-15
Così fan tutte - Opera Forum - 1978-09-28
Figaros Hochzeit - Opera Forum - 1979-09-29
Così fan tutte - De Nederlandse Opera Stichting - 1984-06-01
Don Giovanni - De Nederlandse Opera - 1984-11-08
Così fan tutte - Studio Ensemble Nederlandse Opera Stichting - 1985-12-06
Le nozze di Figaro - De Nederlandse Operastichting - 1986-02-20
Don Giovanni - Limburgs Symphonie Orkest - 1986-02-21
Così fan tutte - Forum - 1987-01-31
Don Giovanni - De Nederlandse Opera - 1988-01-21
Victims' Victory - Studio's Onafhankelijk Toneel - 1988-04-06
Operaliefde! - Krochttheater - 1988-05-26
Così fan tutte - Staatsoper Dresden - 1988-09-02
Così fan tutte - Staatsopera Dresden - 1988-09-02
Le nozze di Figaro - Sweelinck Conservatorium - 1989-05-27
Così fan tutte - De Nederlandse Opera - 1990-01-24
Don Giovanni - Forum - 1990-04-06
L'oca del Caïro - Stadsschouwburg Amsterdam - 1990-08-29
Così fan tutte - Studio's Onafhankelijk Toneel - 1990-11-16
Così fan tutte - Festival d'Automme Semur-En-Auxois - 1990-12-11
Le nozze di Figaro - Stichting Opera Zuid - 1991-02-23
… overige resultaten

Selectieve bibliografie

  • Lorenzo Da Ponte, Herinneringen, 1998 (ISBN 90-6303-778-3)
  • Jan Rafaël Vandekerckhove, De libertijnse librettist, 1999 (ISBN 90-71868-19-2)

Externe links

Bronnen