Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Chiel de Boer (1967).jpg


Foto: Eric Koch / Anefo

NaamChiel de Boer
Geboortedatum27 oktober 1896
Geboorteplaats Amsterdam
Overlijdensdatum23 juli 1978
Overlijdensplaats Aerdenhout
BeroepCabaretier, Schimmenspeler
TrefwoordenSchimmenspel, Cabaret, Poppenspel
Externe databases:
IMDb
VIAF

Er is nog geen biografie beschikbaar voor Chiel de Boer. Klik hier om de tekst toe te voegen (je moet hiervoor ingelogd zijn; je kunt je hier hier registreren).
Let op: mogelijk staat er verder op de pagina (onder het carrièreoverzicht) al wel een biografietekst; deze tekst kan dan door middel van eenvoudig “knippen en plakken” in het veld "biografie" worden gezet!

Chiel de Boer heeft bijgedragen aan 33 productie(s).

Chiel de Boer heeft gewerkt in de volgende functies:


Het gehele overzicht van voorstellingen waaraan Chiel de Boer heeft meegewerkt, voor zover geregistreerd in de Theaterencyclopedie:

NB: Bij de carrièreoverzichten zijn de voorstellingen gekoppeld aan de premièredatum. Het kan echter voorkomen dat personen niet aan de première meewerkten, maar pas later bij de voorstelling betrokken raakten.

Curriculum Vitae Theatrum
Productie Functie Producent Seizoen Premièredatum In regie van
Chiel de Boer met liedjes en schimmen Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1937/1938 12 november 1937
Tusschen licht en donker .... Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1939/1940 23 januari 1940
't Is Chiel de Boer Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1940/1941 7 november 1940
Titel niet bekend Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1940/1941 18 mei 1941
Winterserenade Auteur (schrijver libretto, scenario) Gezelschappen Martie Verdenius 1941/1942 31 oktober 1941
Cabaret-avond Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1941/1942 23 december 1941
Nieuwjaars-Programma Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1941/1942 1 januari 1942
Jubileumavond Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1941/1942 8 januari 1942
Feestavond Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1941/1942 8 januari 1942
Slotvoorstelling Vereeniging tot bevordering der Kleinkunst Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1941/1942 25 januari 1942
Luilekkerland Auteur (schrijver libretto, scenario) Gezelschappen Martie Verdenius 1941/1942 2 februari 1942
Bonte avond Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1941/1942 19 mei 1942
Korpsavond Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1942/1943 14 november 1942
Titel niet bekend Auteur (schrijver libretto, scenario) Producent onbekend 1942/1943 10 april 1943
Titel niet bekend Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1943/1944 21 december 1943
Titel niet bekend Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1944/1945 11 mei 1945
Cabaret Chiel de Boer Progranma Zomer 1945 Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1944/1945 23 juni 1945
Programma Cabaret Chiel de Boer, zomer 1945 Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1944/1945 23 juni 1945
Zonder titel Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1948/1949 1 april 1949
Vlucht in de ruimte Auteur (schrijver libretto, scenario) Cabaret Chiel de Boer 1950/1951 2 augustus 1950
Programma voor den feestavond tgv het Gouden Jubileum der NAFV Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 20 november 1937
Nutsavond Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1937/1938 25 november 1937
Feest-Programma Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1937/1938 7 februari 1938
Feestavond t.g.v. het eerste lustrum der Amsterdamsche Sportclub De Kruisster Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1937/1938 14 mei 1938
V.O.F.-Fonico Weldadigheidsfeestavond Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 23 oktober 1938
Programma van den feestavond der A.S.V. 'S.H.E.L.L.' Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1938/1939 3 december 1938
Programma van de Landelijke Contacavond van de Internationale Vrienden Unie Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1938/1939 10 maart 1939
Cabaret-avond Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1939/1940 26 oktober 1939
Tusschen licht en donker .... Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1939/1940 23 januari 1940
Programma voor den Feestavond van Vereeniging van Ambtenaren der N.V. KSM Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1939/1940 13 april 1940
Cabaret Chiel de Boer mmv Antoine Brusta Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1939/1940 24 april 1940
Titel niet bekend Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1940/1941 2 februari 1941
Titel niet bekend Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1940/1941 18 mei 1941
Winterserenade Uitvoerende Gezelschappen Martie Verdenius 1941/1942 31 oktober 1941
Luilekkerland Uitvoerende Gezelschappen Martie Verdenius 1941/1942 2 februari 1942
Bonte avond Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1941/1942 19 mei 1942
Korpsavond Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1942/1943 14 november 1942
Titel niet bekend Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1943/1944 21 december 1943
Titel niet bekend Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1944/1945 11 mei 1945
Programma Cabaret Chiel de Boer, zomer 1945 Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1944/1945 23 juni 1945
Cabaret Chiel de Boer Progranma Zomer 1945 Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1944/1945 23 juni 1945
Cabaret Fien de la Mar en Chiel de Boer Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1946/1947 31 augustus 1946
Zonder titel Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1948/1949 1 april 1949
Vlucht in de ruimte Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1950/1951 2 augustus 1950
U gaat mee met Chiel de Boer Uitvoerende Cabaret Chiel de Boer 1951/1952 26 april 1952
Zonder titel Decor Cabaret Chiel de Boer 1948/1949 1 april 1949
Vlucht in de ruimte Decor Cabaret Chiel de Boer 1950/1951 2 augustus 1950
Zonder titel Muziek Cabaret Chiel de Boer 1948/1949 1 april 1949

Biografie

Chiel de Boer was van beroep tandarts, maar zijn grote liefde was het cabaret. In zijn vrije tijd hield hij naast zijn tandartspraktijk dan ook cabaretavonden. Hij trad op met Franse chansons en zelfgeschreven liedjes en conferences. Zijn grootste voorbeeld was Jean-Louis Pisuisse. Chiel de Boer stond bekend om zijn beschaafde woordgrapjes en soms pikante, maar nooit platte teksten. Op de cabaretavonden voor de Tweede Wereldoorlog trad hij altijd op met vrienden van zijn studietijd, zoals de advocaat Mr. Ernst August Moes (artiestennaam: Moestafa) en de makelaar Antoine Brusta (artiestennaam: Tony Straub). Het waren gevarieerde avonden met liedjes, goochelacts en conferences. Na de Tweede Wereldoorlog is Chiel de Boer 12 jaar lang professioneel cabaretier geweest, met een eigen cabaretgroep en een radioprogramma.

Cabarets

Interieur van Cabaret Chiel de Boer. Tekening door Johan Haak, gedateerd 1935.

In de periode 1926-1940 heeft Chiel de Boer op verschillende plekken een cabaret gevestigd. Het begon in 1926 in een gekochte stal achter het café-restaurant De Harmonie in Maarssen. In Maarssen had Chiel de Boer in 1923 op een woonboot in de Vecht een tandartspraktijk gevestigd. In de oude stal werd een gezellig cabaret ingericht met hulp van de kunstschilder Willem van Leusden. De wanden werden versierd met teksten, tekeningen en wandplaten die vaak grappig, maar ook een beetje kritisch waren. Deze inrichting van een cabaret is voor Nederland uniek geweest.

Tekening van Cabaret Chiel de Boer door Johan Haak, 1935.

Vanaf 1931 richtte Chiel de Boer op eenzelfde manier een zolder aan de Herengracht in Amsterdam om tot een cabaret. Deze zolder bevond zich boven de kunsthandel van de broer van Chiel, Piet de Boer. Chiel de Boer vond het te veel werk om naast zijn werk als tandarts elke 3 weken een nieuw programma voor zijn cabaret te schrijven. Door een extra speellocatie in Amsterdam te openen kon hij langer met hetzelfde programma kon optreden.

In 1935 werd de zolder vanwege eventueel brandgevaar vervangen door de ruimte onder het Vondelparkpaviljoen in het Vondelpark. Dit werd ingericht door de kunstschilder en vriend van Chiel de Boer, Flip Hamers. Dit cabaret werd Chiel de Boer’s cabaret der honderdelf genoemd, omdat er plaats was voor 111 toeschouwers.

Tot aan de Tweede Wereldoorlog bespeelde Chiel de Boer met zijn amateurcabaret De Stal in Maarssen en de verschillende locaties in Amsterdam. In 1939 heeft hij zijn eerste professionele stappen op het podium gezet. Hij trad op in het Leidschepleintheater van Martie Verdenius. Tijdens de Duitse bezetting weigerde Chiel de Boer te tekenen voor de Kultuurkamer en viel volledig terug op zijn tandartsenbestaan om geen problemen te krijgen. Toch zou hij tegen het einde van de oorlog illegale voorstellingen geven bij verschillende mensen thuis.

Schimmenspel

Een belangrijk en uniek onderdeel in het cabaret van Chiel de Boer was het schimmenspel. Het schimmenspel was doorgaans een toneelstukje dat werd verbeeld door middel van schaduwen op een scherm. Hoewel het schimmenspel al gebruikt werd in het cabaret Le Chat Noir in Parijs, waar de podiumkunst cabaret zijn oorsprong heeft, zegt Chiel de Boer nog nooit van Le Chat Noir had vernomen voor hij zelf het schimmenspel ging gebruiken.

In de beginperiode zong Chiel de Boer veel Franstalige chansons die zijn publiek niet altijd verstonden en begrepen. Chiel de Boer gebruikte de schimmen om de inhoud van de liedjes voor zijn publiek te illustreren en te verduidelijken. Het gebruik van de schimmen ter illustratie is uniek te noemen, maar ook de schimmen zelf zijn bijzonder te noemen. Chiel de Boer sneed de schimmen zelf en maakte gebruik van perspectief, wat doorgaans niet gebruikt werd bij de twee dimensionale schaduwbeelden.

Professioneel cabaretier

Reclamefolder van Cabaret Chiel de Boer; ontwerp Johan Haak.

Na de bevrijding van Nederland begon Chiel de Boer direct met het geven van optredens. Dit luidde een periode van 12 jaar waarin hij professioneel cabaretier was en door het land trok met zijn Cabaret Chiel de Boer bestaande uit een aantal medewerkers, zoals Diny van Amstel, Peter Aryans en Katja Berndsen. Zijn beroep als tandarts had hij voorlopig aan de wilgen gehangen, want zijn droom was uitgekomen, hij kon zijn geld verdienen met het maken van cabaret.

Vlak voor de oorlog was er al een grote wens uitgekomen, namelijk een optreden op de radio. Chiel de Boer heeft bijvoorbeeld met zijn amateur-cabaret opgetreden bij de Bonte Dinsdagavondtrein van de AVRO. Maar door de oorlog kon hier geen vervolg aan worden gegeven. Na de oorlog werd hij gevraagd door de AVRO om elke twee weken op zaterdag een cabaretprogramma voor de radio te maken. Dit werd het programma Gaat u even mee…, waarmee hij een grotere bekendheid in Nederland wist te verkrijgen. Om de week nam Chiel de Boer zijn luisteraars mee naar een plek in het land, zoals een museum of dierentuin, en aan de hand van die locatie volgden er dan sketches en liedjes. Het programma heeft gelopen van 1949 tot 1957.

In 1939 was Chiel de Boer en zijn cabaret gevraagd door zijn vriend Erik de Vries om het nieuwe fenomeen televisie te komen testen. In deze tijd was het nog experimenteel en pas in 1951 zou de eerste Nederlandse televisie-uitzending volgen. Mede door zijn eerdere ervaring met de experimentele televisie is Chiel de Boer gevraagd om op 4 oktober 1951 de eerste uitzending van de AVRO met zijn cabaret af te sluiten.

Einde carrière

In 1957 nam de toen 61-jarige Chiel de Boer afscheid van zijn professionele loopbaan als cabaretier. Het viel hem te zwaar om elke twee weken een nieuw programma in elkaar te zetten en daarnaast was de smaak van het cabaretpubliek aan het veranderen. Chiel de Boer maakte cabaret in navolging van de Franse stijl van Jean-Louis Pisuisse, dit waren voornamelijk mooie liedjes en zachte grappen over alledaagse onderwerpen. Dit was niet meer wat het publiek interessant vond. Populair werden de geëngageerde cabaretiers die scherpe grappen maakten over de actualiteit, dat kon Chiel de Boer niet.

Tot zijn 65e zou Chiel de Boer weer werkzaam zijn als tandarts. Ditmaal was hij schooltandarts en vertelde met gebruik van poppen aan basisschoolkinderen het belang van goede tandverzorging. In 1957-1958 heeft hij dit ook op televisie gedaan in het programma Bij de tandarts.

In zijn huis in Aerdenhout had Chiel de Boer een klein toneeltje gebouwd en kleine versieringen aangebracht in de stijl van zijn cabarets van voor de oorlog. Hier gaf hij nog geregeld kleine cabaretavonden voor vrienden en familie. In 1961 en de daarop volgende jaren gaf hij ook "huistentoonstellingen" waar hij op grote platen zijn carrière als cabaretier aan belangstellenden kon laten zien. Hieruit volgde in 1968 zijn ongepubliceerde memoires Tussen kiezen en coulissen, waarin hij schreef: "Ik heb het veel verder gebracht, dan ik ooit verwacht had, maar ik heb het niet zo ver kunnen brengen als ik ten slotte gehoopt had." Chiel de Boer overleed op 81-jarige leeftijd op 23 juli 1978 in Aerdenhout.

Archief Chiel de Boer

Het archief van Chiel de Boer bevindt zich in de Theatercollectie Bijzondere Collecties UvA (Stichting TiN). Het archief bevat ondermeer teksten van conférences en liedjes, bladmuziek, radioscripts en televisiedraaiboeken, het typoscript van ‘Een leven tussen kiezen en coulissen’ (1968) met ingeplakte foto's, en een autobiografie.

Collectie schimmen Chiel de Boer

Een groot aantal schimmen, enkele marionetten, en panelen uit het Cabaret Chiel de Boer zijn opgenomen in de Theatercollectie Bijzondere Collecties UvA (Stichting TiN). Een deel van de schimmen is afkomstig uit de Stichting Poppenspelcollecties te Rotterdam.

Bronnen