De TheaterEncyclopedie is vernieuwd!

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Klein-komedie.jpg

NaamDe Kleine Komedie, Amsterdam
Eerdere naamFransche Schouwburg, Amsterdam
PlaatsAmsterdam
TypeTheatergebouw
MonumentstatusRijksmonument
Monumentnummer197
ArchitectAbraham van der Hart
Bouwjaar1786
 Website

Informatie

De Kleine Komedie, het oudste theater van Amsterdam, is een klassieke bonbonnière, gebouwd in 1786 aan de Amstel. Tot op de dag van vandaag is het de onbetwiste cabarettempel van Nederland en onmisbaar in het theaterlandschap. Bekende theatermakers zijn er groot geworden. Toon Hermans, Youp van ’t Hek, Brigitte Kaandorp, Maarten van Roozendaal, Sanne Wallis de Vries, Herman Finkers, Lebbis & Jansen, Acda & de Munnik, Theo Maassen en nog veel meer artiesten groeiden op in dit theater.

Geschiedenis van De Kleine Komedie

Het theatergebouw was achtereenvolgens in gebruik als:

  • Théâtre Français sur l'Erwtenmarkt, ook wel: Fransche Schouwburg aan de Erwtenmarkt of Fransche Comedie (1786-1854); zie ook: Fransche Schouwburg, Amsterdam
  • Neues Hochdeutsches Theater (1854-1855)
  • Schotse Zendingskerk (1855)
  • Collegezaal van de Vrije Universiteit (1880-1885)
  • Salvatori (1908-1935)
  • Fietsenstalling (1942-1945)
  • De Kleine Komedie (sinds 1948)

De schouwburg werd in 1786 gebouwd in opdracht van het Collège dramatique et lyrique, met het doel om Franse opera’s op te voeren die in de Stadsschouwburg van Amsterdam geen toegang kregen. Hoewel in principe alleen voor leden werd gespeeld, konden ook niet-leden een kwartier voor aanvang kaarten voor de onbezette plaatsen kopen. Tijdens een driedaags bezoek in september 1788 van stadhouder Willem V en zijn vrouw, woonde het vorstelijk paar op 3 september een voorstelling bij in de schouwburg aan de Erwtenmarkt.

Na de Franse revolutie en de vestiging van de Bataafse republiek in Nederland waren de voorstellingen voor iedereen toegankelijk en brak er een periode van ongekende bloei aan voor de Franse Schouwburg. Tot 1854 werden vele Franse opera’s en toneelstukken opgevoerd, in het Frans gezongen en gesproken.

In 1855 werd op het toneel ter begeleiding van kerkdiensten van de Schotse Zendingskerk, een orgel geïnstalleerd ter hoogte van het eerste balkon. Voor 1886 was het theater enige tijd in gebruik als collegezaal van de Vrije Universiteit. Vanaf 1886 waren er weer incidentele revue- en cabaretvoorstellingen. Na 1908 fungeerde het gebouw als een ontmoetingsplek voor rechtsgeoriënteerde protestanten, o.l.v. prof. dr. A. de Hartog, en voor de linkse vrijdenkers van De Dageraad van A.L. Constandse. Tijdens de Tweede Wereldoorlog had de Amsterdamsche Bank het theater in gebruik als fietsenstalling voor de medewerkers.

Na de bevrijding zorgden Pierre Périn en Tilly Périn-Bouwmeester ervoor dat het gebouw zijn oorspronkelijke functie van theater terugkreeg. Bij de verbouwing van 1948, waarbij het hele interieur werd verwijderd, werd ook hoekpand Amstel 56 betrokken. De opnieuw aangebrachte balkons hebben een helling gelijk aan de zaalvloer.
De Gala-openingsavond op zaterdag 27 maart 1948 vond plaats met een voorstelling van Miranda door N.V. Het Residentie Tooneel, een stuk dat al in november 1947 in Den Haag in première was gegaan. Na een matinée van datzelfde stuk op zondagmiddag volgde op zondagavond 28 maart de eerste echte première in het gebouw: Na een succesvolle periode keurde de brandweer het gebouw in 1973 af. In 1978 werd het theater, weer met hulp van particuliere gelden van Amsterdammers, gerenoveerd en heropend. In 1988 werd het theater wederom bijna gesloten, toen de gemeente Amsterdam de subsidie dreigde in te trekken. Na een overweldigende actie van artiesten (onder aanvoering van Youp van 't Hek) en publiek werd het besluit herroepen.

Voorstellingen

Een chronologisch overzicht van de premieres, die in de De Kleine Komedie, Amsterdam hebben plaatsgevonden voor zover geregistreerd in de Productiedatabase, zie:

 
Een bang jongetje dat hele enge dingen doet - Kees van Amstel - 2019-06-17
Woodstock - Theaterbureau De Mannen - 2019-05-13
Boventoon - Ruben Hein - 2019-03-24
Voor alle duidelijkheid - Micha Wertheim - 2019-03-21
As. - Bos Theaterproducties - 2019-02-25
Het leven an sich - De Partizanen - 2019-02-21
Gloeiende plaat - Pieter Jouke - 2019-02-10
Op Maarten! - De Kleine Komedie - 2019-01-28
Groot succes 2 - Ronald Snijders - 2019-01-10
Beeldenstorm - Dolf Jansen - 2018-12-31
De familie Decibel - Micha Wertheim - 2018-12-23
Monopoly - Nabil - 2018-12-10
Ram - Anne-Marie Jung - 2018-12-09
Onze Henry - Henry van Loon - 2018-12-06
Alles is er - Louise Korthals - 2018-11-30
Voorlopig voor altijd - Remko Vrijdag & Martine Sandifort - 2018-11-22
Rotatie - Jan Beuving - 2018-11-15
Nieuws van twee kanten - Zijlstra - 2018-11-04
Morgen begint nu - Vuile Huichelaar - 2018-10-23
Brainwash - Matroesjka - 2018-10-19
Ultimatum - Alex Ploeg - 2018-10-17
De grote Harry Bannink podcast on tour - Gijs Groenteman - 2018-09-30
Het beste - Stichting Jan Rot - 2018-09-24
Magie - Yentl en De Boer - 2018-06-16
Lucky - Jeroen van Merwijk - 2018-05-03
De zachtmoedige radicaal - Johan Fretz - 2018-03-04
Het kromme hout der mensheid - Tim Fransen - 2018-03-01
Vlam - Johan Goossens - 2018-02-23
Waterman - Zijlstra - 2018-02-04
Kom dan! - Emilio Guzman - 2018-01-22
Verplicht spelen - Herman In Een Bakje Geitenkwark - 2018-01-18
En toen ineens - Alex Roeka - 2017-11-26
Godverdomse dagen op een godverdomse bol - Stichting Brokken - 2017-11-20
Om mij moverende redenen - Paulien Cornelisse - 2017-11-12
Kakmaker - Ton Kas - 2017-11-07
Homme fatale - Sven Ratzke - 2017-11-04
Montere weemoed - Beatrice van der Poel - 2017-10-30
XIX - André Manuel - 2017-10-15
Want er komen andere tijden - De Kleine Komedie - 2017-09-27
Wachtumsschmerzen - Rundfunk - 2017-06-30
De man die ik niet wilde worden - Kees van Amstel - 2017-05-14
Precies andersom - Kik Productions - 2017-03-08
Dingen die ik dacht - Pieter Jouke - 2017-02-22
De Vijfde van.... - Vuile Huichelaar - 2017-02-05
Sleutelmoment - Henry van Loon - 2016-12-15
Er wordt naar u geluisterd - Wim Helsen - 2016-11-29
Vrijdag vs. Sandifort - Remko Vrijdag & Martine Sandifort - 2016-11-25
Welkom in Partizanië - De Partizanen - 2016-11-15
Welke show - Ronald Snijders - 2016-11-10
Man wil trap op met lampje - Harry Piekema - 2016-11-06
… overige resultaten

Een alfabetisch overzicht van de premieres, die in de De Kleine Komedie, Amsterdam hebben plaatsgevonden voor zover geregistreerd in de Productiedatabase, zie:
Premieres van voorstellingen in De Kleine Komedie, Amsterdam

Bronnen