Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken



Canon 1962

Canonlogo.jpgEen nieuwe zaal voor Toneelgroep Studio

Op verzoek van artistiek leider Kees van Iersel ontwerpt Wim Vesseur een flexibele, kleine zaal. Weg uit de schouwburg

Nieuwe Theaterzalen

In de eerste naoorlogse decennia werd er in Nederland een flink aantal theaterzalen bijgebouwd. Dat gold vooral ook voor de gebieden buiten de Randstad. De Nederlandse overheid voerde een actief spreidingsbeleid, omdat men het belangrijk vond dat inwoners overal in Nederland met theater kennis konden maken. De meeste gemeenten kregen, als vanzelfsprekend, een theaterzaal naar het Italiaanse model, zoals dat in 1665 in Nederland was geïntroduceerd. Dat wil zeggen: het waren allemaal ‘kijkdozen’ met een verhoogd podium, een toneellijst en een voordoek. Hierin kwam in 1962 verandering.

Van Iersel: vernieuwer pur sang

Kort daarvoor had de regisseur Kees van Iersel (1912-1998) het aanbod gekregen om artistiek leider van Toneelgroep Studio te worden. Dat dit aanbod überhaupt aan Van Iersel werd gedaan, was al tamelijk verrassend. De toen 48-jarige Van Iersel had zich in de jaren vijftig met zijn Toneelwerkgroep TEST als een vernieuwer pur sang doen kennen, die buiten het officiële circuit om in de nachtelijke uurtjes absurdistische schrijvers als Ionesco en Adamov aan het Nederlandse publiek presenteerde. Van Iersel zei 'ja' maar stelde als voorwaarde dat hij de beschikking moest krijgen over een eigen theaterzaal. Die zaal kwam er, naar een ontwerp van de vormgever Wim Vesseur (1919-1977).

Portret van Kees van Iersel 92618.jpg Wim Vesseur. Foto: Particam Pictures / MAI. Collectie TIN Affiche van Toneelwerkgroep TEST voor de voorstelling Ping-Pong, 1959. Ontwerp Wim Strijbosch. Collectie TIN

V.l.n.r. Kees van Iersel (Foto: Bob van der Meulen), Wim Vesseur (Foto: Particam Pictures/MAI), Affiche Toneelwerkgroep TEST. Collectie TIN

Experimenteren in een kleine, flexibele theaterzaal

De Brakke Grond - een voormalig veilinggebouw in de Amsterdamse Nes - werd omgebouwd tot een theater met een mobiel podium waar het publiek aan drie kanten omheen zat. Bij de opening, in 1962, adverteerde Toneelgroep Studio met de leuze ‘zonder gordijn, zonder afstand tussen u en de spelers’. De Brakke Grond was daarmee de eerste flexibele, kleine theaterzaal in Nederland; Studio het eerste gezelschap dat met overtuiging koos voor het experiment en daarvoor ook subsidie ontving. In de jaren die volgden verraste Studio het publiek met intrigerende en spraakmakende ensceneringen van onder meer Gelukkige dagen (Samuel Beckett), De bouwers van het rijk (Boris Vian), De architect en de keizer van Assyrië (Fernando Arrabal) en Hoera Amerika (Jean-Claude van Itallie). Van Iersel bood echter ook ruimte aan jonge, Nederlandse schrijvers en regisseurs (Lodewijk de Boer, Peter Oosthoek).

Affiche van Gelukkige dagen van Studio, 1962. Ontwerp: Jan Bons. Collectie TIN.

Massale vlucht uit de schouwburgen

Gaandeweg de jaren zestig begon men ook elders voorstellingen te maken in kleine zalen (Shaffytheater, Mickery), maar pas na Aktie Tomaat zouden Nederlandse theatermakers massaal de schouwburgen verlaten. Vanaf dat moment vonden de belangrijkste, artistieke ontwikkelingen plaats in deze theaterzalen, zonder podium (vlakkevloertheaters), die moeiteloos aan de wensen van de regisseur konden worden aangepast. Latere benamingen waren black box of zwarte doos. Dat twee van de belangrijkste Nederlandse schouwburgen, namelijk de Koninklijke Schouwburg in Den Haag en de Amsterdamse Stadsschouwburg, in 2008 en 2009 met een dergelijke zaal zijn uitgebreid, kan als het sluitstuk van deze ontwikkeling worden gezien.


Dit is één van de canonteksten. Voor meer informatie zie: Canon van het Theater in Nederland

In 1962 geboren

 SorteernaamGeboortedatumOverlijdensdatum
Hans-Werner KroesingerKroesinger, Hans-Werner1962
Mat FraserFraser, Mat1962
Michel SorbachSorbach, Michel1962
Walter AlthammerAlthammer, Walter1962
Ramón OllerOller, Ramón1962
Manou KerstingKersting, Manou1962
Laurent PellyPelly, Laurent1962
Leon GiesenGiesen, Leon1962
Daniël DerderianDerderian, Daniël1962
Ditte PelgromPelgrom, Ditte1962
Viktor & RolfViktor & Rolf1962
Hans KoopsKoops, Hans1962
Sylvia PoortaPoorta, Sylvia1962
Marc MinkowskiMinkowski, Marc1962
Remco MellesMelles, Remco1962
Boudewijn Zwart1962
Dominique HervieuHervieu, Dominique1962
Vincent DunoyerDunoyer, Vincent1962
Rolling StonesRolling Stones1962
Elianne van DonselaarDonselaar, Elianne van1962
... meer resultaten

In 1962 overleden

 SorteernaamGeboortedatumOverlijdensdatum
Cornelis Vree19 augustus 18906 januari 1962
Jacques IbertIbert, Jacques15 augustus 18905 februari 1962
Ben GroeneveldGroeneveld, Ben5 mei 189813 februari 1962
Jan NooyNooy, Jan16 januari 188814 februari 1962
Dirk JanseJanse, Dirk2 juni 187517 februari 1962
Henk HayeHaye, Henk26 februari 191021 februari 1962
Roosje van GelderGelder, Roosje van9 november 188625 februari 1962
Herbert FiedlerFiedler, Herbert17 september 189127 februari 1962
Adrienne WillemsensWillemsens, Adrienne25 maart 18725 maart 1962
Theo van DuynDuyn, Theo van14 maart 19156 maart 1962
Michel de GhelderodeGhelderode, Michel de1 april 1962
Julien LuchaireLuchaire, Julien15 augustus 187612 mei 1962
Daniel SoranoSorano, Daniel14 december 192017 mei 1962
Gee SmithSmith, Gee5 mei 190916 juni 1962
Ludzer EringaEringa, Ludzer4 november 190122 juni 1962
William FaulknerFaulkner, William25 september 18976 juli 1962
Louis van GasterenGasteren, Louis van14 november 18879 juli 1962
Marilyn MonroeMonroe, Marilyn1 juni 19265 augustus 1962
Prof. Charles RoelofszRoelofsz, prof. Charles5 maart 18965 augustus 1962
Frieda WaldenWalden, Frieda8 januari 189710 augustus 1962
... meer resultaten

In 1962 in première

 PremieredatumLocatie
De bruiloft - Toneelgroep Theater - 1962-01-011 januari 1962Schouwburg, Arnhem
Lieve leugenaar - De Haagsche Comedie - 1962-01-011 januari 1962
De bruiloft van Kloris en Roosje - De Nederlandse Comedie - 1962-01-011 januari 1962Stadsschouwburg, Amsterdam (1894)
Revue Festival 61 - Gezelschap Berry Kievits - 1962-01-011 januari 1962
Der letzte Walzer - Opera Forum - 1962-01-011 januari 1962Twentse Schouwburg, Enschede
Voor de grote muur - Toneelgroep Theater - 1962-01-011 januari 1962Schouwburg, Arnhem
Gijsbreght van Aemstel - De Nederlandse Comedie - 1962-01-011 januari 1962Stadsschouwburg, Amsterdam (1894)
Hendrik IV - eerste deel - De Haagsche Comedie - 1962-01-011 januari 1962De Koninklijke Schouwburg, 's-Gravenhage
Nieuwjaarscabaret - Rotterdams Toneel - 1962-01-022 januari 1962Op locatie
Het diploma - Stichting Toneelgroep Studio - 1962-01-055 januari 1962Stichting Kunstkring Diligentia, 's-Gravenhage
Procederen - Stichting Toneelgroep Studio - 1962-01-055 januari 1962Stichting Kunstkring Diligentia, 's-Gravenhage
Thanatos - Nederlands Dans Theater - 1962-01-088 januari 1962De Koninklijke Schouwburg, 's-Gravenhage
Propjes schieten - Cabaretgroep Scaramouche - 1962-01-099 januari 1962Leidse Schouwburg, Leiden
Eurydice - Nederlands Dans Theater - 1962-01-1616 januari 1962Stadsschouwburg, Amsterdam (1894)
Dansen uit Ceylon - The Dancers of Ceylon - 1962-01-1616 januari 1962Stadsgehoorzaal, Vlaardingen
Het verjaardagsfeest - Toneelgroep Centrum - 1962-01-1717 januari 1962Stadsschouwburg, Haarlem
De wonderlijke reis van Jantje Ego - Nederlands Jeugdtoneel - 1962-01-2020 januari 1962De Koninklijke Schouwburg, 's-Gravenhage
Die Csárdásfürstin - Zuid Nederlandse Opera - 1962-01-2121 januari 1962Stadsschouwburg Sittard-Geleen, Sittard
Voor het laatst Lady Barker - Toneelgroep Centrum - 1962-01-2222 januari 1962De Koninklijke Schouwburg, 's-Gravenhage
De ballade van Carmen en Don José, La Verbema en anderen - Susana y José - 1962-01-2323 januari 1962De Koninklijke Schouwburg, 's-Gravenhage
... meer resultaten

Edit deze pagina