Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken



Canon 1973

Canonlogo.jpgHans van Manen als huischoreograaf naar Het Nationale Ballet

Rudi van Dantzig, sinds twee jaar artistiek leider van het gezelschap, biedt hem een contract aan. Er breken gouden jaren aan.

In 1971 neemt choreograaf Rudi van Dantzig de artistieke leiding van Het Nationale Ballet over van Sonia Gaskell. Hij zet haar beleid in grote lijnen voort: een repertoire van negentiende - en twintigste-eeuwse meesterwerken, dat hij vooral uitbreidt met nieuwe werken van George Balanchine. Daarnaast wil hij de totstandkoming van werk van eigen bodem stimuleren. Om dat laatste te bereiken wordt in 1973 Hans van Manen als huischoreograaf gecontracteerd. Het betekent het begin van de gouden jaren van dit gezelschap.

De drie ‘Vans’

Omdat ook de solist/vormgever Toer van Schayk zich intussen als choreograaf heeft ontpopt, beschikt Het Nationale Ballet met de aanstelling van Hans van Manen ineens over drie Nederlandse choreografen van formaat. De drie ‘Vans’, zoals ze in de danswereld worden genoemd, scheppen gedurende (bijna) twintig jaar een ijzersterk repertoire. Dat repertoire bestaat aan de ene kant uit de heldere en afgewogen, abstracte, neoklassieke choreografieën van Van Manen, die al snel de Mondriaan van de Nederlandse dans wordt genoemd. Aan de andere kant staan de psychologische, vaak sombere humanistisch-expressionistische balletten van Van Dantzig. Toer van Schayk bevindt zich met zijn plastische bewegingstaal daar ergens tussenin.

De drie 'Vans': V.l.n.r. Hans van Manen, Rudi van Dantzig en Toer van Schayk. Foto: Particam Pictures/MAI. Collectie TIN

De meesterwerken van Van Manen

Hans van Manen creëert in korte tijd een groot aantal meesterwerken. Naar aanleiding van Adagio Hammerklavier (1973) roept de dansrecensent Anton Koolhaas het publiek op om deze eigentijdse dansklassieker toch vooral te gaan zien: ‘wie hieraan voorbij gaat, doet schade aan zijn ziel’. Maar ook met Twilight (1972), 5 tango’s (1977) en Live/Life (1979), een ballet voor een danseres (Coleen Davis), een danser (Henny Jurriëns) en een cameraman (Henk van Dijk), weet Van Manen vriend en vijand te imponeren.

Hans van Manen. Foto: Hans Gerritsen. Collectie TIN Adagio Hammerklavier. Rachel Beaujean en Leo Besseling. Foto: Jorge Fatauros. Collectie TIN Affiche voor onder meer Adagio Hammerklavier en Vijf Tango’s, 1981. Ontwerper onbekend. Collectie TIN Vijf Tango’s. Met o.a.: Wade Walthall, Valerie Valentine, Stephen Baranovics, Rachel Beaujean, Clint Farha, Sonja Marchiolli, David Loring, Mea Venema. Foto: Jorge Fatauros. Collectie TIN

Een Nederlandse versie van Het Zwanenmeer

Toer van Schayk komt in 1974 met Pyrrische dansen, een ballet dat in een periode van zes jaar zal uitgroeien tot een indrukwekkend drieluik over de vernietigingsdrang van en de angst binnen de Westerse beschaving. Rudi van Dantzig, die zich in 1967 en 1974 al met een eigen, door Van Schayk vormgegeven versie van Romeo en Julia presenteerde, legt in 1988 zijn meesterproef af: hij maakt een Nederlandse versie van het negentiende-eeuwse meesterwerk Het Zwanenmeer op muziek van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski. De choreograaf interpreteerde het grondgegeven van het ballet (de jongen die een bruid moet zoeken maar daar niet in slaagt) als een afspiegeling van het leven van de Russische componist die, naar men vermoedt, homoseksueel was.

Pyrrische dansen, 1974. Foto: Jorge Fatauros. Collectie TIN. Olga de Haas en Sylvester Campbell in Het Zwanenmeer. Foto: Maria Austria/MAI, 1973. Collectie TIN.

Gouden jaren

Het zijn niet alleen de drie choreografen die deze periode tot de Gouden jaren van Nederlands grootste dansgezelschap maken. In 1971 wordt het danspaar Alexandra Radius en Han Ebbelaar aangetrokken; samen met Sonja Marchiolli, Monique Sand, Francis Sinceretti en Henny Jurriëns vormen zij een hechte groep solisten die de huischoreografen inspireren bij hun werk.

De danser die het meest in het oog springt, is Clint Farha. Zijn bewegingen hebben een dierlijke kwaliteit en zijn atletische verschijning markeert de opkomst van de mannelijke danser in het ballet. Niet langer lijkt hij vooral op het podium te staan om zijn vrouwelijke partner te ondersteunen; de danser neemt een eigen plaats in als een zelfverzekerde interpretator van de choreografie en als dansatleet.

Ook internationaal breekt Het Nationale Ballet door. Vooral de samenwerking van Rudi van Dantzig met het Russische dansfenomeen Rudolf Nurejev, die als gast onder meer schittert in Van Dantzigs Monument voor een gestorven jongen, opent voor Het Nationale Ballet de deuren van podia over de hele wereld.

Affiche voor Het Nationale Ballet met onder meer Monument voor een gestorven jongen met Rudolf Nurejev, 1968. Ontwerper onbekend. Collectie TIN Rudolf Nurejev tijdens de repetitie van Monument voor een gestorven jongen, 1968.  Midden: Rudolf Nurejev. Rechts: Rudi van Dantzig. Foto: Nationaal Foto Persbureau. Collectie TIN


Dit is één van de canonteksten. Voor meer informatie zie: Canon van het Theater in Nederland

In 1973 geboren

 SorteernaamGeboortedatumOverlijdensdatum
Yasmeen GodderGodder, Yasmeen1973
Julie Atlas MuzAtlas Muz, Julie1973
Evgeny NikitinNikitin, Evgeny1973
María del Mar MorenoMar Moreno, María del1973
Benoit SicatSicat, Benoit1973
Jelle de JongeJonge, Jelle de1973
Kasper PetersPeters, Kasper1973
Jochen OttenOtten, Jochen1973
Israel GalvánGalván, Israel1973
Bastiaan BrinkBrink, Bastiaan1973
Pascal van den BergBerg, Pascal van den1973
Edward ClugClug, Edward1973
Daniel KoopmansKoopmans, Daniel1973
Guy WeizmanWeizman, Guy1973
Jochem StavenuiterStavenuiter, Jochem1973
François SoonsSoons, François1973
Emiel de JongJong, Emiel de1973
David HelbichHelbich, David1973
Dennis WilgenhofWilgenhof, Dennis19739 mei 2017
Aharona IsraelIsrael, Aharona1973
... meer resultaten

In 1973 overleden

 SorteernaamGeboortedatumOverlijdensdatum
Jane BowlesBowles, Jane22 februari 19171973
Isabel StraussStrauss, Isabel19281973
Christine van MeeterenMeeteren, Christine van26 april 18853 januari 1973
Alex de HaasHaas, Alex de24 juni 18964 januari 1973
Bruno MadernaMaderna, Bruno21 april 192013 januari 1973
Emil PreetoriusPreetorius, Emil21 juni 188327 januari 1973
Dick SternheimSternheim, Dick15 december 19196 februari 1973
Johnny ToeringToering, Johnny28 januari 189521 februari 1973
Johny ToeringToering, Johny28 januari 189521 februari 1973
Annie JurgensJurgens, Annie5 maart 188921 februari 1973
Jack PisuissePisuisse, Jack4 april 190426 februari 1973
Pearl S. BuckBuck, Pearl S.26 juni 18926 maart 1973
Truus BakkerBakker, Truus24 oktober 189117 maart 1973
John Brookhouse McCarthyBrookhouse McCarthy, John25 februari 190118 maart 1973
Noel CowardCoward, Noel16 december 189926 maart 1973
Sophie SteinStein, Sophie9 september 18924 april 1973
Herbert GrafGraf, Herbert10 april 19036 april 1973
Pablo PicassoPicasso, Pablo25 oktober 18818 april 1973
Magda JanssensJanssens, Magda18 april 188414 april 1973
Leonie MadierMadier, Leonie2 juli 189620 april 1973
... meer resultaten

In 1973 in première

 PremieredatumLocatie
Hoera we leven nog - Sieto en Marijke Hoving - 1973-01-033 januari 1973Tingel-Tangel Theater, Amsterdam
Stemmingen - Centrum voor ontmoeting met theater - 1973-01-033 januari 1973Shaffy, Amsterdam
Wie ben ik - Centrum voor ontmoeting met theater - 1973-01-033 januari 1973Shaffy, Amsterdam
Dubbelzichtig - Cabaret Tum Tum - 1973-01-077 januari 1973Haarloheim, Haarlem
Poolse dromen - Stichting Mickery Workshop - 1973-01-088 januari 1973Mickery, Amsterdam
Cruel Ubris - Stichting Mickery Workshop - 1973-01-099 januari 1973Mickery, Amsterdam
Ondernemingsraad project - Koöperatieve Vereniging Het Werkteater - 1973-01-099 januari 1973Op locatie
Sprookjes - Toneelgroep De Appel - 1973-01-099 januari 1973Theater aan de Haven, 's-Gravenhage
Fuquawi - Studio L.P. - 1973-01-1212 januari 1973Theater aan de Rijn, Arnhem
Soldaat Tanaka - Zuidelijk Toneel Globe - 1973-01-1212 januari 1973Stadsschouwburg, Eindhoven
Vuur en licht - Poppentheater Guido van Deth - 1973-01-12 Aarde water12 januari 1973Poppentheater Guido van Deth, 's-Gravenhage
Aarde, water, vuur en licht - Poppentheater Guido van Deth - 1973-01-1212 januari 1973Poppentheater Guido van Deth, 's-Gravenhage
Erwartung - De Nederlandse Operastichting - 1973-01-1313 januari 1973Circustheater, 's-Gravenhage
Op blote voeten in het park - Rotterdams Toneel - 1973-01-1313 januari 1973Hofpleintheater, Rotterdam
Blauwbaards burcht - De Nederlandse Operastichting - 1973-01-1313 januari 1973Circustheater, 's-Gravenhage
De dienstlift - De Noorder Compagnie - 1973-01-1313 januari 1973Opzij van de Lawei, Drachten
Eisenwichser - Westfälisches Landestheater - 1973-01-1616 januari 1973Nederlands Congresgebouw, 's-Gravenhage
Mercadet - Les Galas Karsenty-Herbert - 1973-01-1616 januari 1973De Koninklijke Schouwburg, 's-Gravenhage
Nu en andere grappen - Stichting Krisistheater - 1973-01-1616 januari 1973Theater Bellevue, Amsterdam
Hé, hier klopt iets niet - Sater - 1973-01-1818 januari 1973Vormingscentrum, Beetsterzwaag
... meer resultaten

Edit deze pagina