Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Herman Heijermans 92108.jpg


Herman Heijermans. Foto: Becker & Maass.

NaamHerman Heijermans
PseudoniemSamuel Falkland, Koos Habbema
Geboren3 december 1864
Rotterdam
Overleden22 november 1924
Zandvoort
BeroepSchrijver, Directeur
DisciplineToneel
DBNL-profiel
IMDb-profiel
VIAF-profiel

Herman Heijermans (1864 - 1924) was een toneelschrijver. Daarnaast schreef hij ook honderden kleine verhaaltjes Falklandjes, ontleend aan zijn pseudoniem Samuel Falkland.

Biografie

Heijermans groeide op als oudste zoon in een liberaal joods gezin met elf kinderen. Herman Heijermans was de jongere broer van de beeldende kunstenares Marie Heyermans en de kinderboekenschrijfster Ida Heijermans en de oudere broer van de sociaal geneeskundige Louis Heijermans. In 1893 begon Heijermans als toneelrecensent bij de net opgerichte krant De Telegraaf. Hij schreef felle kritieken en creëerde daarmee al snel veel vijanden. Hij begon zelf ook toneelstukken te schrijven, die zeer sociaal betrokken waren. Voorbeelden zijn Ghetto (1898), over de bedompte, orthodox-joodse sfeer van sjacheraars en voddenkooplieden, Glück auf! (1911) over de gruwelijke ramp in de mijn Radbod in Westfalen, en het zeer bekende Op hoop van zegen (1900), over de zware omstandigheden van de vissers. De indrukken hiervoor had hij onder meer opgedaan in Scheveningen en Katwijk aan Zee, waar hij enkele jaren woonde en bevriend raakte met de schilder Jan Toorop. De meeste van zijn stukken gingen in première bij De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) in Amsterdam, waar Esther de Boer-van Rijk de voornaamste protagoniste was, vooral als 'Kniertje' in Op hoop van zegen en als 'Eva Bonheur'. Heijermans was ook zeer actief in de socialistische beweging. Hij was in 1897 lid geworden van de in 1894 opgerichte Sociaal Democratische Arbeiders Partij (SDAP, de voorloper van de PvdA) en schreef voor die partij in 1898 het propagandastuk Puntje. Begin jaren twintig van de 20e eeuw was Heijermans korte tijd directeur van Theater Carré.

In vele steden in Nederland is een straat naar hem genoemd.

Esther de Boer-van Rijk in de rol van Kniertje. Foto: M.H.D. Collectie TIN

De 100ste opvoering van Op hoop van zegen op 12 mei 1901 in Groningen. V.l.n.r. Alex Faassen, Wilhelmina van der Lugt Melsert, Dirk Holkers, Riek Ternooy Apel-Haspels, Esther de Boer-van Rijk. Foto: Albert Greiner, 1901. Collectie TIN

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een link naar een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gebracht, c.q. die in Nederland te zien zijn geweest en waarbij hij geregistreerd werd als auteur of librettist, voor zover geregistreerd in de Productiedatabase.

 
Ghetto - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1898-12-24
Het zevende gebod - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1899-12-23
Op hoop van zegen - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1900-12-24
Brand in "de Jonge Jan" - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1903-12-14
Schakels - Haarlemsch Tooneel - 1903-12-24
Bloeimaand - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1904-02-09
Allerzielen - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1904-12-24
Art. 188 - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1904-12-24
Ahasverus - N. V. Het Utrechtsche Tooneelgezelschap - 1907-03-08
Het kind - N. V. Het Utrechtsche Tooneelgezelschap - 1907-03-08
Op hoop van zegen - Gelegenheidscombinaties - 1907-03-09
Uitkomst - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1907-11-02
De meid - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1908-03-14
Feest, een schets uit de gevangenis - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1908-03-14
De groote vlucht - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1908-10-10
De opgaande zon - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1908-12-24
Beschuit met muisjes - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1910-12-24
Glück auf! - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1911-12-24
De Meid - N.V. De Tooneelvereeniging - 1912-12-08
Nocturne - N.V. De Tooneelvereeniging - 1912-12-14
Ahasverus - N.V. De Tooneelvereeniging - 1913-06-17
Brief in den schemer - N.V. De Tooneelvereeniging - 1914-08-16
Uitkomst - Die Haghespelers (1913-1917) - 1915-02-18
Eva Bonheur - N.V. De Tooneelvereeniging - 1917-04-14
Dageraad - N.V. De Tooneelvereeniging - 1918-01-17
De dageraad - N.V. De Tooneelvereeniging - 1918-01-17
De wijze kater - Het Schouwtooneel - 1922-12-06
Brand in de jonge Jan - Gelegenheidscombinaties - 1923-01-18
De morgenster - Esther de Boer-Van Rijk Ensemble - 1923-11-07
Eva Bonheur - Esther de Boer-Van Rijk Ensemble - 1924-01-01
Het Zevende Gebod - N.V. Het Nieuwe Tooneel - 1924-04-19
De meid - Gezelschap van het Theater Odeon - 1924-11-28
Allerzielen - Gezelschap Grand Théâtre - 1924-12-03
Schakels - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1924-12-06
Uitkomst - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1925-03-01
Het Zevende Gebod - Gezelschap Grand Théâtre - 1925-04-18
Schakels - N.V. Het Nieuwe Nederlandsche Tooneel - 1925-06-21
Het kamerschut - Het Schouwtooneel - 1925-09-01
Eva Bonheur - Vereenigd Tooneel - 1925-10-12
De Opgaande Zon - Ensemble Herman Heijermans - 1925-12-07
Het Zevende Gebod - Ensemble Herman Heijermans - 1926-02-02
Eindelijk vrij !? - De Optimisten - 1926-02-21
Het 7e gebod - Gelegenheidscombinaties - 1926-04-03
Spel van noodrem (en ander klein tooneel) - N.V. Het Nieuwe Tooneel - 1926-06-01
Op hoop van zegen - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1926-12-27
Allerzielen - Ensemble Herman Heijermans - 1928-04-10
Eva Bonheur - Het Schouwtooneel - 1928-09-02
Ora et labora - Het Schouwtooneel - 1928-09-28
Allerzielen - Gezelschap Spree - 1929-08-31
Uitkomst - Vereenigd Tooneel - 1929-11-22
Beschuit met muisjes - N.V. Het Nieuwe Nederlandsche Tooneel - 1930-03-06
De celdeuren open - Het Speeltooneel - 1930-11-17
Glück auf! - Groot Volkstooneel (1931/32) - 1931-03-02
Droomkoninkje - Groot Volkstooneel (1931/32) - 1931-12-09
De meid - Het Schouwtooneel - 1932-03-19
Allerzielen - Het Nederlandsch Tooneel Combinatie - 1933-12-21
Schakels - Het Hollandsch Tooneel - 1934-11-20
Op hoop van zegen - Esther de Boer-Van Rijk Ensemble - 1934-11-23
Het 7e gebod - Esther de Boer-Van Rijk Ensemble - 1936-11-03
De wijze kater - Gezelschap Jan Musch - 1938-01-27
Het kind - N.V. Het Nederlandsch Tooneel - 1938-12-01
Op hoop van zegen - Gezelschappen Herman Bouber - 1945-12-15
Allerzielen - Gezelschappen Herman Bouber - 1946-05-04
Nummer Zeventien of De noodlottige gelijkenis - Het Vrije Toneel 1946-1950 - 1947-10-10
Eva Bonheur - Stichting Het Nederlands Volkstoneel - 1947-10-22
Artikel 188 - Stichting Rotterdams Toneel - 1949-06-10
Artikel 188 - Rotterdams Toneel - 1949-06-10
Brief in de schemer - De Nieuwe Egelantier - 1949-07-07
Ahasverus - De Nieuwe Egelantier - 1949-09-01
De opgaande zon - Stichting Rotterdams Toneel - 1949-11-19
Op hoop van zegen - Stichting Het Nederlands Volkstoneel - 1949-11-25
Uitkomst - Amsterdams Toneelgezelschap (A.T.G.) - 1949-11-26
De opgaande zon - Het Vrije Toneel 1946-1950 - 1949-12-10
Saltimbank - Rotterdams Toneel - 1950-05-27
Saltimbank - Stichting Rotterdams Toneel - 1950-05-27
De meid, comedie van de haat - Stichting Het Nederlands Volkstoneel - 1951-10-19
De wijze kater - Toneelgroep Puck - 1951-10-24
Beschuit met muisjes - Stichting Het Nederlands Volkstoneel De Toneelvereniging - 1954-04-07
Eva Bonheur - Rotterdams Toneel - 1956-03-10
Schakels - Nieuw Nederlands Toneelgezelschap - 1956-12-01
… overige resultaten
  • Het alfabetisch overzicht van deze voorstellingen
  • Idem de voorstellingen die hij heeft geregisseerd
  • Idem de voorstellingen waarbij hij geregistreerd werd voor de muziek

Begrafenis

Herman Heijermans overleed in 1924 op 59-jarige leeftijd in zijn huis in Zandvoort aan de gevolgen van kanker. Zijn begrafenis, georganiseerd door de SDAP, vond plaats in Amsterdam. Illustratief voor zijn populariteit is het grote aantal belangstellenden langs de route van de lijkkoets van Zandvoort naar Amsterdam: de mensen stonden rijendik.

Er bestaan filmbeelden van Heijermans' begrafenis. Er zijn geen filmbeelden bekend van Heijermans in levenden lijve.

Onderzoek

Barbara Tepper schreef haar masterscriptie over de opvattingen van Herman Heijermans over het toneel en de maatschappij uit zijn tijd, en op welke manier deze terugkomen in zijn toneelstukken rond 1900. De scriptie is te vinden via de scriptiecatalogus van de Universiteit van Amsterdam.

Externe Links

Bronnen