De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Biografie

Henry Purcell (1659 - 1695) was een Engelse componist van barokmuziek, wiens werk ook nu nog dikwijls wordt uitgevoerd en opgenomen. Zijn werk behoort tot het belangrijkste barokrepertoire.

Hij was onder andere een leerling van de Engelse componist John Blow. Purcell schreef zowel kerkmuziek, toneelmuziek en instrumentale werken als liederen en (semi-)opera's. Henry was een zoon van hetzij Henry, hetzij Thomas Purcell, twee broers die beiden lid waren van de Chapel Royal, het koninklijk muziekensemble.

John Blow

Zijn werk vertoont een interessante versmelting van de oude Elizabethaanse koortraditie met 'nieuwe' Franse en Italiaanse invloeden. Purcell werd getraind als koorknaap in de Chapel Royal ten tijde van de Restoration onder koning Charles II, waar hij les kreeg van kapitein Henry Cooke, de jong gestorven Pelham Humfrey en John Blow. Met Blow had hij een levenslange vriendschapsband. Blow stond zijn post als organist van Westminster Abbey rond 1680 af aan Purcell, volgens onbetrouwbare bronnen omdat zijn leerling hem overtroffen had. Na de dood van Purcell nam Blow deze post opnieuw op zich, tot zijn eigen dood in 1708. De twee liggen niet ver van elkaar begraven in Westminster Abbey, nabij het orgel dat ze zelf bespeeld hebben.

Anthems

Het vroegst bekende werk, mogelijk van Purcell, is het lied Sweet Tyraness, I now resign dat hij rond zijn achtste gecomponeerd moet hebben, als het tenminste niet van zijn vader of oom is, die ook Henry heette. In zijn vroege periode schrijft Purcell vooral religieuze anthems, waarin hij een verbazingwekkende virtuositeit aan de dag legt en experimenteert met talloze speciale effecten, zoals verschuivingen van sleutels en de "word painting" die zo typerend is voor vocale muziek in de 16e en 17e eeuw. Wanneer in de tekst bijvoorbeeld een woord als 'low' voorkomt, zet Purcell dit ook daadwerkelijk op een extreem lage noot, en vice versa met woorden als 'high'. Hij geldt als de bekwaamste Engelse componist op dit gebied. Belangrijke anthems van de twintiger Purcell zijn My Beloved Spake, waarin hij vogelgezang nabootst, The Bell Anthem, met kerkklokimitaties, Jehova, quam multi sunt hostes mei, waarmee hij bewees de oude contrapuntische technieken van Thomas Tallis onder de knie te hebben, en I was Glad, voor de troonsbestijging van William en Mary na de Glorious Revolution van 1689. Recent werd dit vroege repertoire integraal opgenomen door Robert King. Naarmate Purcell meer toneelmuziek begon te componeren, schreef hij minder anthems.

Odes en opera's

Purcell werd een populair componist van welkomstliederen voor vorstelijke personen en lofzangen (odes), waarvan de eerste, Welcome, Viceregent of the Mighty King, reeds in 1680 geschreven werd. Hij schreef in 1685 een kroningsode voor de kroning van Jacobus II, My Heart is Inditing, en bespeelde het orgel tijdens de kroning van Willem en Mary in 1689. Van Purcell zijn slechts vier korte orgelwerken bekend, de zogenaamde voluntaries. Hij schreef één doorgecomponeerde kameropera, Dido and Aeneas, alsmede vijf semi-opera's, een term die door Roger North werd geïntroduceerd om te verwijzen naar een soort muziektheater waarin een compleet toneelstuk is verwerkt en die ook sterk beïnvloed is door de masque. Deze semi-opera's zijn The Prophetess, or the History of Dioclesian, King Arthur, or the British Worthy, The Fairy-Queen, The Indian Queen en vermoedelijk The Tempest, or the Enchanted Isle.

Dido and Aeneas op tekst van de Ier Nahum Tate, de latere Poet Laureate, wordt het vaakst uitgevoerd, soms in combinatie met een ander kort werk. Purcell schreef honderden liederen, waaronder vele op teksten van Abraham Cowley en een aantal van de jonge William Congreve, vele voor het eerst opgenomen door de countertenor Alfred Deller. Bovendien componeerde hij een groot aantal vaak obscene drinkliederen, de zogenaamde catches; hiervan is Pox on you het beruchtst, met de beroemde winden- en boerpartijen. Purcells samenwerking met de dichter John Dryden leidde tot buitengewoon indrukwekkende theaterproducties. Zo leverde deze de tekst voor de patriottische semi-opera King Arthur. In 1695, kort voor hij zelf overleed, schreef hij nog aangrijpende muziek voor de rouwdienst van Koningin Mary (Funeral music for Queen Mary).

Zijn verschillende Odes for Saint Cecilia's Day, zoals Welcome to all the Pleasures en Hail! Bright Cecilia, genieten veel belangstelling en worden van al zijn odes het vaakst uitgevoerd. Het stralende Hail! Bright Cecilia bezit een voor die tijd uitgebreid aantal koperblazers en slagwerk.

Kamermuziek

Vermeldenswaard zijn verder Purcells fantasia's, geschreven in een idioom dat mede teruggrijpt op de full consort-stijl van William Lawes en John Coprario, of de vedelfantasia's van Orlando Gibbons. Purcell heeft zelf deze werken niet uitgegeven, mogelijk met het idee dat er geen publiek meer voor bestond. Daarentegen ontbrak het niet aan belangstelling voor zijn Sonnata's of Three Parts en Sonnata's of Four Parts, die sterker in de richting van de Italiaanse muziek gingen, ofschoon met name Arcangelo Corelli de werken bekritiseerde. Hieruit mag blijken dat ze desondanks nog invloeden van de oude Engelse traditie vertoonden. Ook als klavecinist moet Purcell in trek geweest zijn: getuige een in 1993 ontdekt handschrift met klavecimbellessen van de hand van Purcell en Giovanni Battista Draghi. Händel had niets dan lof voor Purcell nadat hij zich in Londen had gevestigd en met Purcells muziek in aanraking was gekomen, en hij heeft dan ook als "Engelse" componist stijltechnisch gretig geput uit Purcells nalatenschap.

De werken van Henry Purcell zijn gecatalogiseerd door Franklin Zimmermann. Men verwijst daarom naar Purcells composities met Z en een volgnummer. Na Purcells dood bundelde zijn weduwe, Frances Peters, diens populairste liederen en instrumentale stukken, die door Henry Playford werden uitgegeven in de twee collecties Orfeus Britannicus van 1698 en 1702. Deze bijnaam genoot Purcell al tijdens zijn leven en ze vormt een bewijs voor zijn status.

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gebracht, c.q. die in Nederland te zien zijn geweest en waarbij hij geregistreerd werd in de Productiedatabase als componist

 
Festival Dances - Dansgroep Yvonne Georgi - 1937-06-12
Dansavond Steffa Wine - Steffa Wine - 1942-05-05
Veel leven om niets - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1944-06-17
Dido and Aeneas - Holland Festival - 1951-06-20
La belle et la bête - Nederlands Dans Theater - 1960-02-03
Shakespeare in de opera - Studio Ensemble Nederlandse Opera Stichting - 1968-05-15
Dido and Aeneas - Opera-Studio (van De Nederlandse Operastichting) - 1969-04-27
The Art of Saying Bye Bye - Het Nationale Ballet - 1973-06-27
Ramifications - Het Nationale Ballet - 1973-07-01
Deep Canticle - Rotterdams Danscentrum - 1974-01-23
Fons Jansen 5 - Fons Jansen - 1975-10-23
Dido and Aeneas - De Nederlandse Operastichting - 1976-03-10
Café Müller - Holland Festival - 1981-06-07
Tied Euphoria - Theater Kikker - 1984-05-04
Zeitschleuse - Nieuwe Dansgroep - 1984-11-27
Converge - Nederlands Dans Theater - 1985-01-10
Want wij weten niet wat wij doen - Het Nationale Ballet - 1985-03-05
Ottawa - Holland Festival - 1985-06-12
Larmes blanches - Springdance - 1986-03-10
Auf dem Gebirge hat man ein Geschrei gehort - Holland Festival - 1986-06-08
Peau d'ane - Théâtre du Nombre d'Or - 1986-11-10
Farfalla en de brigant - Krochttheater - 1986-12-03
Aorta - Anne Walsemann - 1987-01-06
Venus Envy - - 1987-02-07
Venus Envy - Momix American Dance Theatre - 1987-02-07
Je ne vois pas la femme cachée dans la foret - Springdance - 1988-04-19
Operaliefde! - Krochttheater - 1988-05-26
Dido and Aeneas - Stichting Operalab - 1988-07-15
The Fairy Queen - Koninklijk Conservatorium - 1988-12-06
Jagend zwerk - Het Concern - 1989-03-16
Wie vermoordde Willem Goossens? - P.T.T. (Paleis Toneel Theater) - 1989-04-08
Dido - Lantaren / Venster Producties - 1989-04-22
Pantha Rei ofwel Per aspera ad astra - Stichting Dansers Collectief - 1989-06-03
Requiem voor een passievrucht - FTV-Produkties Rotterdam - 1990-05-19
Imperium - Dansgroep Krisztina de Châtel - 1990-06-05
Memorial - Introdans - 1990-10-18
Time Held Me Green and Dying - Marcelo Evelin - 1990-12-04
Dubbelportret - De Nederlandse Dansgroep - 1991-02-07
Ballet Victor Ullate - 1991-06-16
Afanya't a poc a poc - Holland Festival - 1991-06-16
Spawning - Momix American Dance Theatre - 1991-11-02
Venus Envy - Momix American Dance Theatre - 1991-11-02
Dido and Aeneas - Hogeschool voor de Kunsten Utrecht - 1992-04-27
Diachrome - Scapino Rotterdam - 1992-10-02
(K)not Untied - De Rotterdamse Dansgroep - 1993-06-01
Ubu Roi - L' Arpenteur Théâtre - 1994-01-11
A tire d'aile - Nederlands Dans Theater - 1994-02-24
Dames - Het Nationale Ballet - 1994-09-05
We The Spirits of The Air - Korzo producties - 1994-11-21
O solitude - Korzo producties - 1994-11-21
Dido en Aeneas - Stichting Opera aan het Spui - 1994-12-26
La tristeza complice - Les Ballets C. de la B. - 1995-09-27
King Arthur - Koninklijk Conservatorium - 1995-11-20
Solo P. - Annamirl van der Pluijm - 1995-11-30
The Tempest or The Enchanted Island - Stichting Muziek- en Theaterprojecten - 1995-12-16
Remember Me - Introdans - 1996-01-26
King Arthur - Il Teatro Musical - 1996-02-16
Holding A Balance - Het Nationale Ballet - 1996-02-27
Start to Finish - Nederlands Dans Theater I - 1996-05-31
Barok - Introdans - 1997-03-07
Bodytrap '-' - Singel Dans en Theater - 1997-11-06
Stilleven - Nederlands Dans Theater I - 1997-11-13
Tilt! - Rapid Fleury & Annette Hildebrand - 1997-12-03
Purcell Pieces - Introdans - 1997-12-26
I Am A Diva - Diva Productions - 1998-05-26
Dido en Aeneas - RO Theater - 1998-09-18
King Arthur - Stichting Klein Dordts Muziektheater - 1998-10-21
Koning Arthur - Stichting Vrije Val - 1998-12-13
Scratching the surface - Rotterdamse Dansacademie - 1998-12-18
Dido and Aeneas - Koninklijk Conservatorium - 1999-03-15
King Arthur - Theatergroep Maccus - 1999-06-05
Dido en Aeneas verteld - RO Theater - 1999-09-25
Uitgestelde ontmoeting - Interpresario b.v. - 2000-01-12
Grand Finale - Dansgroep Krisztina de Châtel - 2000-03-17
Two Daughters of An Aged Stream - Venus Ventura - 2000-08-19
Things I Told Nobody - Galili Dance - 2000-10-13
Het verdraaiorgeltje - Het Concertgebouw NV - 2000-12-17
Manyfacts - Life in The 3D City - Scapino Ballet Rotterdam - 2001-10-05
De storm - Muziektheater Transparant - 2001-10-27
Meet Me, A Dancer - Conny Janssen Danst - 2001-11-16
… overige resultaten

Bibliografie

  • Michael Burden, ed. Performing the Music of Henry Purcell, Clarendon Press, Oxford, 1996.
  • Michael Burden, ed. The Purcell companion, Amadeus Press, Portland Oregon, 1994.
  • Michael Burden, ed. Henry Purcell's Operas; The Complete Texts, Oxford University Press, Oxford, 2000.
  • Michael Burden, Purcell remembered, Amadeus Press, Portland Oregon, 1995.
  • Campbell, Margaret, Henry Purcell, Glory of his age, Oxford University Press, Oxford, 1955
  • Dent, Edward J. Foundations of English Opera, Cambridge University Press, Cambridge, 1928.
  • Duffy, Maureen, Henry Purcell, Fourth Estate Ltd, Londen, 1994.
  • Grove Music Online grovemusic.com (subscription

access).

  • Holman, Peter, Henry Purcell, Oxford University Press, Oxford, 1994.
  • Holst, Imogen ed. Henry Purcell 1659-1695: Essays on His Music, Oxford University Press, London, 1959.
  • Hutchings, Artur, Purcell; BBC Music Guides, British Broadcasting Corporation, London, 1982
  • Keates, Jonathan, Purcell, Chatto & Windus, Londen, 1995
  • Moore, R. E. Henry Purcell and the Restoration Theatre, Greenwood Press, Westport CT, 1961.
  • Price, Curtis A., Purcell, Dido and Aeneas, An Opera, W.W. Norton & Company, New York, 1986
  • Price, Curtis A. Henry Purcell and the London Stage,Cambridge University Press, Cambridge, 1984.
  • Ravenzwaaij, G. van, Purcell, Gottmer, Haarlem, z.j.
  • Shay, Robert, and Robert Thompson. Purcell Manuscripts: The Principal Musical Sources Cambridge University Press,

Cambridge, 2000.

  • Sietz, Reinhold, Henry Purcell, Zeit - Leben - Werk, Veb.Breitkopf & Härtel Musikverlag, Leipzig, 1955
  • Westrup, J.A. Purcell, Dent & Sons, Londen 1980
  • Zimmerman, Franklin B. Henry Purcell, 1659-1695, His Life and Times, University of Pennsylvania Press, Philadelphia PA,

1983

Bronnen