De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Ibsen-by-Bergen.jpg


Henrik Ibsen, 1900, door Gustav Borgen.

NaamHenrik Ibsen
Volledige naamHenrik Johan Ibsen
Geboren20 maart 1828
Skien
'Overleden23 mei 1906
Kristiania
BeroepToneelschrijver
DisciplineToneel
'DBNL-profiel
IMDb-profiel
VIAF-profiel


Biografie

Henrik Ibsen (1828-1906) was een Noors toneelschrijver en dichter. Hij werd geboren in een vooraanstaande Noorse koopmansfamilie. Van 1844 tot 1850 ging hij in de leer als apothekersassistent, in 1850 ging hij naar Kristiania waar hij aan de ‘studentenfabriek’ van Heltberg ging studeren. Hij rondde zijn studie echter niet af en verbond zich in 1851 aan het theater in Bergen, waarvoor hij stukken schreef. In 1852 maakte hij een reis naar Kopenhagen en Dresden, die van grote betekenis is geweest voor de vorming van zijn persoonlijkheid en zijn vakmanschap als schrijver. Van 1857 tot 1864 was hij theaterdirecteur in Kristiania, waar hij veel tegenwerking ondervond. In 1860 onderging hij een zware innerlijke crisis, waarna hij met de Komedie der liefde (1862) zijn reeks van grote werken aanving. In 1864 vertrok hij naar het buitenland en verbleef gedurende 27 jaar afwisselend in Italië en Duitsland, aanvankelijk onder armoedige omstandigheden, later als beroemd en welgesteld man. In 1891 keerde hij naar Noorwegen terug, waar hij tot aan zijn dood in 1906 in de hoofdstad woonde.

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gebracht, c.q. die in Nederland te zien zijn geweest en waarbij hij geregistreerd werd in de Productiedatabase als auteur

 
Hedda Gabler - Die Haghespelers (1913-1917) - 1913-12-12
De wilde eend - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1917-04-21
Comedie der liefde - N.V. Het Schouwtooneel - 1922-09-11
Nora - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1925-10-20
Peer Gynt - Het Schouwtooneel - 1926-09-09
Een vijand van het volk - Het Schouwtooneel - 1928-01-21
Als wij doden ontwaken - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1929-05-31
Nora - N.V. Het Nederlandsch Tooneel - 1938-10-26
Spoken - N.V. Het Residentie Tooneel - 1939-03-29
Peer Gynt - N.V. Het Nederlandsch Tooneel - 1940-09-23
Peer Gynt - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1940-10-06
Spoken - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1942-02-02
Peer Gynt - Cor Breed - 1945-09-14
Rosmersholm - Toneelgroep Comedia - 1946-09-03
Spoken - Zwitsers Toneelensemble - 1948-10-01
Peer Gynt - Openluchtspelen - 1949-06-23
Peer Gynt - Det Norske Teatret - 1949-11-23
Aase's dood - De Nieuwe Egelantier - 1951-02-01
Peer Gynt - Speelgroep Limburg - 1954-05-20
Peer Gynt - Toneelgroep Theater - 1954-09-06
Hedda Gabler - Lyric Theatre Hammersmith - 1955-02-28
Nora - De Haagsche Comedie - 1955-10-06
Spoken - Koninklijke Nederlandse Schouwburg - 1955-10-18
Spoken - De Haagsche Comedie - 1956-09-29
Bouwmeester Solness - Toneelgroep Puck - 1956-10-09
De wilde eend - Rotterdams Toneel - 1956-10-26
Hedda Gabler - Nieuw Nederlands Toneelgezelschap - 1957-11-05
Peer Gynt - Norske Riksteatret - 1960-11-20
Spoken - Koninklijke Vlaamse Schouwburg - 1961-10-26
Rosmersholm - Toneelgroep Theater - 1963-03-30
Peer Gynt - Proton - 1963-10-18
Hedda Gabler - De Nederlandse Comedie - 1966-03-12
Spoken - Toneelgroep Theater - 1966-09-17
Het poppenhuis - Groot Limburgs Toneel - 1971-04-23
Een vijand van het volk - Zuidelijk Toneel Globe - 1971-09-12
Hedda Gabler - Zuidelijk Toneel Globe - 1972-11-22
Peer Gynt - Toneelgroep De Appel - 1973-04-13
Een poppenhuis - Haagse Comedie - 1973-09-15
De wilde eend - Zuidelijk Toneel Globe - 1973-12-13
Spoken - Zuidelijk Toneel Globe - 1975-03-10
Brand - Toneelgroep Theater - 1976-09-24
Hedda Gabler - Onafhankelijk Toneel - 1977-01-25
Hedda Gabler - Haagse Comedie - 1977-09-17
Rosmersholm - Stichting FACT - 1978-10-27
Pijlers van de samenleving - Haagse Comedie - 1978-12-02
Bouwmeester Solness - Toneelgroep Theater - 1979-03-16
Die Wildente - Holland Festival - 1979-06-06
Die Wildente - Württembergisches Staatstheater Stuttgart - 1979-06-08
Ontmoeting in het donker - Theatergroep Nijinsky - 1979-09-04
Een poppenhuis - Toneelgroep De Appel - 1979-09-07
Kleine Eyolf - Haagse Comedie - 1979-11-01
Hedda Gabler - RO Theater - 1982-01-15
John Gabriel Borkman - Publiekstheater - 1982-10-16
Wanneer wij doden ontwaken - RO Theater - 1984-02-18
Rosmersholm - Stichting Theaterunie - 1984-03-17
Soria-Moria - Maastrichts Theaterensemble Het Vervolg - 1985-03-06
Scenes uit Hedda Gabler - Universiteitstheater (Amsterdam) - 1985-04-01
Hedda Gabler - Theatergroep Piek - 1985-04-24
Hedda Gabler - Fun Theater - 1985-04-25
John Gabriel Borkman - Holland Festival - 1985-06-24
Peer Gynt - Theatergroep Nijinsky - 1985-08-06
Nora - Fryske Toaniel Stifting Tryater - 1986-09-25
Een poppenhuis - Zuidelijk Toneel Globe - 1986-10-18
Spoken - Theatergroep Piek - 1987-04-30
Hedda Gabler - Polona Produkties BV - 1987-11-04
Spoken - Krochttheater - 1987-11-08
De vrouw van de zee - Zeno - 1987-12-02
Bouwmeester Solness - Maatschappij Discordia - 1988-06-14
A Doll's House - The Anglo-American Theatre Group - 1988-10-14
Spoken - Stichting De Jungle - 1989-02-01
Spoken - Stichting Amai - 1989-04-14
Because There Is No Problem - Stichting Tij Produktie - 1989-05-13 There Is No Solution
There Is No Solution, Because There Is No Problem - Stichting Tij Produktie - 1989-05-13
Hedda Gabler - Toneelgroep Amsterdam - 1990-01-09
Spoken - Nieuw Ensemble RaamTeater - 1990-01-10
Peer Gynt - Dwarf Theater - 1990-02-02
Peer Gynt - Pantomime Theater Rob van Reijn - 1990-02-16
Dionysos in '90 - Stadsschouwburg Amsterdam - 1990-05-03
Hedda Gabler - Art & Pro - 1990-05-17
Peer Gynt - Stichting Noordelijk Theater De Voorziening - 1990-10-11
… overige resultaten

Werk

Henrik Ibsen in Dresden, 1870

Ibsen schreef in zijn leven vijfentwintig toneelstukken en twee dichtbundels. Hoewel de kenmerken van fase tot fase overlappen kan zijn werk worden ingedeeld in vier periodes: eerst zijn er de historische en klassieke drama’s uit zijn begintijd, dan de twee grote stukken uit de Rome-periode (Brand uit 1866 en Peer Gynt uit 1867), vervolgens de stukken van de ‘moderne’ Ibsen, waarin hij ingaat op de maatschappelijke vraagstukken en sociologische problemen van de jaren zeventig en tachtig (bijvoorbeeld Een poppenhuis uit 1879 en Spoken uit 1889), en tot slot de sterk retrospectieve, soms verwarrende tragedies uit het einde van zijn loopbaan (met Hedda Gabler) uit 1890 als voorbode). Zijn oeuvre vertoont een sterke eenheid en vormt als het ware een keten waarbij elk nieuw werk uit het vorige lijkt voort te komen. Kenmerkend is dat Ibsens personages allen ontstonden uit iets wat hij zelf doorleefd had, uit zijn tobben over het leven, meer in het bijzonder over de tegenstelling tussen werkelijkheid en droom, natuur en geest, leven en roeping.

Ibsens stukken zijn degelijk, strak en soms mechanisch gestructureerd, zodat ze zich door middel van een dwingend proces samenhangend en onafwendbaar ontwikkelen. De tegenstrijdige krachten staan voor de wezenlijke historische processen welke zich in de snel veranderende maatschappij voltrekken: de strijd tussen de oude moraal en de onafwendbare evolutie. Tegelijkertijd maken ze deel uit van minder transcendentale conflicten binnen het individu zelf: de tragedies die zelfverwerkelijking tegengaan en de eindeloze oorlog tussen leven en idealisme. Ondanks de psychologische diepgang resulteert het steeds in een herkenbaar naturalistisch theater met een duidelijke weergave van het bekende en gevoelde leven van de ‘gewone burgers’ uit zijn tijd, waarin hij op meedogenloze wijze de aandacht vestigt op de vraagstukken die het leven zorgelijk maken.

Ibsen behoort met Bjørnstjerne Bjørnson, Jonas Lie en Alexander Kielland tot de Grote Vier van de 19e-eeuwse Noorse literatuur. Van hen is hij degene wiens werk het meest tot de wereldliteratuur wordt gerekend.

Ibsen wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van het ‘modernistische’ drama. Hij begon zijn schrijverschap in een periode dat er in Noorwegen nauwelijks eigentalig toneel was en de dramatische traditie in Europa zich voornamelijk beperkte tot het drama van de romantiek, dat eerder geschreven leek om te worden gelezen dan om te worden opgevoerd. Gedurende zijn loopbaan transformeerde hij het idee van het ‘moderne’ toneel en gaf hij het genre nieuw aanzicht. Toen hij stierf had het theater zich opnieuw ontwikkeld tot een aan de romankunst en de poezie evenwaardig literair genre. James Joyce en andere ‘modernistische’ schrijvers uit de twintigste eeuw zagen in Ibsen een groot voorbeeld.

Trivia

In Woerden is een straat naar Ibsen genoemd.

Bibliografie

Berlijns affiche uit 1900: Komedie der liefde
  • 1850 Catilina (Catilina)
  • 1850 Het heldengraf (Kjæmpehøjen)
  • 1851 Norma of de liefde van een politicus (Norma eller en Politikers Kjærlighed)
  • 1852 Sint Jansnacht (Sancthansnatten)
  • 1855 Het feest op Solhaug (Gildet paa Solhoug)
  • 1857 Vrouw Inber op Østraat (Fru Inger til Østeraad)
  • 1857 Olaf Liljekrans (Olaf Liljekrans)
  • 1858 De Vikings in Helgoland (Hærmændene paa Helgeland)
  • 1861 Terje Vigen (gedichten)
  • 1862 Komedie der liefde (Kjærlighedens Komedie)
  • 1864 Mededingers naar de kroon (Kongs-Emnerne)
  • 1866 Brand (Brand)
  • 1867 Peer Gynt (Peer Gynt)
  • 1869 De jeugdbond (De unges Forbund )
  • 1871 Gedichten (Digte)
  • 1873 Keizer en Gallileeër (Kejser og Galilæer)
  • 1877 Steunpilaren der maatschappij (Samfundets Støtter)
  • 1879 Een poppenhuis (Et Dukkehjem)
  • 1881 Spoken (Gengangere)
  • 1882 Een vijand van het volk (En Folkefiende)
  • 1884 De wilde eend (Vildanden)
  • 1886 Rosmersholm (Rosmersholm)
  • 1888 De vrouw van de zee (Fruen fra Havet)
  • 1890 Hedda Gabler (Hedda Gabler)
  • 1892 Bouwmeester Solness (Bygmester Solness)
  • 1894 Kleine Eyolf (Lille Eyolf)
  • 1896 John Gabriel Borkman (John Gabriel Borkman)
  • 1899 Als wij doden ontwaken (Naar vi døde vågner)

Literatuur en bronnen

  • A. Bachrach e.a.: Encyclopedie van de wereldliteratuur. Bussum, 1980-1984. ISBN 90-228-4330-0
  • M. Bradbury: Schrijvers van de nieuwe tijd. Utrecht, 1989, ISBN 90 6533 1999 9.

Externe links

Bronnen