Jaap van Dam

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Portret van Jaap van Dam als decorschilder aan het werk in Tiburg voor de internationale tentoonstelling Stad Tilburg 1934 147964.jpg

Portret van Jaap van Dam als decorschilder aan het werk voor de internationale tentoonstelling Stad Tilburg 1934. Fotograaf onbekend. Collectie TIN.
NaamJaap van Dam
Geboren31 december 1876
Overleden23 april 1972
BeroepDecorontwerper

Jaap van Dam (1876-1972) was een decorontwerper uit het begin van de twintigste eeuw.

Biografie

Jaap van Dam is geboren in Delfshaven. Hij leerde het vak aan de Academie van Beeldende Kunsten en Technische Wetenschappen in Rotterdam. Aanvankelijk maakte hij reclamewerk, zoals voor de Cacao- en Chocoladefabriek Ringers en voor het merk Uiltje van de sigarenfabriek Boele. Later ontwierp Van Dam ook interieurs. Hij werkte bovendien mee aan bijzondere openluchttentoonstellingen. De meeste ontwerpen maakte Van Dam voor het theater. In 1910 kwam hij naar Amsterdam.

De decors van Jaap van Dam sluiten aan bij de ontwikkeling van nieuwe decoropvattingen in zijn tijd. Eeuwenlang was een decorsysteem in gebruik van beschilderde coulissen, die een illusie van de werkelijkheid gaven (zie het Slingelandt Toneel). Als reactie daarop kwam rond de overgang van de negentiende naar de twintigste eeuw een zuiverder realisme tot stand. Het decor werd nu opgebouwd met echte materialen en echt meubilair. Ook Van Dam heeft wel zulke ontwerpen gemaakt, vooral van kamerinterieurs.

Er ontstond ook een stroming die verder ging en het realisme als geheel afzwoer. Het ging niet meer om de representatie van de zichtbare werkelijkheid, maar om de suggestie van het hogere, geheimzinnige zieleleven. Abstracte vormen, kleur en licht moesten diepe en universele gevoelens suggereren. Er kwamen driedimensionale bouwsels met bogen, trappen en gordijnen, omdat men vond dat theaterspel geen kunst in het platte vlak, maar in de ruimte was. Bekende ontwerpers die op deze manier werkten, waren Frits Lensvelt en Hendrik Wijdeveld. Zij toonden hun ontwerpen in 1922 op de Internationale Theatertentoonstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Minder bekend is, dat ook Jaap van Dam daar vertegenwoordigd was.

Kenmerkend voor de ontwerpen van Van Dam is het veelvuldig gebruik van architectonische bogen. Sommige zijn abstract vormgegeven. Andere zijn realistisch getekend, als onderdeel van een bouwwerk of als een rots in het bos. Achter de bogen is vaak een stralende zon te zien die gedeeltelijk achter de horizon schuil gaat. Soms is alleen de vorm ervan overgebleven en zijn de zonnestralen bundels kunstlicht of abstracte decoraties geworden. Er zijn sobere, donkere ontwerpen, maar het meeste werk is kleurig, en uitbundig maar gestileerd gedecoreerd. Van Dam maakte gebruik van ornamentale lijnen en beelden uit de natuur, of tekende symmetrisch en strak. Hij ontwierp ook expressionistische decors met scheve lijnen en geometrische vormen. Sommige landschappen zijn verstild. Andere beelden zijn sprookjesachtig.

Amsterdam kende in het begin van de twintigste eeuw veel grote en kleine schouwburgen, die dikwijls succesvol waren. Van Dam werkte voor uiteenlopende soorten theater. Het amusementstoneel maakte een grote bloei door met operette- en revuevoorstellingen in Flora, het Paleis voor Volksvlijt, Carré en het Rembrandttheater. Van Dam tekende decors voor verschillende operettes, en voor revues van beroemde makers: Henri ter Hall, Rido, Louis Bouwmeester jr. en René Sleeswijk. Ook voor bekende jordaanstukken ontwierp hij decors, zoals voor Schellevis Mie, Bleke Bet en De Jantjes. Voor de Hollandsche Schouwburg en het Grand Théâtre ontwierp hij decors voor klassiek en eigentijds drama. Dat werd gespeeld door Nederlandse gezelschappen, maar ook door avant-garde troepen uit het buitenland.

Decorontwerpen

Decorontwerp voor de Druivenfinale van een revue in het Floratheater te Amsterdam 68145.jpg Decorontwerp voor de Spaansche Finale van een revue in het Floratheater te Amsterdam 68143.jpg

Links: Decorontwerp voor de Druivenfinale van een revue in het Floratheater te Amsterdam aquarel en potlood; Rechts: Decorontwerp voor de Spaansche Finale van een revue in het Floratheater te Amsterdam

Decorontwerp voor de finale van de revue Parfum in het Floratheater te Amsterdam 68147.jpg Decorontwerp voor een revuefinale in het Floratheater te Amsterdam 68146.jpg

Links: Decorontwerp voor de finale van de revue Parfum in het Floratheater te Amsterdam; Rechts: Decorontwerp voor een revuefinale in het Floratheater te Amsterdam

Decorontwerp voor revue Stars and Stripes 68148.jpg [Bestand:Decorontwerp_voor_revue_Stars_and_Stripes_71964.jpg|380px]]

Decorontwerpen voor revue Stars and Stripes

Decorontwerp voor Kermès Jool 68155.jpg [Bestand:Decorontwerp_voor_de_Kaarsenfinale_van_een_revue_in_het_Floratheater_te_Amsterdam_68153.jpg|300px]]

Links: Decorontwerp voor Kermès Jool; Rechts: Decorontwerp voor de Kaarsenfinale van een revue in het Floratheater te Amsterdam. Herkomst: Collectie TIN.

Foto's decoratelier

Portret van Jaap van Dam en twee onbekende mannen in zijn atelier 367141.jpg

Portret van Jaap van Dam en een groep mensen in een decoratelier 367146.jpg

Jaap van Dam met anderen in een decoratelier, ca. 1915. Fotograaf onbekend. Collectie TIN.

Externe Links

Bronnen


Schrijf mee!

Wilt u deze pagina bewerken, corrigeren of aanvullen?

Iedereen kan eenvoudig meeschrijven aan de theatergeschiedenis op de Theaterencyclopedie. Hiervoor moet u ingelogd zijn op uw eigen account. Door eenmalig te registreren maakt u een eigen account aan. Helpt u mee de Theaterencyclopedie compleet te maken?

Fondsen en Partners