De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gedenkplaat op het geboortehuis van Karl Kraus

Karl Kraus (Jičin, Bohemen, Oostenrijk-Hongarije (thans Tsjechië), 28 april 1874 - Wenen, 12 juni 1936) was een Joods-Oostenrijkse dichter, schrijver en journalist.

Levensloop

In 1899 stichtte hij het eenmanstijdschrift Die Fackel, dat hem in het Wenen voor en na de Eerste Wereldoorlog grote faam bezorgde als 'opiniemaker'. Hij was links en democratisch, maar bovenal stelde hij zich op als een scherp cultuurcriticus die boven de partijen stond. Zijn voordrachten in het theater waren beroemd; een van zijn bewonderaars was Elias Canetti.

De Eerste Wereldoorlog maakte hem tot een van de felste tegenstanders van het (toen nog) Oostenrijks-Hongaarse rijk en een onverzoenlijk bestrijder van 'oorlog en domheid'. Hiervan getuigt zijn toneelwerk Die letzten Tage der Menschheit (1919), een gigantische satire op Oostenrijk en het verloop van de oorlog. Centraal in het stuk staat de Nörgler (mopperaar), een alter ego van Kraus, die voortdurend commentaar levert op de corruptie en de oorlogshetze, veelal in dialoog met de Optimist. Het stuk bevat meer dan 500 personages en zou, indien integraal uitgevoerd, 10 avonden beslaan; reden waarom het lang als leesdrama gold.

Niettemin is het werk in meerdere landen vertaald en uitgevoerd; bekend is de enscenering van Hans Hollman (december 1974 te Bazel). In Nederland is het stuk, bewerkt tot opera voor één avond, uitgevoerd in 1988, op muziek van Chiel Meijering. [1]. In 2008 ensceneerde theatergroep 't Barre Land het stuk, dat daartoe integraal vertaald werd door Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes.

Hitlers machtsovername in 1933 sloeg Kraus bijna letterlijk met stomheid; wel schreef hij nog een scherpe kritiek tegen het nationaalsocialisme, maar hij zag er geen heil in het uit te geven en staakte zijn uitgave van Die Fackel.

Bibliografie

  • Die demolierte Literatur (1897)
  • Sittlichkeit und Kriminalität (1908)
  • Sprüche und Widersprüche (1909)
  • Die chinesische Mauer (1910)
  • Die letzten Tage der Menschheit (1918) (Nederlands: De laatste dagen der mensheid, bew. Maarten Vonder, uitg. Gerard Timmer Prods. 1988)
  • Weltgericht (1919)
  • Ausgewählte Gedichte (1920)
  • Untergang der Welt durch schwarze Magie (1922)
  • Wolkenkuckucksheim (toneel, 1923)
  • Die Unüberwindlichen (1927)
  • Literatur und Lüge (1929)
  • Die Sprache (verschenen 1937)
  • Die dritte Walpurgisnacht (1933, verschenen 1952)

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

  1. Studio Amsterdam in Frascati Theater Amsterdam, maart 1988, regie Johnny Kuiper, muziek Chiel Meijering, tekst Maarten Vonder; uitg. (1988) Gerard Timmer Prods Amsterdam, ISBN 90 5142 0110


Sjabloon:Link FA

bar:Karl Kraus bs:Karl Kraus ca:Karl Kraus cs:Karl Kraus da:Karl Kraus de:Karl Kraus en:Karl Kraus eo:Karl Kraus es:Karl Kraus fi:Karl Kraus fr:Karl Kraus he:קרל קראוס hr:Karl Kraus hu:Karl Kraus it:Karl Kraus ja:カール・クラウス (作家) la:Carolus Kraus pl:Karl Kraus pt:Karl Kraus ro:Karl Kraus ru:Краус, Карл sh:Karl Kraus sk:Karl Kraus sv:Karl Kraus zh:卡爾·克勞斯

Biografie

Theater/Dans

Film

TV

Overig

Trivia

Externe Links

Bronnen